Yasama İşlemlerinde Nitelik ve İçerik Denetimi
Anayasa koyucunun iradesinin tam anlamıyla etkili ve egemen kılınabilmesi amacıyla, yasalaşma süreci Anayasa'da özel usullere bağlanmış yasama işlemlerinin başka isimler altında veya farklı yöntemlerle yapılması durumunda, anayasal denetim işlemin ismi yerine gerçek niteliği ve içeriği gözetilerek yapılır. Bu yaklaşım, kanunun başlığına veya kullanılan terimlere bağlı kalınmaksızın düzenlemenin doğurduğu hukuki sonuçların anayasal ilkeler ışığında incelenmesini sağlar.
Şartla Salıverilmenin Koşulları ve Özel Af Sayılan Hâller
Hükümlünün cezasının belirli bir kısmını infaz kurumunda geçirmesi ve bu süre zarfında iyi hâl sergilemesi, şartla salıverilmenin kurucu unsurları arasındadır. İncelenen kuralda on yıla kadar hapis cezasına mahkûm olanların iyi hâlli olup olmadıklarına bakılmaksızın salıverilmelerine imkân verilmesi, düzenlemenin şartla salıverilme sayılmasını engellemektedir. İlgili bentte hükümlülerin infaz hükümlerine göre çekmeleri gereken toplam cezalarından on yıllık indirim yapılması ve süresi dolanların salıverilmesinin belirli bir süre yeni bir suç işlememe koşuluna bağlanması, söz konusu düzenlemeyi toplu ve şartlı özel af kapsamına sokmaktadır.
İlgili bent düzenlemesi uyarınca toplam cezaları on yıldan fazla olan hükümlüler, kalan cezalarını tamamladıktan sonra şartla salıverilmektedir. Disiplin cezası bulunan hükümlülerin cezalarının bir bölümünü cezaevinde geçirmeleri ise yalnızca bir uygulama koşulu niteliğinde olup, kuralın içerdiği özel af niteliğini etkilememektedir.
Anayasa'nın 87. Maddesi ve Nitelikli Karar Yetersayısı
Anayasa'nın 87. maddesi uyarınca Türkiye Büyük Millet Meclisinin genel ve özel af ilanına karar verebilmesi için Meclis üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun kararı aranır. Düzenlemenin adı şartla salıverilme veya infaz indirimi olarak belirlense dahi, özü itibarıyla af niteliği taşıyan yasama işlemlerinin Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu ile yasalaşması anayasal zorunluluktur.
4616 sayılı Kanun'un 1. maddesinin 4758 sayılı Kanun ile yeniden düzenlenen 2. bendi, toplu ve şartlı özel af niteliğinde bulunmasına karşın Anayasa'nın 87. maddesinde öngörülen beşte üç çoğunluk aranmaksızın 174 oyla kabul edildiği gerekçesiyle 28.5.2002 tarihinde oybirliğiyle iptal edilmiştir. İlgili kuralın yürürlüğünün durdurulması istemi ise aynı kararla oyçokluğuyla reddedilmiştir.
Şartla salıverilme ile özel af arasındaki temel fark nedir?
Şartla salıverilme, cezanın bir bölümünün infaz kurumunda çekilmesini ve bu süreçte iyi hâl gösterilmesini gerektirir; bu nitelik aranmaksızın cezadan on yıllık indirim yapılıp salıverilmenin suç işlememe koşuluna bağlanması ise kuralı toplu ve şartlı özel af kapsamına sokar.
Af niteliğindeki yasama işlemlerinde hangi karar yetersayısı aranır?
Anayasa'nın 87. maddesi uyarınca af niteliğindeki yasama işlemlerinin kabul edilebilmesi için Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun kararı şarttır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy