Bono, Türk Ticaret Kanunu m. 3 ve 19 hükümleri uyarınca ticari iş sayıldığından, tarafların tacir sıfatı taşıyıp taşımadığına veya senedin düzenlenme sebebine bakılmaksızın borcun ödenmemesi durumunda 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m. 2 kapsamında avans faizi talep edilebilir. Bir miktar paranın ödenmesinde temerrüde düşen borçlu, aksine sözleşme bulunmadıkça 3095 sayılı Kanun m. 2/1 gereğince temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür.
3095 sayılı KANUNİ FAİZ VE TEMERRÜT FAİZİNE İLİŞKİN KANUN m. 2Kaynağı aç
Ticari Senetlerde Avans Faizi ve Oranların Belirlenmesi
3095 sayılı Kanun m. 2/2 uyarınca, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı kanuni faizden yüksek ise taraflar arasında faize ilişkin sözleşme bulunmasa dahi ticari iş sayılan bono borcunda temerrüt faizi bu avans oranı üzerinden istenir. Söz konusu avans faiz oranı 30 Haziran günü itibarıyla önceki yılın 31 Aralık tarihindeki orana göre beş puan veya daha fazla farklılık gösterdiğinde, yılın ikinci yarısında bu yeni oran geçerli olur.
Temerrüt faizi miktarının taraflarca senette veya ayrı bir sözleşmede açıkça kararlaştırılmadığı durumlarda, akdi faiz oranı yasal oranların üzerinde bulunuyorsa 3095 sayılı Kanun m. 2/3 gereğince temerrüt faizi akdi faiz miktarından az olamaz. Bu doğrultuda senette geçerli bir akdi faiz kararlaştırılmışsa temerrüt halinde bu oran üzerinden ödeme talep edilebilir.
Bonoya dayalı alacakların takibe konulması halinde, vade gününden icra takip gününe kadar geçen süre için işlemiş faiz ve takip gününden fiili ödeme anına kadar işleyecek temerrüt faizi, 3095 sayılı Kanun m. 2/3 kapsamında avans oranlarındaki değişimler gözetilerek kademeli olarak istenebilir.
Bonolarda Faiz Koşulu ve Yazı-Rakam Çelişkisi
Kambiyo senetlerinde akdi faiz kaydının geçerliliği senedin vade yapısına bağlıdır. Türk Ticaret Kanunu m. 587/II ve 690/II uyarınca faiz koşulu yalnızca görüldüğünde veya görüldüğünden belirli bir süre sonra ödenecek bonolara konulabilir. Belirli bir ödeme günü içeren vadeli bonolara yazılan faiz şartı geçersiz olup yazılmamış sayılır; faiz şartının geçersizliği bononun geçerliliğini etkilemez.
Türk Ticaret Kanunu m. 676 ve 818 hükümleri gereğince senet bedelinde olduğu gibi faiz oranının da senet metninde hem rakamla hem de yazıyla farklı gösterilmesi durumunda, yazı ile gösterilen oran geçerli kabul edilir.
Temerrüt Faizinin Başlangıcı ve Zamanaşımı
Bono ve poliçelerde temerrüt faizi vade tarihinden itibaren işlemeye başlar. Senet hamili tarafından vadesinde ibraz edilmemiş olsa bile keşideci bono bedelini vadesinde notere tevdi etmediği takdirde ayrıca bir ihtara lüzum kalmaksızın vade gününden başlayarak temerrüt faizinden sorumlu tutulur. Türk Ticaret Kanunu m. 749 uyarınca poliçeyi kabul edene ve bonoda keşideciye karşı zamanaşımı süresi vadeden itibaren üç yıl olup senet bedeline bağlı işlemiş faiz alacağı da asıl borcun zamanaşımına tabidir.
Vade tarihi belirtilmemiş bonolar görüldüğünde ödenecek nitelikte kabul edilir. Bu senetlerde alacak, senedin borçluya ibraz edildiği yani icra takibine girişildiği tarihte muaccel hale gelir ve gecikme faizi ancak icra takip tarihinden itibaren işletilebilir.
Yabancı Para Senetleri ve Senet Vasfının Kaybı
Yabancı para üzerinden düzenlenen senetlerde sözleşmede daha yüksek akdi veya gecikme faizi kararlaştırılmamışsa, 3095 sayılı Kanun m. 4/a uyarınca yabancı para borcunun faizinde devlet bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanır.
3095 sayılı KANUNİ FAİZ VE TEMERRÜT FAİZİNE İLİŞKİN KANUN m. 4/aKaynağı aç
Zorunlu yasal unsurların bulunmaması sebebiyle kambiyo senedi vasfını kaybeden belgeler üzerinden başlatılan takiplerde ticari işe dayalı avans faizi değil, genel hükümler uyarınca yasal faiz uygulanır.
Bileşik Faiz Yasağı ve Faiz Sınırları
Kambiyo senetlerinde bileşik faiz işletilemez. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 121 uyarınca faiz veya irat borcunu ya da bağışladığı parayı ödemekte temerrüde düşen borçlu takip veya dava gününden başlayarak temerrüt faizi ödemekle yükümlü tutulsa da temerrüt faizine ayrıca temerrüt faizi yürütülemez ve buna aykırı anlaşmalar ceza koşuluna tabi olur. Benzer şekilde Türk Borçlar Kanunu m. 388/3 hükmü uyarınca faizin anaparaya eklenerek birlikte yeniden faiz yürütülmesi kararlaştırılamaz.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 121Kaynağı aç
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 388Kaynağı aç
Bono için avans faizi talep edilirken tarafların tacir olması şart mıdır?
Bonolar Türk Ticaret Kanunu m. 3 ve 19 gereğince ticari iş sayıldığından tarafların tacir olup olmadığına veya temel hukuki ilişkiye bakılmaksızın temerrüt durumunda avans faizi istenebilir.
Vadeli bonoya faiz oranı yazılması senedi geçersiz kılar mı?
Belirli bir günde ödenecek vadeli bonolara konulan faiz şartı Türk Ticaret Kanunu m. 587/II ve 690/II uyarınca yazılmamış sayılır; bu durum bononun geçerliliğine etki etmez.
Vadesi yazılmamış bonoda faiz hangi tarihten itibaren talep edilir?
Vade tarihi taşımayan bonolarda senet bedeli ibraz yani icra takibi tarihinde muaccel hale geldiğinden temerrüt faizi ancak takip tarihinden itibaren başlatılabilir.
Senet borcunda temerrüt faizine tekrar faiz yürütülebilir mi?
Kambiyo senetlerinde bileşik faiz uygulanmaz; Türk Borçlar Kanunu m. 121 uyarınca temerrüt faizine ayrıca temerrüt faizi yürütülmesi kanunen yasaktır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy