Şehitlik Tazminatı Nedir
Şehitlik tazminatı, Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde kanunda belirtilen düzenlemeler kapsamında görev yapan personelin bu görevin etkisi ve nedeniyle hayatını kaybetmesi durumunda, kanunda öngörülen yakınlarına idarece ödenen bir tazminattır. 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun'un 6. maddesinin 1. fıkrası uyarınca nakdi tazminat, uğranılan maddi ve manevi zararların karşılığı olarak düzenlenmiştir; şehitlik tazminatı da bu nakdi tazminat kapsamında değerlendirildiğinden hem maddi hem manevi zararı birlikte karşılar.
Hangi Kanunlar Kapsamında Tazminat Ödenir
Bu konuda anılan kanun adları arasında 2629 sayılı Uçuş, Paraşüt, Denizaltı, Dalgıç ve Kurbağa Adam Hizmetleri Tazminat Kanunu da yer alır. Kanun adının anılması, bu kanunun koşullarının, oranının veya dağıtımının 2330 sayılı Kanun'dan nasıl ayrıldığını göstermez.
Tazminattan Yararlanabilecek Kişiler
Şehitlik tazminatını almaya ehil kişiler eş, çocuklar ile anne ve baba olarak sıralanır.
İdarenin Kusursuz Sorumluluk Yükümlülüğü
Anayasa'nın 125. maddesi, idarenin eylem ve işlemlerinden doğan zararları tazmin etmesini güvence altına almaktadır. İdare hukukunda kusursuz sorumluluk ilkesi çerçevesinde, yürütülen kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen, özel ve olağandışı nitelikteki zararlar idare tarafından tazmin edilmek zorundadır. Kamu görevlilerinin görevi sırasında ya da görevi nedeniyle uğradıkları zararlar da bu kapsama girmektedir. Danıştay 10. Dairesi'nin E. 2017/2450, K. 2022/2888 sayılı kararı bu ilkeyi şehit davası özelinde uygulamıştır.
Danıştay 10. Daire, E. 2017/2450, K. 2022/2888Kaynağı aç
İdarece Ödenen Tazminat ile Yargı Tazminatı Arasındaki İlişki
Tazminat, uğranılan gerçek zararın giderilmesini amaçlar. Zarar görenin zenginleşmesi veya zarar verenin cezalandırılması sonucuna yol açmamalıdır. Bu nedenle hesaplanacak tazminatın azami miktarı gerçek zarar ile sınırlıdır.
Manevi Tazminat
Manevi tazminat, mal varlığındaki eksilmeyi değil, kişinin manevi değerlerinde yaşadığı azalmayı ve yaşama sevincinde meydana gelen kaybı gidermeye yönelik bir araçtır. Manevi zararın başka türlü giderim yollarının yetersiz kalması nedeniyle bu tazminat parasal olarak belirlenmekte; takdirde olayın ağırlığı ile geride kalanların duyduğu elem ve ıstırabın kısmen hafifletilmesi amacı esas alınmaktadır. Danıştay 10. Dairesi'nin E. 2017/2450, K. 2022/2888 sayılı kararında bu ölçütler somut davanın koşulları çerçevesinde değerlendirilmiştir.
Dava Açma Süresi ve Görevli Mahkeme
Şehitlik tazminatına ilişkin idari işlemin hatalı veya eksik kurulduğu düşünüldüğünde, bu işlemin tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılması gerekir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrası, özel kanunlarda ayrı süre öngörülmeyen hallerde idare mahkemelerinde dava açma süresini altmış gün olarak belirlemiştir. Şehitlik tazminatına özgü farklı bir süre düzenlenip düzenlenmediği ilgili özel mevzuattan ayrıca kontrol edilmelidir; özel kanunda farklı süre varsa genel süre uygulanmaz.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Adresi belli olmayan taraflara ilan yoluyla bildirim yapılması hâlinde ise süre, özel kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar. Düzenleyici işlemlerde ise dava süresi ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar; bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer düzenleyici işleme, uygulama işlemine ya da her ikisine birden dava açabilir.
Dava Sırasında Tarafın Ölümü Hâlinde Ne Olur
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 26. maddesi, yalnız öleni ilgilendiren davalara ait dilekçelerin iptal edileceğini düzenler. Bu hüküm, münhasıran ölenin şahsına sıkı sıkıya bağlı, başkasına devri ve miras yoluyla geçmesi mümkün olmayan haklara ilişkindir. Bunun dışında ölene ait haklar mirasçılara geçebilir ve mirasçılar davayı takip edebilir. İşlemden kaldırma bakımından ise oy çokluğuyla benimsenen yaklaşım ile incelemenin tamamlanmasını ve ölüm hükmünün tebliğ aşamasında uygulanmasını savunan karşı yaklaşım aynı uyuşmazlıkta yan yana durur; bu nedenle tek bir kesin usul sonucu çıkarılmaz.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 26Kaynağı aç
Şehitlik tazminatı hangi kanuna dayanır?
2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun'un 6. maddesinin 1. fıkrası, nakdi tazminatın uğranılan maddi ve manevi zararların karşılığı olduğunu düzenler. Şehitlik tazminatı da nakdi tazminat kapsamında bu yönden ele alınır. 2629 sayılı Uçuş, Paraşüt, Denizaltı, Dalgıç ve Kurbağa Adam Hizmetleri Tazminat Kanunu'nun adı da anılır; bu ad tek başına kanunun uygulanma koşullarını göstermez.
Şehitlik tazminatına kimler başvurabilir?
Ehil kişiler eş, çocuklar ile anne ve baba olarak sıralanır.
İdarenin ödediği tazminat sonradan açılacak davayı etkiler mi?
Evet, etkiler. İdarece peşin ödenen nakdi tazminat sonraki tam yargı davasında yarar olarak değerlendirilir ve bilirkişi raporu tarihindeki güncel değeri hesaplanarak gerçek zarardan düşülür. Bu uygulama, tazminatın zenginleştirme aracına dönüşmesini önlemeye yöneliktir. Söz konusu ilke, yeniden yargılama gerektiren bir bozma kararında ortaya konulmuş olduğundan kesin bir uygulama sonucu değil, izlenmesi gereken hukuki yöntemi göstermektedir.
Tazminat davası açmak için süre ne kadardır?
İdari işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açılması gerekir. Bu süre 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinde öngörülmüş olmakla birlikte, şehitlik tazminatına ilişkin özel bir kanun hükmü varsa o hüküm öncelikle uygulanır. Tebliğ tarihinin doğru saptanması bu nedenle büyük önem taşır.
Şehitlik tazminatı davası hangi mahkemede açılır?
Bu davalar idare mahkemelerinde görülür. Tazminata ilişkin idari işlem idare hukuku kapsamında değerlendirildiğinden adli yargı değil idari yargı görevlidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

