İş sözleşmesinin feshinde işçinin savunmasının alınması kural olarak zorunludur; ancak bu gereklilik feshin dayandığı hukuki sebebe göre farklılık gösterir. 4857 sayılı İş Kanunu m. 19 uyarınca işveren fesih bildirimini yazılı yapmak, sebebini açık ve kesin belirtmek ve işçinin davranışı ya da verimi gerekçe gösteriliyorsa önceden savunmasını almakla yükümlüdür. Buna karşılık, aynı Kanun'un 25. maddesinde sayılan haklı nedenle derhal fesih durumlarında işverenin bildirim süresini bekleme veya fesihten önce savunma alma zorunluluğu bulunmamaktadır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2018/2118, K. 2018/16485Kaynağı aç
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 19Kaynağı aç
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 25Kaynağı aç
Geçerli Fesihte Savunma Alma Zorunluluğu ve Sonuçları
4857 sayılı İş Kanunu'nun 19. maddesi gereğince, hakkındaki iddialara karşı savunması alınmadan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez. İşverenin bu yükümlülüğü yerine getirmemesi feshin geçersizliği sonucunu doğurur. Kanun'un 18 ve 19. maddeleri kapsamında savunması alınmaksızın işten çıkarılan işçi, feshin geçersizliğini ileri sürerek işe iade talebinde bulunabilir; işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süreye ait ücretini talep edebilir.
Savunma İstemi Usulü ve İçeriği
İşverenin savunma istemini sözlü olarak iletmesi hukuken geçerli kabul edilmez; istemin yazılı olarak yapılması şarttır. Savunma istem yazısında isnat edilen fiilin hangi tarihte gerçekleştiği, feshe gerekçe gösterilen olayın ne olduğu, hangi tutanağın esas alındığı ve işçinin savunmasını ne kadar süre içinde vermesi gerektiği açıkça belirtilmelidir.
Kusurlu Davranışlarda İhtar ve Fesih Hakkından Feragat
İşçinin kusurlu davranışından kaynaklanan durumlarda, işçinin söz konusu yükümlülüğü ihlal etmekten kaçınma olanağına sahip olup olmadığı incelenir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2018/2118 Esas ve 2018/16485 Karar sayılı ilamında vurgulandığı üzere, kaçınma olanağının bulunduğu hallerde fesihten önce işçiye ihtar verilip verilmediği ve ihtara rağmen fiilin tekrarlanması durumunda 4857 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca savunma alınarak sözleşmenin feshedilip edilmediği denetlenir. Ağır yükümlülük ihlallerinde ise önceden ihtar verilmesi şartı aranmaz.
İşçiye verilen ihtardan sonra yeni bir yükümlülük ihlali meydana gelmemişse, sırf ihtara konu olan geçmiş davranışa dayanılarak iş sözleşmesi geçerli şekilde feshedilemez. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2018/2118 Esas ve 2018/16485 Karar sayılı ilamına göre, ihtar verilmesiyle birlikte işveren o fiilden ötürü sözleşmeyi feshetme hakkından örtülü olarak feragat etmiş sayılır.
Haklı Nedenle Derhal Fesihte Savunma İstisnası
4857 sayılı İş Kanunu'nun 19. maddesinde, işverenin 25. maddenin ikinci bendinde sayılan ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallere dayalı derhal fesih hakkı saklı tutulmuştur. İş sözleşmesi kurulurken esaslı noktalarda işverenin yanıltılması gibi hallerde işveren sürenin bitimini veya bildirim süresini beklemeksizin derhal fesih hakkını kullanabilir. Bu nitelikteki haklı fesihlerde işverenin fesih öncesinde savunma alma zorunluluğu olmadığı gibi bildirimin yazılı yapılması zorunluluğu da aranmaz.
Nitekim minibar sorumlusunun eksik ürün ve son kullanma tarihi geçmiş ürün bulundurması gibi doğruluk ve bağlılığa aykırı davranış sergilediği olayda, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2018/2118 Esas ve 2018/16485 Karar sayılı ilamıyla işverence yapılan feshin haklı nedene dayandığını ve savunma alınmadığı gerekçesiyle davanın kabul edilmesinin hatalı olduğunu belirterek işe iade davasının reddine karar vermiştir.
4857 sayılı İş Kanunu m. 25/I-b uyarınca işçinin sağlık raporu süresinin bekleme süresini aşması gerekçesiyle yapılan derhal fesihlerde, devamsızlığın işçinin davranışı ya da verimi ile ilgili bir nedene dayanmaması karşısında fesihten önce işçiden savunma alınması zorunluluğu bulunmamaktadır.
Haklı Fesih İddiasında Yargı Yolu
İşverenin haklı fesih iddiasında bulunması işçinin yargı yoluna başvurmasını engellemez. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 25. maddesinin son fıkrası uyarınca işçi, feshin bu maddede öngörülen haklı sebeplere uygun olmadığı iddiasıyla Kanun'un 18, 20 ve 21. maddeleri hükümleri çerçevesinde yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir.
Savunma alınmadan işten çıkarılan işçi hangi haklara sahiptir?
İşçinin davranışı veya verimi gerekçe gösterilerek savunma alınmaksızın yapılan fesihler geçersiz sayılır; işçi bu durumda işe iade talebinde bulunabilir, boşta geçen süre ücreti ile işe başlatmama tazminatını talep edebilir.
Haklı nedenle fesihte işverenin savunma alma zorunluluğu var mıdır?
4857 sayılı İş Kanunu m. 25 kapsamındaki haklı fesihlerde işverenin fesih öncesinde işçinin savunmasını alma zorunluluğu bulunmadığı gibi bildirimin yazılı yapılması zorunluluğu da aranmaz.
Savunma istem yazısında hangi hususların bulunması gerekir?
Savunma istemi yazılı olarak yapılmalı; yazıda olayın gerçekleştiği tarih, feshe gerekçe gösterilen fiil, dayanak tutanak ve savunmanın verilmesi gereken süre açıkça gösterilmelidir.
İhtar verilen bir davranış sebebiyle sonradan fesih yapılabilir mi?
İşçiye verilen ihtardan sonra yeni bir yükümlülük ihlali meydana gelmemişse, sırf ihtara konu olan davranış gerekçe gösterilerek iş sözleşmesi geçerli biçimde feshedilemez; ihtar verilmesiyle işveren o fiile dayalı fesih hakkından feragat etmiş sayılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

