Borsada işlem gören halka açık anonim ortaklıkların kendi paylarını geri alması, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 22. maddesi ile Sermaye Piyasası Kurulu'nun Geri Alınan Paylar Tebliği hükümlerine tabidir. Sermaye piyasası mevzuatında hüküm bulunmayan hâllerde ise düzenlemelere aykırı düşmediği ölçüde 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 379 ve devamı maddeleri uygulama alanı bulur.
Geri Alım İşlemini Yürütebilecek Kişiler ve Yetki Devri
Ortaklık paylarının geri alımı bizzat ana ortaklık tarafından gerçekleştirilebileceği gibi ortaklığın bağlı ortaklığı aracılığıyla da yapılabilir. Bununla birlikte kendi adına ancak ortaklık veya bağlı ortaklık hesabına hareket eden üçüncü kişiler üzerinden de pay edinimi sağlanabilir.
Genel kurul tarafından pay geri alımı hususunda yetkilendirilen yönetim kurulu, bu yetkiyi belirleyeceği gerçek veya tüzel kişilere devredebilir. Bu yetki ortaklıkların mali işler birimlerine, yatırımcı ilişkileri müdürlüklerine veya aracı kurumlara verilebilir.
Genel Kurul Onayı, Program Süresi ve Yüzde On Sınırı
Pay geri alımında edinilecek payların toplam nominal değerinin ortaklık sermayesinin yüzde onunu aşamaması esastır. Bu yasal sınır kapsamında yönetim kurulu tarafından hazırlanan geri alım programının genel kurul toplantısında onaylanması suretiyle yönetim kuruluna yetki verilir.
Payları borsada işlem gören ortaklıklar bakımından genel kurulca onaylanmış geri alım programının azami süresi üç yıldır. Geri alım programında geçerlilik süresinin genel kurul kararında veya alım teklifinde gösterilmemiş olması hâlinde azami süre geçerli olur.
Yönetim Kurulu Kararıyla Yapılabilecek İstisnai Geri Alımlar
Türk Ticaret Kanunu'nun 381. maddesi ve Geri Alınan Paylar Tebliği uyarınca, payları borsada işlem gören ortaklıklar yakın ve ciddi bir kayıptan kaçınmak amacıyla genel kurul yetkilendirmesi aranmaksızın yönetim kurulu kararıyla pay geri alımı yapabilir.
Yakın ve ciddi bir kayıptan kaçınmak amacıyla yürütülecek geri alımlarda, işlemlere başlanmasından en az iki iş günü önce özel durum açıklaması yapılarak geri alımın amacı, geri alıma konu pay miktarı ve ödenecek azami tutar kamuya duyurulur. Gerçekleştirilen işlemler toplanacak ilk genel kurulda ortakların bilgisine sunulur.
Mali Kaynak Sınırları ve Net Aktifin Korunması
Geri alınan payların toplam bedeli, Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemeleri çerçevesinde kâr dağıtımına konu edilebilecek kaynakların toplam tutarını aşamaz. Bu çerçevede, dağıtıma konu edilebilecek kaynağı bulunması koşuluyla dönem zararında olan bir ortaklığın da pay geri alımında bulunması mümkündür.
Türk Ticaret Kanunu'nun 379. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, iktisap edilecek payların bedelleri düşüldükten sonra şirketin kalan net aktifi, en az ödenmiş sermaye ile kanun ve esas sözleşme gereğince dağıtımına izin verilmeyen yedek akçelerin toplamı kadar olmalıdır.
Geri alınan paylar ile bu paylar sebebiyle edinilen bedelsiz paylar; ödenmiş veya çıkarılmış sermayenin yüzde onunu ve kâr dağıtımına konu edilebilecek kaynakların toplam tutarını aşmaması kaydıyla süresiz olarak elde tutulabilir.
Bağlı Ortaklıklar Tarafından Yapılan Geri Alımlar
Ortaklık paylarının bağlı ortaklık tarafından geri alınabilmesi için ana ortaklık genel kurulunca geri alım programının onaylanması ve bağlı ortaklık yönetim kurulunun da program çerçevesinde karar alması şarttır. Bağlı ortaklığın da halka açık bir ortaklık olması durumunda, ana ortaklığın paylarında geri alım yapabilmesi için geri alım programının bağlı ortaklık genel kurulunca da onaylanması zorunludur.
Kamuyu Aydınlatma ve Özel Durum Bildirimleri
Geri alım programı, genel kurul toplantısı tarihinden en az üç hafta önce özel durum açıklaması ile duyurulur ve eş zamanlı olarak ortaklığın internet sitesinde yayımlanır. Onaya sunulan programda genel kurul tarafından değişiklik yapılması hâlinde, değiştirilmiş metin genel kurul tarihini izleyen ilk iş günü özel durum açıklaması ve internet sitesi aracılığıyla duyurulur.
Geri alım işlemi veya geri alınan payların elden çıkarılması süreçlerinde, işlem tarihini izleyen iş günü seans başlamadan önce işleme konu payların nominal tutarı, sermayeye oranı, işlem fiyatı ve program dahilinde edinilen payların geçmiş bakiyesi özel durum açıklamasıyla bildirilir. Geri alım süresinin bitmesini, programın sona ermesini veya alımların tamamlanmasını izleyen üç iş günü içinde sonuçlar kamuya açıklanır ve toplanacak ilk genel kurulda ortakların bilgisine sunulur.
İşlem Kısıtlamaları ve Mevzuata Aykırı Payların İtfası
Payları borsada işlem gören ortaklıkların geri alacağı payların borsada işlem gören nitelikte olması ve işlemlerin yalnızca payların işlem gördüğü borsa pazarında yapılması zorunludur.
Ortaklık bünyesinde kamuya açıklanması ertelenmiş içsel bilgiler bulunması hâlinde geri alım veya satım işlemi yapılamaz. Esas sermaye sistemindeki ortaklıklarda sermaye artırımına ilişkin genel kurul kararı alındığı tarihten, kayıtlı sermaye sistemindeki ortaklıklarda ise yönetim kurulu kararı alındığı tarihten sermaye artırım işlemleri tamamlanana kadar geri alım ve satım işlemleri yürütülemez.
Geri Alınan Paylar Tebliği hükümlerine aykırı biçimde geri alınan paylar iktisap tarihinden itibaren en geç bir yıl içinde elden çıkarılır. Bu süre içinde elden çıkarılamayan paylar, sermaye azaltımı yapılmak suretiyle itfa edilir.
Ayrılma Hakkı Çerçevesinde Payların Ortaklıkça Edinilmesi
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 23. maddesinde belirtilen önemli nitelikteki işlemlere ilişkin genel kurul toplantısına katılıp olumsuz oy veren ve muhalefet şerhini tutanağa işleten pay sahipleri, Kanun'un 24. maddesi uyarınca paylarını ortaklığa satarak ayrılma hakkına sahiptir. Halka açık ortaklık bu payları, pay sahibinin talebi üzerine Sermaye Piyasası Kurulu tarafından belirlenecek esaslara göre adil bir bedel üzerinden satın almakla yükümlüdür.
6362 sayılı SERMAYE PİYASASI KANUNU m. 24Kaynağı aç
Ayrılma talebiyle şirkete sunulan payların ortaklık tarafından iktisap edilmesinden evvel mevcut pay sahipleri ile diğer yatırımcılara teklif edilmesine ilişkin yöntemler Sermaye Piyasası Kurulu tarafından kararlaştırılabilir. Bunun yanında, bu hakkın doğmadığı durumlar, şirkete tanınabilecek muafiyetler, hakkın kullanım süreci ile borsada işlem görmeyen payların satım değerinin belirlenmesine dair usul ve esaslar da ortaklıkların yapısı dikkate alınarak Sermaye Piyasası Kurulu yetkisi çerçevesinde şekillendirilir.
Şirketin önemli işlemlerinin görüşüldüğü genel kurula pay sahibinin iştirak etmesinin veya oyunu kullanmasının haksız surette engellenmesi durumunda ayrılma hakkından yararlanılabilir. Benzer şekilde toplantı çağrısının mevzuata aykırı gerçekleştirilmesi yahut gündem maddelerinin gereğince ilan edilmemesi hâllerinde de karara olumsuz oy verme ve tutanağa muhalefetini işletme şartı aranmaksızın payların ortaklığa satışı talep edilebilir.
Halka açık ortaklıklarda pay geri alım sınırı nedir?
Geri alıma konu payların toplam nominal değeri, ortaklığın ödenmiş veya çıkarılmış sermayesinin yüzde onunu ve Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemeleri uyarınca kâr dağıtımına konu edilebilecek kaynakların toplam tutarını aşamaz.
Genel kurul onayı olmadan yönetim kurulu kararıyla pay geri alınabilir mi?
Payları borsada işlem gören ortaklıklar, yakın ve ciddi bir kayıptan kaçınmak amacıyla genel kurul yetkilendirmesi aranmaksızın yönetim kurulu kararıyla pay geri alımı yapabilir.
Geri alım programının geçerlilik süresi ne kadardır?
Borsada işlem gören ortaklıklar bakımından genel kurulca onaylanmış geri alım programının azami süresi üç yıldır; programda süre belirtilmemişse azami yasal süre geçerli sayılır.
Tebliğe aykırı geri alınan paylar ne kadar sürede elden çıkarılmalıdır?
Geri Alınan Paylar Tebliği hükümlerine aykırı şekilde geri alınan payların en geç bir yıl içinde elden çıkarılması zorunludur; satılamayan paylar sermaye azaltımı yoluyla itfa edilir.
Muhalefet şerhi düşülmeden ayrılma hakkı kullanılabilir mi?
Toplantıya katılımın veya oy hakkının haksız şekilde engellenmesi, genel kurul çağrısının usulüne uygun yapılmaması veya gündemin gereğince ilan edilmemesi durumlarında muhalefet şerhi aranmaksızın ayrılma hakkı kullanılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy