Cumhuriyet savcısı olabilmek için hukuk fakültesi lisans eğitiminin tamamlanması, Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı'nda (HMGS) başarı sağlanması, ardından adli yargı hâkim ve savcı yardımcılığı yazılı yarışma sınavı ile mülakat aşamalarının geçilmesi gerekir. 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu kapsamında öngörülen kanuni koşulları taşımayan ve lisans düzeyinde hukuk eğitimi almayan adayların savcılık mesleğine atanması mümkün değildir.
2802 sayılı HAKİMLER VE SAVCILAR KANUNU m. 8Kaynağı aç
8 – Hâkim
ve savcı yardımcılığına atanabilmek için:
a)
Türk vatandaşı olmak,
b) (Değişik: 3/6/2011-KHK-643/12 md.; İptal: Anayasa
Mahkemesi’nin 14/2/2013 tarihli ve E:2011/89, K:2013/29 sayılı Kararı ile.;
Yeniden düzenleme: 2/12/2014-6572/28 md.) Giriş sınavının yapıldığı yılın
ocak ayının birinci günü itibarıyla otuzbeş yaşını doldurmamış olmak.
c)
Adli yargı hâkim ve savcı yardımcıları için; hukuk fakültesinden mezun olmak
veya yabancı bir hukuk fakültesini bitirip de Türkiye‘deki hukuk fakülteleri
programlarına göre eksik kalan derslerden sınava girip başarı belgesi almış
bulunmak,
(Değişik ikinci
paragraf: 2/7/2018 – KHK/703/136 md.) İdarî yargı hâkim yardımcıları için;
hukuk fakültesinden mezun olmak veya yabancı bir hukuk fakültesini bitirip de
Türkiye'de hukuk fakülteleri programlarına göre eksik kalan derslerden sınava
girip başarı belgesi almış bulunmak, hukuk fakültesinden mezun olanlar dışından
alınacak hâkim yardımcıları bakımından, her dönemde alınacak hâkim yardımcısı
sayısının yüzde yirmisini geçmemek üzere, hukuk bilgisine programlarında
yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat ve maliye
alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış veya bunlara denkliği kabul
edilmiş yabancı öğretim kurumlarından mezun olmak,[9]
d) Kamu haklarından yasaklı olmamak,
e) (Mülga: 22/12/2005 – 5435/43 md.) (Yeniden
Düzenleme:17/10/2019-7188/9 md.) Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı veya İdari
Yargı Ön Sınavında başarılı olmak,
f)
Askerlik durumu itibariyle askerlikle ilgisi bulunmamak veya muvazzaflık
hizmetini yapmış yahut ertelenmiş veya yedeğe geçirilmiş olmak,
g)
Hakimlik ve savcılık görevlerini sürekli olarak yurdun her yerinde yapmasına
engel olabilecek vücut ve akıl hastalığı veya engelliliği (…)[10]
bulunmamak,[11]
h) (Değişik: 11/9/1987 – KHK 276/3 md.; Aynen Kabül:
24/2/1988-3409/3 md.) Taksirli suçlar hariç olmak üzere, (…)[12] üç aydan fazla hapis veya affa uğramış
olsa bile Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlarla zimmet, ihtilas, irtikap,
rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı
iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı bir suçtan veya
kaçakçılık, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını
açığa vurma suçlarından dolayı hükümlü bulunmamak veya bu suçlardan veya
taksirli suçlar hariç olmak üzere üç aydan fazla hürriyeti bağlayıcı cezayı
gerektiren bir fiilden dolayı soruşturma veya kovuşturma altında olmamak.
I)
Yazılı yarışma sınavı ile mülakatta başarı göstermek,
j)
Hakimlik ve savcılık mesleğine yakışmayacak tutum ve davranışlarda bulunmamış
olmak,
k) (Ek:
1/12/2007-5720/1 md.) Avukatlık mesleğinden hâkim ve savcı yardımcılığına
geçmek isteyenler için; yukarıdaki (ı) bendi hariç diğer şartları taşımakla
birlikte, mesleklerinde fiilen en az üç yıl çalışmış, giriş sınavının yapıldığı
yılın ocak ayının birinci günü itibariyle kırkbeş yaşını doldurmamış ve kendi
aralarında yapılacak olan yazılı yarışma sınavında ve mülâkatta başarılı olmak,[13][14][15]
şarttır.
Hâkim
ve savcı yardımcılığına atama:[16]
Eğitim Koşulu ve Genel Başvuru Şartları
Savcılık mesleğine girişte hukuk fakültesi mezuniyeti zorunludur. Türk hukuk fakültelerinden mezun olanlar ile yabancı bir hukuk fakültesini bitirip Türkiye'deki hukuk fakülteleri programlarına göre eksik kalan derslerden sınava girerek başarı belgesi alanlar mesleğe başvurabilir. Siyaset bilimi, kamu yönetimi, iktisat veya adalet gibi farklı lisans ya da ön lisans programlarından mezun olan adayların doğrudan savcılık mesleğine girişi kabul edilmez.
2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu uyarınca adayların Türk vatandaşı olması, kamu haklarından yasaklı bulunmaması ve askerlik durumu itibarıyla askerlikle ilgisinin kalmamış, muvazzaflık hizmetini yapmış, erteletmiş veya yedeğe geçirilmiş olması şarttır. Ayrıca hâkimlik ve savcılık görevlerini sürekli olarak yurdun her yerinde yapmaya engel olabilecek vücut ve akıl hastalığı ya da engelliliğin bulunmadığının belgelenmesi aranır.
Genel mezunlar bakımından giriş sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak gerekmektedir. Avukatlık mesleğinden hâkim ve savcı yardımcılığına geçmek isteyenler için ise meslekte fiilen en az üç yıl çalışmış olmak ve sınav yılının ocak ayının birinci günü itibarıyla kırk beş yaşını doldurmamış bulunmak aranır.
Adayların taksirli fiiller hariç üç ayı aşan hapis cezası almamış olması aranır. Affa uğranmış olsa dahi devletin şahsiyetine karşı suçlar ile zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, ihtilas, dolanlı iflas veya inancı kötüye kullanma gibi yüz kızartıcı ya da haysiyet kırıcı eylemlerden, kaçakçılıktan, resmi ihaleye fesat karıştırmaktan veya devlet sırlarını açıklamaktan mahkûm olunmamalıdır. Aynı suçlar ile taksirli olanlar dışında üç ayı geçen hapis cezasını gerektiren bir fiilden ötürü soruşturma ya da kovuşturma geçirilmemesi, güvenlik soruşturmasından geçilmesi ve meslek onuruna aykırı tutum ve davranışlarda bulunulmamış olması şarttır.
Sınav Basamakları ve Değerlendirme Aşamaları
Savcılık mesleğine hazırlık süreci, hukuk alanında bir ön eleme niteliği taşıyan Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı ile başlar. Bu sınavda başarı belgesi alamayan adaylar adli yargı hâkim ve savcı yardımcılığı sınavına katılamaz.
HMGS aşamasını geçen adaylar genel kültür, genel yetenek ve hukuk alan bilgisi konularını içeren çoktan seçmeli yazılı yarışma sınavına girer. Yazılı sınavda belirlenen asgari baraj puanının aşılması tek başına yeterli olmayıp ilan edilen kadro kontenjanı çerçevesinde puan sıralamasına girmek şarttır.
Yazılı yarışma sınavı sonucunda sıralamaya giren adaylar HSK komisyonu huzurunda sözlü mülakata katılır. Mülakatta adayın hukuki muhakeme yeteneği, etik duruşu, iletişim becerisi, stres yönetimi ve mesleğe uygunluğu değerlendirilir; gizlilik, tarafsızlık, insan hakları ve meslek etiği kurallarına uyumu incelenir. Avukatlık mesleğinden geçmek isteyen adaylar kendi aralarındaki yazılı yarışma sınavı ve mülakata tabi tutulur.
Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Süreci ve Mesleğe Kabul
Giriş aşamalarını tamamlayan adaylar, Türkiye Adalet Akademisi bünyesindeki teorik eğitim ile adliyelerdeki staj çalışmalarını içeren hazırlık dönemine başlar.
Hazırlık dönemindeki performans raporları, disiplin durumu ve yeterlilik sınavı neticesinde ilk atama gerçekleştirilir. İhtiyaç ve hizmet gereklerine göre savcılar için rotasyon uygulanabilir ve terör ile örgütlü suçlar, mali suçlar, çocuk veya aile içi şiddet gibi uzmanlık bürolarında görevlendirme yapılabilir.
Cumhuriyet Savcısının Görev ve Yetkileri
Cumhuriyet savcısı kamu adına ceza soruşturmasını yürütür, delilleri toplar, hukuka aykırı yollarla elde edilen delilleri ayıklar ve adli kolluk birimleri üzerinde emir ve talimat yetkisini kullanır.
Kişi hak ve özgürlüklerini ilgilendiren koruma tedbirlerinin uygulanmasını yetkili yargı mercilerinden talep eden savcı, soruşturma evresi sonucunda suçun işlendiğine dair yeterli şüpheye ulaştığında iddianame tanzim ederek kamu davasını açar.
Yargı Teşkilatında Savcılık Yapılanması
2017 Anayasa değişikliği ile askeri yargı ve askeri savcılık kurumu kaldırılmıştır. Bu değişiklikle beraber asker kişilerce işlenen suçlar ile askeri suçlara dair ceza soruşturmalarını yürütme yetkisi genel hükümlere göre adli yargı teşkilatındaki Cumhuriyet savcılarına devredilmiştir.
İdari yargı teşkilatında ilk derece mahkemeleri düzeyinde bağımsız bir Cumhuriyet savcılığı kadrosu bulunmaz. İdari savcı unvanı, idari yargı mensupları arasından belirli kıdem ve yeterlilik koşullarına göre Danıştay savcılığı kadrosuna yapılan atamayı ifade eder.
Hukuk fakültesi dışında bir bölümden savcı olunabilir mi?
Savcı olabilmek için Türk veya denkliği onaylanmış yabancı bir hukuk fakültesinden mezuniyet zorunludur; iktisat, siyaset bilimi veya kamu yönetimi gibi bölümlerden doğrudan savcılık mesleğine giriş yapılamaz.
Savcılık sınavına girmek için yaş sınırı nedir?
Genel adaylar için sınavın yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla 35 yaşını doldurmamış olmak gerekir; mesleğinde en az üç yıl fiilen çalışmış avukatlarda ise bu sınır 45 yaştır.
Savcılık sınavı öncesinde HMGS başarısı zorunlu mudur?
Adli yargı hâkim ve savcı yardımcılığı yazılı yarışma sınavına başvuru yapabilmek için Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı'nda başarılı olmak kanuni bir ön şarttır.
Askeri suçları hangi savcılık soruşturur?
Askeri savcılıkların kaldırılması nedeniyle asker kişilerin işlediği suçlar ve askeri suçlar adli yargı Cumhuriyet savcıları tarafından soruşturulur.
İdari yargıda bağımsız Cumhuriyet savcısı var mıdır?
İdari yargıda ilk derece Cumhuriyet savcılığı kadrosu bulunmamakta olup bu görev Danıştay savcılığına yapılan atamalarla yerine getirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy