4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikteki teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 4Kaynağı aç
Soruşturma Usulünde Kanuni Değişiklikler ve Savunma Süreleri
29.05.2024 tarihli ve 32560 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7511 sayılı Kanun ile soruşturma usulünde değişiklikler yapılmıştır. Yapılan düzenlemeyle soruşturma taraflarının birinci yazılı savunma sunma zorunluluğu ortadan kaldırılmıştır. Kurulun başlattığı soruşturmaları, soruşturmaya başlanması kararının verildiği tarihten itibaren on beş gün içinde ilgili taraflara bildireceği ve bu bildirim yazısı ile birlikte iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilgiyi taraflara göndereceği hükme bağlanmıştır.
Soruşturma tarafları, hazırlanan soruşturma raporunun kendilerine tebliğinden itibaren otuz gün içinde yazılı savunmalarını sunmakla yükümlüdür. Bu yasal süre, haklı mazeret ve gerekçelerin varlığı halinde teşebbüslerin talebi üzerine bir defaya mahsus olmak üzere ve en çok bir katına kadar uzatılabilir.
7511 sayılı Kanun değişikliği uyarınca, tarafların sunduğu yazılı savunmaya karşı idarenin ek yazılı görüş bildirme zorunluluğu yeniden düzenlenmiştir. Tarafların yazılı savunması neticesinde soruşturma raporundaki görüşte bir değişiklik meydana gelmesi halinde ek yazılı görüş hazırlanması kurala bağlanmış; kanaatte değişiklik bulunmayan hallerde zorunlu ek görüş düzenleme uygulamasına son verilmiştir.
Yerinde İnceleme Sürecinde Veri Güvenliği ve Müdahale Yasakları
Yerinde inceleme başlatıldıktan sonra teşebbüs çalışanlarının mobil cihaz veya mesajlaşma uygulamalarındaki verileri silmesi hukuka aykırıdır. Veri silme fiilinin kişisel veriler gerekçesiyle yapıldığı veya uyarı mesajının görülmediği yönündeki savunmalar dikkate alınmamakta; çalışan tarafından mesajların hangi niyetle silindiğinden bağımsız olarak eylem yerinde incelemenin engellenmesi ve zorlaştırılması kapsamında değerlendirilmektedir.
Dijital ortamlarda yapılan teknik denetimlerde sistem log kayıtlarında herhangi bir silme kaydına rastlanmaması sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Adli bilişim yöntemleri ve gelişmiş elektronik arama teknikleriyle incelemenin başlamasından sonraki yazışmaların silindiğinin tespit edilmesi halinde, eylem yerinde incelemeyi engelleme kabahati kapsamında idari para cezasıyla karşılanır.
İdareye Sunulan Bilgi ve Belgelerin Sıhhati ve Yükümlülüklere Uyum
Soruşturma veya önaraştırma safhasında Kuruma sunulan ekonomik veriler veya sözleşme örnekleri arasındaki tutarsızlıklar ile hatalı bildirimler yanlış veya yanıltıcı bilgi veya belge verilmesi yaptırımına tabidir. Sağlanan veriler arasındaki farklılığın hatalı verilerden kaynaklanması halinde idari para cezası uygulanabilmektedir.
Eşzamanlı sözleşme incelemelerinde teşebbüs tarafından sunulan sözleşme nüshasında rekabete aykırı hükümlerin yer almaması, buna karşılık yerinde incelemede tespit edilen şirket içi taslaklarda bu hükümlerin bulunması halinde sorumluluk sürer. Sunulan belgenin eski versiyon olduğu veya imza eksikliği taşıdığı yönündeki savunmalar yanıltıcı belge sunma sorumluluğunu bertaraf etmez.
Kurul tarafından teşebbüslere getirilen davranışsal yükümlülüklerin zamanında ve eksiksiz uygulanması gerekmektedir. Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda, bu yükümlülüklerin ifasına kadar yürütülmek üzere teşebbüsün gayri safi geliri üzerinden günlük idari para cezası uygulanabilmektedir.
4054 Sayılı Kanun Kapsamında Rekabeti Kısıtlayıcı Anlaşmalar ve Yasak Haller
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrası gereğince belirli bir mal veya hizmet piyasasında rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikteki teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.
Kanun'un 4. maddesinin ikinci fıkrasında yasaklanan haller açıkça sayılmıştır. Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet ve kâr gibi unsurlar ile alım satım şartlarının tespiti yasaktır. Piyasaların bölüşülmesi, kaynakların paylaşılması veya kontrolü ile arz veya talep miktarının piyasa dışında belirlenmesi rekabet ihlali teşkil eder.
Rakip teşebbüslerin ticari faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması, teşebbüslerin boykot veya benzeri yollarla piyasa dışına çıkartılması ya da piyasaya yeni girecek teşebbüslerin engellenmesi kanunen yasaklanmıştır. Münhasır bayilik hariç olmak üzere eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması hukuka aykırıdır. Ayrıca anlaşmanın niteliğine veya ticari teamüllere aykırı biçimde ek mal veya hizmet alımının zorunlu tutulması, teşhir şartı konulması veya ürünün tekrar arzına ilişkin haksız şartlar ileri sürülmesi de yasak haller arasındadır.
Bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin, arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder. Ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla taraflardan her biri uyumlu eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir.
Dikey Kısıtlamalar, Dağıtım Ağları ve Taahhüt Mekanizması
Sağlayıcı teşebbüslerin dağıtıcıların veya perakendecilerin satış fiyatlarını izleyerek düşük fiyat uygulayan satıcılara müdahalede bulunması ve fiyatları yükselttirmesi dikey yeniden satış fiyatının tespiti niteliğindedir. Distribütörlere bölge veya müşteri kısıtlaması getirilmesi ve yeniden satış fiyatının tayin edilmesi 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin açık ihlalidir.
Yetkili dağıtıcıların internet üzerinden satış yapmalarının kısıtlandığı hallerde teşebbüsler tarafından sunulan taahhütler soruşturmanın çözümlenmesini sağlayabilir. Çevrim içi satış kanallarına reklam izni verilmesi, ürün sınırlamalarının kaldırılması ve satıcı kabul puanlama kriterlerinin şeffaflaştırılması taahhütlerinin kabulü halinde soruşturma sona erdirilebilir.
Bayilerin aktif satışlarının engellenmesi veya seçici dağıtım sistemi koşulları bulunmaksızın yetkisiz dağıtıcılara toptan satışın yasaklanması iddialarında da taahhüt mekanizması uygulanabilir. Teşebbüsün sözleşme hükümlerini rekabete uyumlu hale getirmesi ve dağıtım ağını bilgilendirmesi yönündeki taahhütlerin kabulüyle soruşturma bu iddialar yönünden kapatılabilir.
Otomotiv satış ve satış sonrası hizmetler sektöründe iş gücü pazarında sağlayıcının pazar payının yüzde yirminin altında kaldığı ve bayilerin kendi personel ücretlerini bağımsız belirleyebildiği durumlarda, bayilere iletilen baz ücret tavsiyesi 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında muafiyet korumasından faydalanabilir.
Dijital Platformlar ve Hâkim Durum Değerlendirmeleri
Çok kategorili pazar yerlerinde faaliyet gösteren hâkim durumdaki platformların arama algoritmalarına müdahale etmesi ve pazar yerinde satış yapan üçüncü taraf satıcıların verilerini kendi perakende satışlarına haksız avantaj sağlayacak şekilde kullanması rakiplerin dışlanması niteliğinde ihlal oluşturur.
Uygulama mağazası işleticilerinin, uygulama geliştiricilerin kullanıcılara alternatif daha ucuz abonelik imkânları sunmasını veya harici bağlantılar sağlamasını engellemesi, adil olmayan ticaret koşulları yaratarak hâkim durumun kötüye kullanılması teşkil eder.
Farklı dijital servisler arasındaki kullanıcı verilerinin rıza ve onay seçeneği sunulmaksızın birleştirilmesi, teşebbüsün ekosistem gücünü başka hizmet alanlarına aktararak pazara giriş engeli yaratmasına yol açabilir. Bu nitelikteki eylemler telafisi güç zararlar doğurabileceğinden nihai karar tesis edilene kadar geçici tedbirlere konu edilebilir.
Çevrim içi platform hizmetlerinde liste fiyatları rakiplere kıyasla yüksek görünse dahi, iktisadi değeri yansıtan görüntülenme bazlı fiyatlar dikkate alındığında farkın azaldığı veya kapandığı hallerde aşırı fiyatlama iddiası oluşmaz. Fiyatların platform üyelerinin ticari faaliyetlerini zorlaştırıcı bir etkisinin bulunmaması ve tüketiciye yansıyan zorlaştırıcı etkinin saptanmaması durumunda hâkim durumun kötüye kullanıldığı sonucuna varılamaz.
İş Gücü Piyasası Centilmenlik Anlaşmaları ve Kontrol Kriteri
Teşebbüslerin iş gücü piyasasında çalışanları birbirlerinden istihdam etmemeye yönelik centilmenlik anlaşmaları yapması ve rakipler arasında rekabete hassas bilgi değişimi gerçekleştirmesi 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında yasaklanmıştır.
Özel öğretim kurumlarının kayıt ücretlerini, ücrete dahil unsurları ve öğretmen maaşlarını kendi aralarında ortaklaşa belirlemeleri de piyasa serbestisini ortadan kaldıran yatay bir rekabet ihlali teşkil eder.
Birleşme ve devralma işlemlerinde denetim yetkisinin doğabilmesi için hedef şirket üzerinde belirleyici kontrol hakkının devredilmesi şarttır. Ortaklık anlaşması veya azınlık hissesi iktisabında taraflar üzerinde kontrol gücü oluşmadığı ve teşebbüsler bağımsızlıklarını yitirmediği müddetçe birleşme devralma denetimi yetkisi doğmaz.
Soruşturma raporuna karşı savunma süresi ne kadardır?
Soruşturma raporunun tebliğinden itibaren yazılı savunma süresi otuz gündür. Haklı gerekçeler sunulması kaydıyla bu süre bir defaya mahsus olmak üzere en çok bir katına kadar uzatılabilir.
Yerinde incelemede mesajların silinmesi ceza gerektirir mi?
İnceleme başladıktan sonra mesaj veya dijital verilerin silinmesi, eylemin gerekçesinden veya niyetinden bağımsız olarak yerinde incelemenin engellenmesi ve zorlaştırılması sayılarak idari para cezası yaptırımına tabidir.
Dikey yeniden satış fiyatının tespiti nasıl gerçekleşir?
Sağlayıcının yetkili satıcı ve dağıtıcıların fiyatlarını izleyerek düşük fiyat uygulayanlara müdahale etmesi ve fiyatları yükselttirmesi dikey yeniden satış fiyatının tespiti ihlalini oluşturur.
İnternet satışı kısıtlamaları taahhüt verilerek sonlandırılabilir mi?
İnternet satışlarına reklam izni verilmesi, ürün sınırlamalarının kaldırılması ve kabul kriterlerinin şeffaflaştırılmasına yönelik sunulan taahhütlerin rekabet otoritesince kabul edilmesiyle soruşturmalar kapatılabilir.
Davranışsal yükümlülüklere uyulmamasının yaptırımı nedir?
Rekabet Kurulu tarafından getirilen davranışsal yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde, yükümlülükler eksiksiz uygulanana kadar gayri safi gelir üzerinden her gün için on binde beş oranında idari para cezası verilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy