Şahıs Şirketinin Tanımı ve Mal Varlığı Sorumluluğu
Şahıs şirketleri, kişi unsurunun ve ortaklar arasındaki güven ilişkisinin ön planda tutulduğu, ortakların genellikle şirket yükümlülüklerini üstlendiği işletmelerdir. Bu şirket yapısında işletme sahibinin kişisel mal varlığı ile işletmenin varlığı kural olarak birbirinden ayrılmaz; bu doğrultuda işletmenin borçları ve taahhütleri işletme sahibinin kişisel varlıklarını etkileyebilir.
Şahıs şirketlerinin tüzel kişiliği bulunmaktadır. Şirket borçları sebebiyle alacaklıların öncelikle şirketin tüzel kişiliğine müracaat etmesi, buradan sonuç alınamadığı takdirde ortakların sorumluluğuna başvurması esastır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 238/1 uyarınca, şirket aleyhine verilmiş mahkeme kararları, şirkete karşı yürütülen takip sonuçsuz kalmadıkça veya şirket herhangi bir nedenle sona ermedikçe ortaklara karşı icra olunamaz. Bununla birlikte aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca, icra emrinin tebliğine rağmen borcun ödenmemesi durumunda alacaklı, şirketle beraber ortakların veya bir kısmının doğrudan iflasını talep edebilir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 238Kaynağı aç
Türk Ticaret Kanunu Kapsamındaki Şahıs Şirketi Türleri
Türk Ticaret Kanunu sistematiğinde şahıs şirketleri kollektif şirket ve komandit şirket olmak üzere iki grupta düzenlenmiştir. Kollektif şirket, gerçek kişilerin bir araya gelerek ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek üzere kurdukları ve ortakların şirket borçlarından sınırsız şekilde sorumlu olduğu ortaklık yapısıdır.
Komandit şirkette ise en az bir ortağın sınırsız, en az bir ortağın ise yalnızca taahhüt ettiği sermaye miktarıyla sınırlı sorumlu olduğu ikili bir yapı geçerlidir. Bu çerçevede komandite ortaklar sınırsız, komanditer ortaklar ise koydukları sermaye payıyla sınırlı olarak sorumluluk taşır.
Şahıs Şirketi Kuruluşu İçin Gerekli Evraklar
Şahıs şirketi kuruluş başvurusunda Ticaret Sicil Müdürlüğü nezdinde birtakım belgelerin eksiksiz ibrazı aranır. İşletme adı, adresi ve işletme amacı gibi temel unsurları barındıran Ticaret Sicil Müdürlüğü başvuru formu doldurulmalıdır. Bununla birlikte işletme sahibinin nüfus cüzdanı veya pasaport gibi resmi kimlik belgesi ve fotokopisi, temin edilen vergi kimlik numarası, imza örneğini içeren imza beyannamesi ve işletmenin açıldığını bildiren işletme açılış bildirgesi hazırlanarak sicile teslim edilir.
Kuruluş Başvurusu ve Ticaret Sicili Aşamaları
Şahıs şirketi kurmak amacıyla e-Devlet platformu üzerinden çevrim içi başvuru yapma imkânı bulunmamaktadır. Kuruluş işlemlerinin Ticaret Sicili Müdürlüğü nezdinde yürütülmesi esastır. Tescil sürecinde işletmenin kaydına yönelik ilgili ücretlerin Ticaret Sicil Müdürlüğü'ne ödenmesi ve kuruluş bilgilerinin Ticaret Sicil Gazetesi'nde yayımlanması kanuni bir zorunluluktur.
Şahıs Şirketi Kurma Ehliyeti ve Engeller
On sekiz yaşını doldurarak reşit olan ve kısıtlılık altında bulunmayan, fiil ehliyetine sahip Türk vatandaşları şahıs şirketi kurabilir. Türkiye'de yasal ikamet iznine ve çalışma iznine sahip yabancı uyruklular da şahıs şirketi kuruluşunda bulunma hakkına sahiptir.
Hukuki ehliyeti bulunmayan veya vesayet altındaki kısıtlı şahıslar şirket kuramazlar. Bunun yanında yasal düzenlemeler çerçevesinde belirli faaliyetleri yürütmesi yasaklananlar ile Ticaret Sicil Müdürlüğü tarafından kaydı dondurulan veya faaliyetlerini durdurduğunu beyan eden kişiler şahıs şirketi kuruluşu gerçekleştiremez.
Vergilendirme ve Sosyal Güvenlik Yükümlülükleri
Şahıs şirketleri ticari kazançları bakımından kurumlar vergisine tabi tutulmaz. İşletme sahibi, işletme faaliyetinden sağlanan kazancı bireysel gelir vergisi beyannamesinde beyan ederek vergi yükümlülüğünü yerine getirir.
Sosyal güvenlik mevzuatı uyarınca şahıs şirketinde işveren, hem kendi SGK primlerini düzenli olarak ödemekle hem de işletmede istihdam edilen personelin bulunması halinde çalışanların SGK primlerini yatırmakla yükümlüdür.
Şahıs şirketi kuruluşu için hangi belgeler istenir?
Ticaret Sicil Müdürlüğü başvuru formu, resmi kimlik belgesi ve fotokopisi, vergi kimlik numarası, imza beyannamesi ve işletme açılış bildirgesi hazırlanmalıdır.
Şahıs şirketi e-Devlet üzerinden kurulabilir mi?
e-Devlet üzerinden şahıs şirketi kuruluş başvurusu imkânı bulunmamaktadır; tescil işlemlerinin Ticaret Sicili Müdürlüğü nezdinde yapılması gerekmektedir.
Şirket borçları için doğrudan ortakların mal varlığına gidilebilir mi?
Şahıs şirketlerinin tüzel kişiliği bulunduğundan kural olarak öncelikle şirkete başvurulması gerekir; 6102 sayılı Kanun m. 238/1 uyarınca şirket hakkındaki takip semeresiz kalmadıkça veya şirket sona ermedikçe ortaklar hakkında icra yapılamaz.
Kollektif ve komandit şirket ortaklarının sorumlulukları nasıldır?
Kollektif şirkette tüm ortaklar şirket borçlarından sınırsız sorumludur; komandit şirkette ise komandite ortaklar sınırsız, komanditer ortaklar yalnızca koydukları sermaye miktarıyla sınırlı sorumluluk üstlenir.
Şahıs şirketleri hangi vergiye tabidir?
Şahıs şirketleri kurumlar vergisine tabi değildir; işletme kazancı işletme sahibinin bireysel gelir vergisi beyannamesi üzerinden vergilendirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy