Sağlık Reklamları ve Influencer Paylaşımlarının Hukuki Sınırları

Sosyal medya etkileyicilerinin sunduğu tavsiyeler ve indirim kodları, tüketicilerin sağlık ürünlerine ve hizmetlerine yönelik tercihlerinde belirleyici rol oynayabilmektedir. Hukuk düzeninde tek bir sağlık ürünü tanımı bulunmamaktadır; tanıtıma konu olan ürünler beşerî tıbbi ürün, takviye edici gıda, geleneksel bitkisel tıbbi ürün, normal gıda, kozmetik, tıbbi cihaz, biyosidal ürün, özel tıbbi amaçlı gıda veya sağlık hizmeti niteliği taşıyabilmektedir. Bir ürünün tabi olduğu yasal rejimin tespitinde ürünün bileşimi kadar sunuluş şekli ve tanıtımında ileri sürülen iddialar belirleyici kabul edilir. Her kategori tescil, ruhsat, satış ve tanıtım kuralları yönünden ayrı düzenlemelere tabidir.

İlaç ve Kozmetik Ürün Tanıtımlarındaki Sınırlar

Beşerî tıbbi ürünlerin, yani ilaçların genel tüketici kitlesine hitap edecek biçimde halka açık reklamının yapılması yasaktır. İlaçlara yönelik tanıtım faaliyetleri sağlık meslek mensuplarına hitap eden özel düzenlemelerle sınırlandırılmıştır. Bu sebeple bir ilacın sosyal medya etkileyicileri vasıtasıyla geniş kitlelere önerilmesi, günlük kullanım rutini içinde gösterilmesi veya indirim kodu sağlanarak tüketicilerin yönlendirilmesi hukuka aykırılık oluşturur.

Kozmetik ürünler insan vücudunun dış kısımlarının temizlenmesi, korunması, görünümünün değiştirilmesi veya iyi durumda muhafaza edilmesi amacıyla sunulur. Bu nitelikleri aşacak biçimde bir kozmetik ürünün hastalıkları iyileştirdiği, tedavi ettiği veya tıbbi sonuçlar doğurduğu yönünde beyanlarla tanıtılması mevzuata aykırıdır.

Sağlık Hizmetlerinde Bilgilendirme ve Reklam Yasağı

12 Kasım 2025 tarihli Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik gereğince sağlık hizmet sunumunda açık veya örtülü reklam yapılması ve yaptırılması yasaktır. Sağlık hizmetlerine dair gerçekleştirilen bilgilendirme faaliyetleri, hastaları belirli bir sağlık meslek mensubuna yahut sağlık kuruluşuna yönlendirecek nitelikte olamaz.

Reklam Bildirimi ve Kişisel Deneyim Zorunluluğu

Sosyal medya paylaşımlarında reklam etiketine yer verilmesi yalnızca taraflar arasındaki ticari ilişkinin açıklanmasını sağlar. Bu etiket, mevzuata aykırı olan, yasaklanmış veya ispatlanması mümkün bulunmayan sağlık iddialarını hukuka uygun duruma getirmez. Sosyal Medya Etkileyicileri Hakkında Kılavuz gereğince etkileyiciler nesnel ve ölçülebilir verilere dayanmayan, ispatlanamayan bilimsel araştırma veya test sonuçlarını kullanamaz. Ayrıca bir sosyal medya etkileyicisinin henüz bizzat deneyimlemediği bir ürünü kullanmış ve onaylamış izlenimi uyandırması yasaklanmıştır.

Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği çerçevesinde reklam bildirim yükümlülüğü yalnızca nakdi kazançlarla sınırlı tutulmamıştır. Ücretsiz veya indirimli ürün veya hizmet temini, etkinliklere katılım, konaklama, seyahat ve satış komisyonu gibi menfaatlerin sağlandığı durumlarda da paylaşımın reklam mahiyetinde olduğunun tüketici tarafından fark edilecek şekilde belirtilmesi şarttır. Bu düzenlemeler 1 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir.

Takviye Edici Gıdaların Reklam Düzenlemeleri

1 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe girecek düzenleme ile takviye edici gıdaların tanıtımına açık bir sınır getirilmiştir. Bu doğrultuda takviye edici gıdaların normal ve dengeli bir beslenmenin yerine geçebileceği izlenimini uyandıracak biçimde tanıtılması ve reklamının yapılması açıkça yasaklanmıştır.

Sözleşmeye Aykırılık ve Haksız Fiilden Doğan Sorumluluk

Sosyal medya etkileyicisinin reklam sözleşmesine aykırı davranması, onay verilmeyen sağlık beyanları kullanması veya yanıltıcı filtrelerle paylaşım yapması reklam veren markaya karşı hukuki sorumluluk yaratır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 112. maddesi uyarınca borç hiç veya gereği gibi ifa edilmediğinde borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat edemedikçe alacaklının bundan kaynaklanan zararını tazmin etmekle yükümlüdür. Bu çerçevede reklam veren; ödenen bedelin iadesini, yeniden çekim giderlerini ve ispatlanan diğer zararlarını talep edebilir.

Hukuka aykırı tanıtımlarla üçüncü kişilere ve tüketicilere zarar verilmesi hâlinde haksız fiil sorumluluğu gündeme gelir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 49. maddesi gereğince kusurlu ve hukuka aykırı bir eylemle başkasına zarar veren kişi bu zararı tazmin etmekle yükümlüdür. Yapılan eylemi açıkça yasaklayan özel bir kural bulunmasa dahi ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar verilmesi durumunda da zararın giderilmesi zorunludur.

Haksız Rekabet Hükümleri ve Ceza Sorumluluğu

Gerçeğe aykırı veya yanıltıcı sağlık beyanlarıyla haksız ticari avantaj sağlanması ya da rakiplerin kötülenmesi, Türk Ticaret Kanunu'nun haksız rekabete ilişkin hükümlerini devreye sokar. Bu durumlarda haksız rekabete maruz kalan rakip işletmeler eylemin tespitini, menedilmesini, ortaya çıkan hukuka aykırı durumun ortadan kaldırılmasını ve uğradıkları maddi veya manevi zararın tazminini isteyebilirler.

Sosyal medyadaki mevzuata aykırı her tanıtım suç vasfı taşımaz; uyuşmazlıklar genel olarak idari para cezaları ve tazminat davaları çerçevesinde çözümlenir. Bununla birlikte tüketicilerin bilerek aldatılması, sahte veya insan sağlığına zararlı ürünlerin resmi onaylı gibi sunulması veya hileli yöntemlerle menfaat elde edilen eylemlere kasten iştirak edilmesi hâlinde etkileyicilerin ceza sorumluluğu söz konusu olabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy