İlamsız İcra Takibinde Yetki, İtiraz ve Dava Yolu

İtiraz edilen ilamsız takipte alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurarak itirazın iptalini dava edebilir. Bu davada alacağın varlığı genel hükümler çerçevesinde ispat edilir. İlamlı takip mahkeme kararına, ilamsız takip ise senetlere veya belgelere dayanır.

Para veya teminat borcunda yetki

Para veya teminat borcu için takipte yetki, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun yetki hükümlerinin kıyas yoluyla uygulanmasıyla belirlenir. Bununla birlikte takibe esas olan sözleşmenin yapıldığı icra dairesi de yetkilidir. Bu hüküm İcra ve İflas Kanunu m. 50’de yer alır.

Yetki itirazı, esas hakkındaki itirazla birlikte yapılır. İcra mahkemesi önce yetki sorununu inceler ve kesin karara bağlar. İki icra mahkemesi arasında yetki uyuşmazlığı çıkarsa Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 25 inci maddesi uygulanır.

İcra dairesinin yetkisiz olduğuna karar verilmesi halinde o takip geçerli bir icra takibi olarak kalmaz. Bu takibe dayalı itirazın iptali davasının reddi sonucu doğar.

Rehinli alacakta başvurulacak yol

İcra ve İflas Kanunu m. 45’e göre rehinle temin edilmiş alacağın borçlusu iflasa tabi kişilerden olsa bile alacaklı yalnız rehinin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapabilir. Rehnin tutarı borcu ödemeye yetmezse alacaklı kalan alacağını iflas veya haciz yoluyla takip edebilir.

Aynı maddede bazı alacaklar bu sınırın dışında bırakılır. 2499 sayılı Kanunun 38/A maddesinin birinci fıkrasında tanımlanan konut finansmanından kaynaklanan rehinli alacaklar ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığının rehinli alacaklarında rehnin paraya çevrilmesi veya haciz yolu seçilebilir. İpotekle temin edilmiş faiz ve senelik taksit alacaklarında alacaklının seçimine ve borçlunun sıfatına göre rehnin paraya çevrilmesi, haciz veya iflas yollarına başvurulabilir. Poliçe, emre yazılı senet ve çekler bakımından 167 nci madde hükmü saklıdır.

Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip ilamlı veya ilamsız yapılabilir. Borç vadesinde ödenmezse rehin alacaklısı rehnin satılmasını ve alacağının ödenmesini isteyebilir.

Ödeme emrine itiraz

İtiraz etmek isteyen borçlu, itirazını ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine bildirmek zorundadır. Takibe itiraz edildiği, alacaklının yatırdığı avanstan karşılanarak üç gün içinde bir muhtıra ile alacaklıya tebliğ edilir. Borçluya, itiraz ettiğine ilişkin bedelsiz ve pulsuz bir belge verilir.

İtiraz, takibi yapan daireden başka bir icra dairesine yapılırsa bu daire gereken masrafı itirazla birlikte alarak itirazı derhal yetkili icra dairesine gönderir. Masraf alınmazsa memur şahsen sorumludur.

İtiraz sırasında borçlunun veya vekilinin, takip ve dava işlemlerinde kullanılmak üzere borçluya ait yurt içi bir adresi bildirmesi gerekir. Borçlu yurt içindeki adresini değiştirip yeni adresi bildirmez ve tebliğ memuru da yeni adresi belirleyemezse, takip talebinde yazılı adrese yapılan tebligat borçluya yapılmış kabul edilir.

Borcun bir kısmına itiraz eden borçlu, itiraz ettiği kısmın yönünü ve miktarını açıkça göstermelidir. Aksi halde itiraz edilmemiş sayılır. Takibin dayanağı olan senet altındaki imza reddediliyorsa bu da itirazda ayrıca ve açıkça belirtilmelidir. Belirtilmezse borçlu, icra takibi yönünden imzayı kabul etmiş sayılır.

İtirazın iptali ve tazminat

İcra ve İflas Kanunu m. 67’ye göre takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın tebliği tarihinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurarak itirazın iptalini dava edebilir. Alacağın varlığını genel hükümler çerçevesinde ispat etmesi gerekir. Bu bir yıllık süre geçirilirse alacaklının genel hükümler dairesinde alacağını dava etme hakkı saklıdır.

Bu davada borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu, takipte haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine durum ve tahammüle göre tazminata mahkûm edilir. Tazminat, reddedilen veya hükmedilen meblağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz. İtiraz eden veli, vasi veya mirasçıysa borçlu hakkında tazminat, kötü niyetin ispatına bağlıdır. Kanundaki icra inkâr tazminatı, kötü niyet tazminatı ve benzeri tazminatların tespitinde takip talebi veya davadaki talep esas alınır.

İlamlı takip ve sonraki ödeme

İlamlı takip mahkeme kararıyla açılır. Bu takipte borcun varlığına itiraz edilemez. Borçlu borcunu ödediğinde takip durur. Hüküm tarihinden sonra gerçekleşen itfa nedeniyle borçlu icra emrine itiraz edebilir.

İhtiyati haciz

İhtiyati haciz geçici bir korumadır ve para borcuna ilişkin konuları kapsar. İhtiyati tedbir ise para borcu dışındaki alacakları da ilgilendirir. Mahkeme ihtiyati haciz kararı verdiğinde buna itiraz hakkı bulunur. İtiraz, kararı veren mahkemeye borçlu ve menfaati ihlal edilenler tarafından yapılabilir. Haciz tutanağına ilişkin tebligattan sonra yedi gün içinde itiraz edilebilir.

Konut ve çatılı iş yerinde kira

Konut ve çatılı iş yerinde ödenmeyen kira için gönderilen ödeme emrinde kiracıya borcunu otuz gün içinde ödemesi bildirilir. Kiracı yedi gün içinde bu tebligata itiraz edebilir.

Kiracı borcu ödemez veya tebligata itiraz etmezse tahliye talepli dava icra mahkemesinde açılır. İcra mahkemesinin tahliye kararı icra dairesi aracılığıyla sonuçlandırılır.

Takibin iptali

Borçlu, takibin iptalini icra dairesinin bulunduğu yerdeki icra hukuk mahkemesinden ister. Bu istem paraların paylaştırılmasından önce yapılmalıdır. Takip kesinleştikten sonra alacaklının mühlet verdiğine dair resmî belge sunulursa borçlu iptali isteyebilir. Mahkemeye başvurulması takibi durdurmaz. İcra hukuk mahkemesinin takibin durdurulmasına yönelik ihtiyati tedbir kararı veremediği belirtilmiştir.

İptal istemi reddedilirse borçlu, alacaklıya karşı genel mahkemede menfi tespit davası açar.

Kıymet takdiri ve satış

Kıymet takdiri tebliğinden itibaren yedi gün içinde şikâyet hakkı vardır. Şikâyet için raporun düzenlendiği icra dairesindeki tetkik mercii gösterildiği gibi sulh hukuk mahkemesi de gösterildiğinden, bu iki merciden biri tek yetkili merci olarak esas alınamaz.

Kesinleşmiş bir kıymet takdirinin yeniden istenmesi, bir yıllık sürenin geçmesine bağlanır. Tetkik mercii kararının kesin sayılması ve temyiz edilememesi ile itirazın incelenmeden reddinin ihalenin feshine yol açması, ayrıca hüküm veya karar künyesi olmadan tek zorunlu sonuç olarak esas alınamaz. Kıymet takdiri ile satış arasında iki yıldan uzun bir süre geçmesi halinde borçlu istememiş olsa da icra dairesince yeni kıymet takdiri yapılabileceği ve satışın buna göre ilerleyebileceği anlatılır; bu süre zorunlu bir yenileme kuralı diye kesinleştirilmez.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy