Kamu İhale Sözleşmelerinde Tahkim Anlaşmasının Niteliği
Tahkim yolu, uyuşmazlıkların devlet mahkemeleri aracılığıyla çözülmesi yönündeki genel kuralın bir istisnası niteliğindedir. Bu çerçevede tahkim, ancak tarafların bu yönde açıkça anlaşmaları durumunda alternatif bir uyuşmazlık çözüm yolu olarak benimsenebilir. Kamu kurum ve kuruluşlarının taraf olduğu sözleşmelerde zaman ve maliyet tasarrufu sağlanması, uyuşmazlıkların milletlerarası standartlarda esnek, tarafsız ve etkin biçimde neticelendirilmesi amacıyla 2016/25 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile sözleşmelerin tahkim yolu değerlendirilerek akdedilmesi hususunda yönlendirme yapılmıştır.
Kamu İhale Tip Sözleşmelerinde Yargı Yolu ve Mahkemelerin Yetkisi
Kamu ihale mevzuatı kapsamında düzenlenen çerçeve anlaşma, danışmanlık hizmet alımı, hizmet alımı, mal alımı ve yapım işleri ihaleleri uygulama yönetmelikleri ekindeki tip sözleşmelerde, uyuşmazlıkların çözümü için tahkim yolunun ve özel olarak İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) tahkiminin tercih edilebilmesine imkân tanınmıştır. Sözleşmenin yürütülmesi aşamasında taraflar uyuşmazlık çözümü için Türk mahkemelerini veya tahkim yolunu kararlaştırabilir.
Uyuşmazlıkların çözümü için genel yargı yolu benimsenip Türk mahkemeleri tercih edildiğinde, idarenin bulunduğu yer mahkemeleri ve icra daireleri yetkilidir. Bu tercihin yapılması durumunda tarafların idarenin bulunduğu yer yargı çevresi dışında başka bir yer mahkemesini yetkili kılması mümkün değildir.
Yabancılık Unsuru Taşımayan Sözleşmelerde ISTAC Tahkimi
Yabancılık unsuru taşımayan kamu ihale sözleşmelerinde tahkim yoluna başvurulması kararlaştırıldığında ISTAC tahkiminin seçilmesi öngörülmüştür. Bu uyuşmazlıklarda tahkim yeri olarak ilgili idarenin bulunduğu yer veya İstanbul tercih edilebilir. Yabancılık unsuru bulunmayan hallerde tahkim şartı uyarınca yargılama dilinin Türkçe olması, hakem heyetinin üç hakemden oluşması ve uyuşmazlığın esasına Türk hukukunun uygulanması gerekmektedir.
Yabancılık Unsurunun Tespiti ve Tahkim Usulünün Seçimi
4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının 1. bendi gereğince; tahkim anlaşmasının taraflarının yerleşim yeri, olağan oturma yeri veya işyerlerinin ayrı devletlerde bulunması uyuşmazlığın yabancılık unsuru taşıdığını gösterir ve tahkime milletlerarası nitelik kazandırır. Kamu ihale sözleşmesinde yabancılık unsurunun varlığı halinde taraflara seçimlik bir hak tanınmıştır. Taraflar, sözleşmeden doğan uyuşmazlığın ISTAC tahkimi aracılığıyla veya 4686 sayılı Kanun hükümleri uyarınca çözülmesini kararlaştırabilirler.
4686 sayılı MİLLETLERARASI TAHKİM KANUNU m. 2Kaynağı aç
Yabancılık Unsuru Bulunan Sözleşmelerde Tahkim Kuralları
Yabancılık unsuru içeren sözleşmelerde uyuşmazlığın ISTAC kuralları uyarınca çözümlenmesi kararlaştırıldığında, tahkim yeri olarak ilgili idarenin bulunduğu yer ya da İstanbul seçilebilir. Bu kapsamdaki uyuşmazlıklarda hakem heyeti üç hakemden kurulur; yargılama dili ve uyuşmazlığın esasına uygulanacak hukuk kuralları ise taraflarca serbestçe belirlenebilir.
Uyuşmazlığın 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu hükümleri çerçevesinde çözümlenmesi kararlaştırıldığında da hakem heyeti üç hakemden oluşur. Taraflardan her biri birer hakem seçer ve seçilen iki hakem otuz gün içinde üçüncü hakemi belirler. Taraflardan birinin, noter vasıtasıyla iletilen talebin kendisine ulaşmasından itibaren otuz gün içinde hakemini seçmemesi veya seçilen iki hakemin otuz gün içinde üçüncü hakemi belirleyememesi halinde, hakem seçimi taraflardan birinin başvurusu üzerine idarenin bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından yerine getirilir. Mahkeme tarafından seçilen bu üçüncü hakem, hakem heyeti başkanı olarak görev yapar.
Milletlerarası Tahkim Kanunu uyarınca yürütülen tahkim yargılamasında tahkim yeri idarenin bulunduğu yer veya İstanbul olarak tayin edilebilir. Tahkim dili ve esasa uygulanacak ülke hukuku serbestçe belirlenebilir. 4686 sayılı Kanun uyarınca tahkim sürecinde mahkeme yardımı veya müdahalesi gerektiren tüm işlerde yetkili merci, idarenin bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesidir.
Kamu ihale sözleşmelerinde Türk mahkemeleri seçildiğinde başka bir yer mahkemesi yetkili kılınabilir mi?
Hayır, uyuşmazlık çözümü için Türk mahkemeleri tercih edildiğinde idarenin bulunduğu yer mahkemeleri ve icra daireleri yetkili olup bu yer dışında başka bir mahkemenin yetkili kararlaştırılması mümkün değildir.
Yabancılık unsuru taşımayan kamu ihale sözleşmelerinde tahkim kuralları nasıldır?
Yabancılık unsuru bulunmayan hallerde ISTAC tahkimi uygulanır; yargılama dili Türkçe, hakem heyeti üç hakem, tahkim yeri idarenin bulunduğu yer veya İstanbul olup esasa Türk hukuku uygulanır.
Kamu ihale sözleşmesinde yabancılık unsuru nasıl oluşur?
4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu uyarınca tahkim anlaşmasının taraflarının yerleşim yeri, olağan oturma yeri veya işyerlerinin ayrı devletlerde bulunması uyuşmazlığa yabancılık unsuru kazandırır.
Milletlerarası Tahkim Kanunu uyarınca hakem seçilemezse başkan kim olur?
Tarafların süresinde hakem seçmemesi veya seçilen hakemlerin anlaşamaması halinde seçim idarenin bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesince yapılır ve mahkemenin seçtiği üçüncü hakem heyet başkanı olarak görev yapar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy