Bono, poliçe ve çek gibi kambiyo senetleri, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu kapsamında özel bir takip yoluna tabidir. Alacaklının senedi icra dairesine sunmasıyla kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatılır ve icra dairesi borçluya ödeme emri tebliğ eder. Tebliğ edilen ödeme emrine karşı borçlu itiraz haklarını kullanabilir ve bu itirazın sonucuna göre icra takibi durur veya devam eder.
Ödeme Emrinin Tebliği ve Kanuni Süreler
Kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda borçluya gönderilen ödeme emrinde, takip konusu borcun ve takip masraflarının on gün içinde icra dairesine ait banka hesabına ödenmesi ihtarı yer alır. Borçlu bu on günlük süre içerisinde borcu ödeyerek takibi sona erdirebileceği gibi, alacaklı ile anlaşarak borcun taksitlendirilmesi yolunu da değerlendirebilir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 168Kaynağı aç
Takip konusu senedin kambiyo senedi vasfını taşımadığı iddiasıyla yapılacak şikâyet ile borçlu olunmadığı, borcun ödendiği, ertelendiği, zamanaşımına uğradığı, yetki veya senetteki imzanın borçluya ait olmadığı yönündeki itirazlar için beş günlük süre öngörülmüştür.
Senetteki İmzaya İtiraz ve İnceleme Usulü
Takibe dayanak yapılan senette yer alan imza borçluya ait değilse, borçlunun senedin kendisine ait olmadığını ve imzanın kendisinden sadır olmadığını beş gün içinde açıkça bir dilekçe ile icra mahkemesine bildirmesi gerekir. Bu sürede itiraz edilmemesi halinde imza icra takibi bakımından borçludan sadır sayılır.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 170Kaynağı aç
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 170 uyarınca icra mahkemesine bildirilen imza itirazı, kural olarak satıştan başka icra takip işlemlerini durdurmaz. Ancak icra mahkemesi, borçlunun dilekçesi veya sunduğu belgeler üzerinden yapacağı ilk incelemede itirazı ciddi görürse, alacaklıya tebliğ dahi etmeksizin evrak üzerinde takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir.
İcra mahkemesince yapılan inceleme sonunda inkâr edilen imzanın borçluya ait olmadığına kanaat getirilirse itirazın kabulüne karar verilir ve bu kabul kararı ile takip durur. İtirazın kabulü hâlinde senedi takibe koymada kötü niyeti veya ağır kusuru bulunduğu takdirde alacaklı, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata ve alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir.
Borçlunun imzasını haksız yere inkâr etmesi halinde sözü edilen senede dayanan takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edileceği ödeme emrinde ihtar olunur. Borçlu menfi tespit veya istirdat davası açarsa hükmolunan tazminat ve para cezasının tahsili dava sonuna kadar ertelenir; davanın borçlu lehine sonuçlanması hâlinde daha önce hükmedilmiş olan tazminat ve para cezası kalkar.
Borca İtiraz Nedenleri ve Hukuki Etkisi
Borçlu; borçlu olmadığını, alacak miktarının yanlış olduğunu, senedin sahte olduğunu, teminat niteliğiyle bedelsiz kaldığını, borcun ödendiğini veya mehil verildiğini ileri sürerek borca itiraz edebilir. Mal teslim edilmeden senedin düzenlenmesi veya iş tamamlanmadan senet ödenmemesi durumunda da borcun doğmadığı ileri sürülebilir ya da takibin durdurulması veya mahkemece borcun şartlara bağlı kısmının ödenmesi talep edilebilir.
Borcun ödendiğini ileri süren borçlu; dekont, banka transferi veya noter onaylı ödeme belgeleriyle borcun itfa edildiğini ileri sürebilir. İcra ve İflas Kanunu uyarınca borcun itfa edildiği itirazının beş gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine bildirilmesi kurala bağlanmışken, ödeme belgelerinin sunulmasıyla icra dairesince inceleme yapılarak takibin durdurulması da gündeme gelebilmektedir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 169Kaynağı aç
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 169 uyarınca borca itiraz satışı durdurur, ancak satıştan başka icra takip işlemlerini durdurmaz. Borçlunun icra mahkemesinden itirazın kabulüne dair bir karar getirmemesi halinde cebri icraya devam olunur.
Zamanaşımı İtirazı ve İcra Mahkemesi Şikâyeti
Borçlu, alacağın zamanaşımına uğradığını ileri sürerek icra takibinin durdurulmasını talep edebilir. Ticari senetlerde zamanaşımı süresinin genellikle on yıl olduğu, ancak vade tarihinden itibaren üç yıl içinde icra takibi başlatılması gerektiği ifade edilmektedir. Alacağın zamanaşımına uğradığına dair itiraz, sebepleriyle birlikte beş gün içinde bir dilekçe ile icra mahkemesine bildirilmelidir.
Takibe dayanak senet kambiyo senedi vasfını taşımıyorsa borçlunun beş gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunması gerekir. Bunun yanı sıra ödeme emrinin yanlış veya eksik tebliğ edilmesi, icra dairesinin işlemlerinin kanuna aykırı olması veya belgelerin hatalı düzenlenmesi gibi usul aykırılıklarında da icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurulabilir.
Menfi Tespit ve İstirdat Davaları
Borçlu, maddi hukuk bakımından senet bedelinden sorumlu olmadığını tespit ettirmek amacıyla icra takibinden önce veya icra takibi devam ederken menfi tespit davası açma hakkına sahiptir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 72Kaynağı aç
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 72 uyarınca, icra takibinden sonra açılan menfi tespit davasında ihtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulmasına karar verilemez. Ancak borçlu, gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında, mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyla icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir.
Menfi tespit davası borçlu lehine hükme bağlanırsa takip derhal durur; ilamın kesinleşmesi üzerine ayrıca bir hükme gerek kalmaksızın icra kısmen veya tamamen eski hale iade edilir. Borçluyu bu davayı açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, borçlunun talebi üzerine uğradığı zararın alacaklıdan tahsiline karar verilir ve bu zarar haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz.
Menfi tespit davasında tedbir kararı alınmamış ve borç ödenmiş olursa davaya istirdat davası olarak devam edilir. Takibe itiraz etmemiş veya itirazının kaldırılmış olması yüzünden borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek mecburiyetinde kalan kişi, ödediği tarihten itibaren bir sene içinde genel hükümler dairesinde mahkemeye başvurarak paranın geri verilmesini isteyebilir. İstirdat davasında davacı, yalnız paranın verilmesi gerekmediğini ispat etmekle yükümlüdür.
Kambiyo senetlerine özgü icra takibinde itiraz süresi kaç gündür?
Kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda borçlunun imzaya veya borca itirazı ile senedin kambiyo vasfına ilişkin şikâyetini icra mahkemesine bildirmesi için öngörülen kanuni süre beş gündür.
Senetteki imza borçluya ait değilse nereye ve nasıl itiraz edilir?
Borçlu beş gün içinde açık bir dilekçeyle icra mahkemesine başvurmalıdır; imzanın borçluya ait olmadığı saptanırsa takip durdurulur.
Senet takibine yapılan itiraz icra takibini kendiliğinden durdurur mu?
İtiraz yalnızca satışı durdurur; diğer icra takip işlemlerinin durması için icra mahkemesinden durdurma veya itirazın kabulü kararı alınmalıdır.
Senet icra takibinden sonra menfi tespit davası takibi durdurur mu?
İcra takibinden sonra açılan davada ihtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulmasına karar verilemez; ancak alacağın en az yüzde on beşi oranında teminat gösterilerek icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi istenebilir.
İtiraz edilmeden ödenen borç için dava açılabilir mi?
Borçlu olmadığı parayı tamamen ödemek zorunda kalan kişi, ödeme gününden itibaren bir sene içinde istirdat davası açarak paranın iadesini isteyebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy