Sendikasyon Kredisinin Hukuki Niteliği ve Yapısı
Sendikasyon kredisi, birden fazla bankanın üçüncü bir tarafa finansman temin etmek amacıyla konsorsiyum oluşturması ve kredi ilişkisinden doğan hakların paylaşılması esasına dayanan çok taraflı bir finansman modelidir.
5411 sayılı Bankacılık Kanunu m. 48 uyarınca sendikasyon kredisi bağımsız bir kredi türü olarak değil, özel bir kredi açma biçimi olarak kabul edilir.
Sendikasyon kredisi sözleşmesinin hukuki mahiyetine ilişkin ağırlıklı yaklaşım bu ilişkiyi adi ortaklık sözleşmesi olarak nitelendirmektedir. Bununla beraber, konsorsiyum ilişkisinin kendine özgü nitelikler barındırdığını ve nev'i şahsına münhasır (sui generis) bir sözleşme yapısında olduğunu savunan hukuki değerlendirmeler de bulunmaktadır.
Lider bankanın konsorsiyum içindeki yetkilerine ve üstlendiği hukuki konuma göre sendikasyon kredileri iki kategoriye ayrılır. Sürecin lider banka vasıtasıyla tek merkezden yönetildiği modeller gerçek sendikasyon kredisi, kredinin tek elden yönetilmediği yapılar ise gerçek olmayan sendikasyon kredisi şeklinde adlandırılır.
Sendikasyon Sözleşmelerinde Tahkime Elverişlilik ve Model Hükümler
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 408 uyarınca taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklara ilişkin uyuşmazlıklar ile iki tarafın iradelerine tabi olmayan uyuşmazlıklar tahkime elverişli kabul edilmez. Yabancılık unsuru barındıran ve tahkim yeri Türkiye olan uyuşmazlıklarda ise 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m. 1 uygulanır. Kanuni çerçevede tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği uyuşmazlıklar tahkime uygun olup sendikasyon kredilerini tahkime elverişsiz kılan özel bir kanun hükmü bulunmamaktadır.
Küresel ölçekteki sendikasyon kredilerinde Loan Market Association (LMA) ve Loan Syndications and Trading Association (LSTA) tarafından yayımlanan model sözleşmeler yaygın şekilde kullanılır. LMA model metinlerinde İngiliz mahkemeleri, LSTA model metinlerinde ise New York mahkemeleri yetkili kılınabilmekle birlikte uygulamada bu uyuşmazlıkların tahkim yoluyla çözümlenmesi de yaygın bir yöntemdir.
Tahkim Anlaşmasının Geçerliliği ve Ayrılabilirlik İlkesi
Sendikasyon kredisinde yer alan bir tahkim şartının geçerli sayılabilmesi için anlaşmanın yazılı biçimde düzenlenmesi, tarafların işlem ehliyetine sahip bulunması, uyuşmazlığın belirlenebilir olması ve konusunun tahkime elverişli nitelik taşıması zorunludur.
Ayrılabilirlik ilkesi gereğince tahkim anlaşması asıl kredi sözleşmesinden bağımsızdır. Taraflar arasındaki asıl sözleşmenin herhangi bir hukuki nedenle geçersiz hale gelmesi, tahkim anlaşmasını kendiliğinden geçersiz kılmaz.
Tahkim Yeri ve Yargılamada Uygulanacak Hukuk
Tahkim yargılamasında uygulanacak usul hukuku kuralları, tahkim yeri hukukunun emredici normlarına aykırı olamaz. Hakem heyetinin yetkisinin bulunup bulunmadığı, hakemlerin yetkisizliği halinde görevli ve yetkili mahkemenin tespiti, verilen kararın yabancılık niteliği ve nihai karara karşı iptal davasının açılacağı mercii tahkim yeri hukuku kurallarına göre saptanır.
Tahkim yargılamasında uyuşmazlığın esasına tatbik edilecek hukuk taraflarca serbestçe seçilebilir. Taraflar milli bir hukuku veya yabancı hukuku seçebileceği gibi uluslararası hukukun genel ilkelerini, UNIDROIT ilkelerini ya da lex mercatoria kurallarını belirleyebilir. Tarafların bu doğrultuda bir seçim yapmaması durumunda esasa uygulanacak hukuk hakemler tarafından tespit edilir.
Sendikasyon kredisi sözleşmesinin geçersizliği tahkim şartını etkiler mi?
Ayrılabilirlik ilkesi uyarınca tahkim şartı asıl kredi sözleşmesinden bağımsızdır; dolayısıyla asıl sözleşmenin geçersiz kalması tahkim anlaşmasını kendiliğinden geçersiz kılmaz.
Sendikasyon kredisi tahkiminde esasa uygulanacak hukuku kim belirler?
Uyuşmazlığın esasına uygulanacak hukuk serbest iradeyle taraflarca seçilir; taraflarca bir hukuk seçimi yapılmadığı takdirde uygulanacak kuralları hakem heyeti belirler.
Sendikasyon kredisi uyuşmazlıkları tahkime elverişli midir?
Evet, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebildiği uyuşmazlıklar tahkime elverişli olup mevzuatta sendikasyon kredilerini tahkime elverişsiz kılan bir kısıtlama yer almamaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy