Salgın Döneminde Yıllık İzin, Ücretsiz İzin ve Evden Çalışma

Salgın hastalık ve olağanüstü dönemlerde iş sözleşmesinin yürütülmesi; yıllık ücretli izin hakları, ücretsiz izin uygulaması, evden çalışma düzeni ve zorlayıcı nedenlerle fesih imkanları bakımından 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine tabidir. Tarafların sözleşme şartlarında yapacağı değişiklikler, karşılıklı mutabakat ve kanunda öngörülen emredici kurallar dairesinde hüküm doğurur.

Ücretsiz İzin ve Çalışma Koşullarında Değişiklik Esasları

İşçi ve işveren anlaşarak iş sözleşmesini askıya alabilir. Sözleşmenin askıya alındığı dönemde işçi işyerine hukuken bağlı kalmaya devam ederken iş görme borcunu yerine getirmez ve bu süre zarfında ücret almaz. Taraflar mutabakata vararak çalışma süresini ve buna bağlı olarak ödenecek ücreti yarıya indirme konusunda da serbesttir.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 22. maddesi uyarınca işverenin sözleşme, personel yönetmeliği veya işyeri tatbikatından doğan esaslı çalışma şartı değişikliklerini işçiye yazılı olarak bildirmesi zorunludur. Usulüne uygun yazılı bildirim yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içerisinde yazılı olarak onaylanmayan değişiklikler işçiyi bağlamaz. İşçinin bu öneriyi süresinde kabul etmemesi halinde işveren, değişikliğin veya feshin geçerli bir sebebe dayandığını yazılı şekilde izah edip bildirim önellerine riayet ederek sözleşmeyi feshedebilir; işçi bu işleme karşı Kanun'un 17 ila 21. maddelerine dayanarak dava açabilir. Taraflar anlaşmak suretiyle koşulları her zaman değiştirebilir, ancak varılan bu değişiklik geçmişe etkili biçimde uygulanamaz.

Ücretsiz İzin Süresinin Sınırları ve Haklı Fesih

İş sözleşmesi makul bir süre boyunca askıda tutulabilir. Askıya alma iradesi ekonomik kriz veya benzeri gerekçelere dayanıyorsa, bu krizin hafiflediği an işçinin işe başlatılması gerekir. Makul süre dolmasına ve şartların olağana dönmesine rağmen işçinin işe başlatılmaması işveren tarafından yapılmış bir fesih sayılır ve işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme hakkı tanır.

Salgın sürecinin uzaması durumunda tarafların üzerinde anlaştığı ücretsiz izin dönemi sınırsız kalamaz ve makul bir süre ile sınırlıdır. Salgının aylarca devam etmesi halinde işçinin süresiz olarak işsiz kalması beklenemez; işçi makul bir süre bekledikten sonra iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek işçilik alacaklarını talep edebilir.

Evden Çalışma Süreci ve Sadakat Borcu

İşçi, sadakat borcu kapsamında gerekiyorsa evden çalışarak işin devamını sağlamakla yükümlüdür. İşverenin işçiyi evden çalıştırmasına rağmen ücretini ödememesi halinde, işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme hakkına sahip olur.

Zorlayıcı Sebepler ve Yarım Ücret Uygulaması

4857 sayılı İş Kanunu'nun 24. maddesinin (III) numaralı bendi gereğince işçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa işçi haklı nedenle derhal fesih hakkını kullanabilir. Kanun'un 25. maddesinin (III) numaralı bendi uyarınca işçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin varlığı halinde ise işveren sözleşmeyi sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin derhal feshedebilir. İşçi, feshin bu maddedeki sebeplere uygun olmadığı iddiası ile Kanun'un 18, 20 ve 21. madde hükümleri çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir.

İş Kanunu'nun 40. maddesi uyarınca, Kanun'un 24 ve 25. maddelerinin (III) numaralı bentlerindeki zorlayıcı nedenler sebebiyle faaliyette bulunamayan yahut çalıştırılamayan işçiye, söz konusu bir haftalık bekleme süresinde her gün için yarım ücret ödenmesi gerekir.

Sağlık Nedenlerine Dayalı Haklı Fesih Şartları

4857 sayılı İş Kanunu'nun 24. maddesinin (I) numaralı bendi uyarınca, üstlenilen işin yapılması işin niteliğinden kaynaklanan bir nedenle işçinin sıhhati veya yaşayışı açısından tehlike arz ederse işçi derhal fesih yoluna gidebilir. Bunun yanı sıra, işçinin devamlı temas halinde bulunup görüştüğü işverenin yahut çalışma arkadaşının bulaşıcı veya yürütülen işle bağdaşmayan bir hastalığa yakalanması halinde de işçi bildirim süresini beklemeksizin sözleşmeyi derhal feshedebilir.

İşveren bakımından ise Kanun'un 25. maddesinin (I) numaralı bendi doğrultusunda, işçinin tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğunun Sağlık Kurulunca saptanması durumunda derhal fesih hakkı doğar. İşçinin hastalık veya kaza gibi hallerinde işverenin bildirimsiz fesih yetkisi, söz konusu hallerin işçinin işyerindeki çalışma süresine göre 17. maddedeki bildirim sürelerini altı hafta aşmasından sonra ortaya çıkar; sözleşmenin askıda kalması nedeniyle işe gidilemeyen bu süreler için ücret işlemez.

Yıllık Ücretli İzin Hakkı ve İzin Süresinde Çalışma Yasağı

4857 sayılı İş Kanunu'nun 53. maddesi gereğince, işyerinde işe başladığı günden itibaren deneme süresi de dahil olmak üzere en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir ve bu haktan vazgeçilemez. İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi; hizmet süresi bir yıldan beş yıla kadar olanlara 14 günden, beş yıldan fazla onbeş yıldan az olanlara 20 günden, onbeş yıl ve daha fazla olanlara 26 günden az olamaz. Onsekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek izin süresi yirmi günden az olamaz; bu süreler sözleşmelerle artırılabilir. Yıllık izin döneminde işçinin ücreti tam olarak ödenir ve işçinin izni kullandığına dair yazılı beyanı alınır.

Yıllık izin dinlenme süresidir ve bu sürede işçiye çalışma yaptırılamaz. Yıllık izinde çalışma yaptırılması halinde işçi izin yapmış sayılmaz ve ücrete hak kazanır. Hak edilen ücretin ödenmemesi işçi bakımından haklı fesih sebebi oluşturur. Fesih sonrasında işçi zamanaşımı sürelerini gözeterek zorunlu arabuluculuk yoluna başvurmalıdır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy