Kamu görevlisinin üyesi bulunduğu sendikanın kararı doğrultusunda iş bırakması ve göreve gelmemesi hali, fiilin niteliği ve süresiyle birlikte değerlendirilir. Önceden duyurulan, yetkili makamlarca yasaklandığına veya suç teşkil ettiğine dair karar bulunmayan bu tür bir eyleme katılım, anayasal ve uluslararası güvenceler çerçevesinde özürsüz devamsızlık kapsamında görülmeyebilmektedir.
Sendikal Örgütlenme ve Uluslararası Sözleşme Güvenceleri
Anayasa'nın 51. maddesi çalışanların ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak amacıyla önceden izin almaksızın sendika kurma ve serbestçe üye olma hakkını tanır. 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 3. maddesinin (f) bendi sendikaları, personelin ortak hak ve menfaatlerini korumak için kurulan tüzel kişiliğe sahip yapılar olarak belirler.
Temel hak ve özgürlüklere ilişkin usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalarla kanunların farklı hükümler içermesi durumunda Anayasa'nın 90. maddesinin son fıkrası gereğince andlaşma hükümleri esas alınır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 11. maddesi asayişi bozmayan toplantılar yapma, çıkarları korumak üzere sendika kurma ve bunlara katılma haklarını içerir.
87 sayılı Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Sözleşmesi'nin 3. maddesi çalışan örgütlerinin etkinliklerini düzenleme ve iş programlarını belirleme hakkını düzenlerken, 8. maddesi iç hukukun bu güvencelere zarar verecek nitelikte olamayacağını ve bu şekilde uygulanamayacağını belirtir. 151 sayılı ILO Sözleşmesi'nin 4. maddesi uyarınca kamu görevlisini sendikal örgütün normal faaliyetine katılması gerekçesiyle işten çıkarmak veya ona zarar vermek sendikal örgütlenme özgürlüğünün ihlali kabul edilir.
Devlet Memurları Kanunu Bakımından Göreve Gelmeme Fiili
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 26. maddesinde kamu görevlilerinin hizmeti aksatacak şekilde kasıtlı olarak birlikte göreve gelmemeleri veya yavaşlatmaları yasaklanmış; 125. maddesinin (C) fıkrasının (b) bendinde ise özürsüz olarak bir veya iki gün göreve gelmemek fiili aylıktan kesme cezasını gerektiren haller arasında düzenlenmiştir.
Sendikanın aldığı karar çerçevesinde göreve gelinmemesi halinde eylemin niteliği, süresi ve idarenin tutumu dikkate alınır. Eylemin önceden duyurulduğu, kamu düzeni, millî güvenlik, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık veya genel ahlakın korunması gerekçeleriyle idarece itiraz yöneltilmediği ve faaliyetin yasaklandığına ya da suç oluşturduğuna dair adli veya idari makam kararı bulunmadığı durumlarda işe gelmeme fiili özürsüz devamsızlık olarak nitelendirilmeyebilmektedir.
Kamu idaresinin olağan uygulamasında ve idari yargı kararlarında, sendikal faaliyet kapsamında göreve gelinmemesi halinin mazeret izninin kullanımı olarak kabul edildiği ve disiplin soruşturması açılmadığı yönünde tespitler bulunmaktadır.
Ölçülülük ve Demokratik Toplumda Gereklilik Değerlendirmesi
Sendika çağrısına uyularak bir gün göreve gelinmemesi sebebiyle uyarma cezası verilmesi hali, eylemin acil bir sosyal ihtiyaca tekabül etmediği ve demokratik bir toplumda gerekli olmadığı değerlendirilerek sendika hakkının ihlali olarak görülmüştür. Küçük de olsa uygulanan cezaların sendika üyelerini meşru eylemlere katılmaktan vazgeçirici etki taşıyabildiği kabul edilmektedir.
Sendikal faaliyet kapsamında bir günlük iş bırakma eylemi nedeniyle ceza verilmesi durumunda, müdahalenin zorlayıcı bir toplumsal ihtiyaçtan kaynaklanmaması halinde Anayasa'nın 51. maddesinde düzenlenen sendika hakkının ihlal edildiği sonucuna varılabilmektedir. Görev yerinin üç saat gibi kısa sürelerle terk edilerek iş yavaşlatılması da sendikal hakların kullanımı bağlamında toplu eylem olarak değerlendirilmiştir.
Milli Eğitim Personelinde Disiplin Amirinin Yetkisi
Milli Eğitim Bakanlığı Disiplin Amirleri Yönetmeliği'nin 4. maddesi gereğince, ek listede yer alan üst disiplin amirleri sıralamada kendinden önce gelen amire bağlı personelin aynı zamanda ilk disiplin amiri yetkisine sahiptir. İl milli eğitim müdürünün disiplin işlemi tesis etme yetkisi bulunmakla birlikte, tesis edilen disiplin cezasının fiilin sendikal faaliyet kapsamında olup olmadığı yönünden hukuka uygunluğu yargı denetimine tabidir.
Sendika kararıyla bir günlük iş bırakmaya disiplin cezası verilebilir mi?
Önceden duyurulan, yetkili makamlarca yasaklandığına ya da suç teşkil ettiğine dair karar bulunmayan bir günlük iş bırakma eylemine katılım sendikal faaliyet kapsamında görülerek aylıktan kesme cezası verilmesi hukuka aykırı bulunabilmektedir.
Sendikal eylem nedeniyle memura uyarma cezası verilmesi sendika hakkını ihlal eder mi?
Sendikal bir günlük iş bırakma eylemine katılım nedeniyle ceza verilmesi zorlayıcı veya acil bir toplumsal ihtiyaca tekabül etmediğinde, uygulanan yaptırım küçük de olsa sendika hakkının ihlali kabul edilmiştir.
Kısa süreli iş yavaşlatma eylemi sendikal eylem sayılır mı?
İşin üç saat süreyle yavaşlatılması, sendikal hakların kullanımı bağlamında toplu eylem olarak değerlendirilebilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy