Sağlık Çalışanlarına Yönelik Suçlar ve Cezai Yaptırımlar
3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu'nun Ek 12. maddesi gereğince, gerek kamu gerekse özel sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan sağlık ve yardımcı sağlık personeline karşı görevleri sebebiyle işlenen kasten yaralama, tehdit, hakaret ile görevi yaptırmamak için direnme fiillerinde ceza sorumluluğu ağırlaştırılmıştır. İlgili hüküm uyarınca faile tayin edilecek cezalar yarı oranında artırılmakta ve Türk Ceza Kanunu'nun 51. maddesinde düzenlenen hapis cezasının ertelenmesi müessesesi bu failler hakkında uygulanmamaktadır. Bununla birlikte özel sağlık kuruluşlarında istihdam edilen çalışanlar da kendilerine karşı görevleri dolayısıyla gerçekleştirilen suçlar bakımından Türk Ceza Kanunu uygulamasında kamu görevlisi statüsünde değerlendirilmektedir.
3359 sayılı SAĞLIK HİZMETLERİ TEMEL KANUNU m. Ek Madde 12Kaynağı aç
(Mülga birinci
fıkra:12/5/2022-7406/13 md.)
(Ek
fıkra:15/4/2020-7243/28 md.) Kamu veya özel sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan
sağlık personeli ile yardımcı sağlık personeline karşı görevleri sebebiyle
işlenen 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan kasten yaralama (madde 86),
tehdit (madde 106), hakaret (madde 125) ve görevi yaptırmamak için direnme
(madde 265) suçlarında;
a) İlgili maddelere göre
tayin edilecek cezalar yarı oranında artırılır.
b) Türk Ceza Kanununun 51
inci maddesinde düzenlenen hapis cezasının ertelenmesi hükümleri uygulanmaz.
Özel sağlık kurum ve
kuruluşlarında görev yapan personel, bu görevleriyle bağlantılı olarak
kendilerine karşı işlenen suçlar bakımından 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun
uygulanmasında kamu görevlisi sayılır.
(Ek
fıkra:15/11/2018-7151/21 md.) Sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personele karşı
görevleri sebebiyle kasten işlenen suçlardan şüpheli olanlar, kolluk görevlilerince
yakalanır ve gerekli işlemleri yapılarak Cumhuriyet başsavcılığına sevk edilir.
Cumhuriyet savcısı adli işlemleri tekemmül ettirir. Bu suçların
soruşturmasında, kolluk tarafından müşteki, mağdur veya tanık olan sağlık
personelinin ifadeleri işyerlerinde alınır. Bu fıkra hükmü, özel sağlık kurum
ve kuruluşlarında görev yapan personele karşı görevleri sebebiyle kasten
işlenen suçlar hakkında da uygulanır.
(Ek
fıkra:15/4/2020-7243/28 md.) Şiddetin vuku bulduğu sağlık kurum ve kuruluşunda, faile veya
yakınına mağdurun verdiği hizmeti verebilecek başka sağlık personeli ve
yardımcı sağlık personeli bulunması halinde hizmet ilgili diğer personel
tarafından verilir.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 86. maddesinin üçüncü fıkrasının (c) bendi kapsamında, kamu görevi dolayısıyla kasten yaralama suçunun işlenmesi halinde takibat şikâyet koşuluna tabi tutulmaksızın yürütülmekte ve yaptırım yarı oranında yükseltilmektedir. Kamu görevlisine yönelik görevinden ötürü hakaret suçunda Türk Ceza Kanunu'nun 125. maddesi uyarınca temel cezanın bir yıldan az olamayacağı, eylemin alenen gerçekleşmesi halinde cezanın altıda bir oranında artırılacağı hükme bağlanmıştır. Görevini yerine getirmesini engellemek amacıyla kamu görevlisine cebir veya tehdit yöneltilmesi Türk Ceza Kanunu'nun 265. maddesi gereğince altı aydan üç yıla kadar hapis cezasını gerektirirken; mağdurun ya da yakınının yaşamına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik tehdit fiillerinde aynı Kanun'un 106. maddesi hükümleri uygulanmaktadır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 86Kaynağı aç
sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) (Ek fıkra: 31/3/2005 – 5328/4 md.) Kasten yaralama fiilinin
kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbî müdahaleyle giderilebilecek ölçüde
hafif olması hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine, altı aydan
bir yıl altı aya kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur. (Ek cümle:12/5/2022-7406/3 md.) Suçun kadına
karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı dokuz aydan
az olamaz.
(3) Kasten yaralama suçunun;
a) Üstsoya, altsoya, eşe, boşandığı eşe veya kardeşe karşı,[38]
b) Beden veya ruh bakımından kendisini
savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,
c) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,
d) Kamu görevlisinin sahip bulunduğu nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,
e) Silahla,
f) (Ek:14/4/2020-7242/11 md.) Canavarca hisle,
İşlenmesi halinde, şikâyet aranmaksızın, verilecek ceza yarı oranında,
(f) bendi bakımından ise bir kat artırılır.[39]
Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama[40]
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 125Kaynağı aç
edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden (…)[56]
veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi,
üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.
Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle
ihtilat ederek işlenmesi gerekir.
(2) Fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir
iletiyle işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkrada belirtilen cezaya hükmolunur.
(3) Hakaret suçunun;
a) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı,
b) Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini
açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin
emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı,
c) Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle,
İşlenmesi halinde, cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.
(4) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/15 md.) Hakaretin alenen işlenmesi
halinde ceza altıda biri oranında artırılır.
(5) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/15 md.) Kurul hâlinde çalışan kamu
görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan
üyelere karşı işlenmiş sayılır. Ancak, bu durumda zincirleme suça ilişkin madde
hükümleri uygulanır.
Mağdurun belirlenmesi
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 265Kaynağı aç
engellemek amacıyla, cebir veya tehdit kullanan kişi, altı aydan üç yıla kadar
hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Suçun yargı görevi yapan kişilere karşı işlenmesi halinde, iki yıldan
dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Suçun, kişinin kendisini tanınmayacak bir hale koyması suretiyle veya
birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte
biri oranında artırılır.
(4) Suçun, silahla ya da var olan veya var sayılan suç örgütlerinin
oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak işlenmesi halinde, yukarıdaki
fıkralara göre verilecek ceza yarı oranında artırılır.
(5) Bu suçun işlenmesi sırasında
kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin gerçekleşmesi
durumunda, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır.
Kamu görevine ait araç ve gereçleri suçta kullanma
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 106Kaynağı aç
yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı
gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis
cezası ile cezalandırılır. (Ek cümle:12/5/2022-7406/6 md.) Bu suçun
kadına karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz.
Malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından veya sair bir kötülük
edeceğinden bahisle tehditte ise, mağdurun şikayeti üzerine, iki aydan altı aya kadar hapis veya adlî para
cezasına hükmolunur.
(2) Tehdidin;
a) Silahla,
b) Kişinin kendisini tanınmayacak
bir hale koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle,
c) Birden fazla kişi tarafından
birlikte,
d) Var olan
veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten
yararlanılarak,
İşlenmesi halinde, fail hakkında
iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Tehdit amacıyla kasten öldürme,
kasten yaralama veya malvarlığına zarar verme suçunun işlenmesi halinde, ayrıca
bu suçlardan dolayı ceza verilir.
Şantaj
Yakalama, Tutuklama Tedbirleri ve Soruşturma Usulü
Sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personele karşı görevleri sebebiyle kasten suç işlediği şüphesi altındaki kişiler, 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu'nun Ek 12. maddesi gereğince kolluk görevlilerince yakalanarak gerekli işlemlerinin ardından Cumhuriyet başsavcılığına sevk edilir ve adli süreç Cumhuriyet savcısınca tamamlanır. Ayrıca 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 100. maddesinin üçüncü fıkrasının (j) bendi uyarınca sağlık personeline karşı görevleri sırasında veya görevleri dolayısıyla işlenen kasten yaralama fiilleri, tutuklama nedeninin var sayılabileceği katalog suçlar kapsamında yer alır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 100Kaynağı aç
delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya sanık
hakkında tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya
güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez.[13]
(2) Aşağıdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayılabilir:
a) Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini
uyandıran somut olgular varsa.
b) Şüpheli veya sanığın davranışları;
1. Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme,
2. Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde
bulunma,
Hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa.
(3) Aşağıdaki suçların işlendiği hususunda somut
delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı halinde, tutuklama
nedeni var sayılabilir:[14]
a) 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan;[15]
1. Soykırım ve insanlığa karşı suçlar (madde 76, 77, 78),
2. (Ek:6/12/2019-7196/58 md.)[16]
Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80)
3. Kasten öldürme (madde 81, 82, 83),
4.(Ek: 6/12/2006 – 5560/17 md.) Kasten yaralama (madde 86, fıkra
3, bent b, e ve f) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış kasten yaralama (madde 87),[17]
5. İşkence (madde 94, 95)
6. Cinsel saldırı (birinci fıkra hariç, madde 102),
7. Çocukların cinsel istismarı (madde 103),
8.(Ek: 6/12/2006 – 5560/17 md.) Hırsızlık
(madde 141, 142) ve yağma (madde 148, 149),
9. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
10. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma
(iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, madde 220),
11. Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304, 307, 308),
12. Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309,
310, 311, 312, 313, 314, 315),
b) 10.7.1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer
Aletler Hakkında Kanunda tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları.
c) 18.6.1999 tarihli ve 4389 sayılı Bankalar Kanununun 22 nci maddesinin
(3) ve (4) numaralı fıkralarında tanımlanan zimmet suçu.
d) 10.7.2003 tarihli ve 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda
tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar.
e) 21.7.1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma
Kanununun 68 ve 74 üncü maddelerinde tanımlanan suçlar.
f) 31.8.1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 110 uncu maddesinin
dört ve beşinci fıkralarında tanımlanan kasten orman yakma suçları.
g) (Ek: 27/3/2015-6638/14 md.) 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı
Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun 33 üncü maddesinde sayılan suçlar.
h) (Ek: 27/3/2015-6638/14 md.) 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı
Terörle Mücadele Kanununun 7 nci maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen
suçlar.
i) (Ek:12/5/2022-7406/9 md.) Kadına karşı işlenen kasten yaralama
suçu.
j) (Ek:12/5/2022-7406/9 md.) Sağlık kurum ve kuruluşlarında görev
yapan personele karşı görevleri sırasında veya görevleri dolayısıyla işlenen
kasten yaralama suçu.
k) (Ek:10/10/2024-7528/35 md.) Millî Eğitim Bakanlığına bağlı
resmî eğitim kurumlarında yönetici, öğretmen, usta öğretici, yabancı uyruklu
öğrencilerin eğitimine yönelik Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yürütülen
projelerde öğretici/öğretmen veya rehber danışman; özel öğretim kurumlarında
yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve usta öğretici olarak görev yapanlar ile
Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmî eğitim kurumları ve özel öğretim
kurumlarında ders ücreti karşılığı ders okutanlara ve diğer kamu kurum ve
kuruluşlarında görev yapan öğretmenlere karşı görevleri sırasında veya
görevleri sebebiyle işlenen kasten yaralama suçu.
(4) (Değişik: 2/7/2012-6352/96 md.) Sadece adlî para cezasını
gerektiren suçlarda veya vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç
olmak üzere hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda
tutuklama kararı verilemez.[18]
Tutuklama kararı
Kamu görevlisinin yürüttüğü hizmet sebebiyle maruz kaldığı suçlar re'sen soruşturulmakta olup takibat mağdurun şahsi şikâyetine bağlı tutulmamıştır. İdareciler, mağdur personelin başvurusu bulunmasa dahi meydana gelen suç teşkil edici fiilleri adli mercilere bildirmekle yükümlüdür. Öte yandan yürütülen adli soruşturmalarda sağlık hizmetinin sürekliliğini temin etmek amacıyla; müşteki, mağdur veya tanık sıfatındaki personelin ifadeleri kolluk kuvvetlerince görev yaptıkları işyerlerinde alınır. Bu koruma özel sağlık sektöründe istihdam edilen personel yönünden de geçerlidir.
Hizmetten Çekilme Hakkı ve Hizmetin Başka Personele Devri
Sağlık hizmetinin sunumu sırasında şiddete maruz kalan çalışanlar, Sağlık Bakanlığı Çalışan Güvenliğinin Sağlanması Genelgesi uyarınca acil müdahale gerektiren haller dışında hizmetten çekilme talebinde bulunabilir. Bu talep kurum yetkilisine sözlü veya yazılı olarak bildirilir ve yetkili amir tarafından gecikmeksizin değerlendirilir. 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu'nun Ek 12. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, şiddet olayının yaşandığı kurum veya kuruluşta fail ya da yakınına mağdur personelin yerine hizmet sunabilecek başka bir sağlık veya yardımcı sağlık personelinin bulunması halinde hizmet diğer personel tarafından verilir. Olay sırasında hastane içinde 1111 aranarak Beyaz Kod mekanizması harekete geçirilebildiği gibi 7/24 hizmet veren 113 Beyaz Kod hattı üzerinden de bildirim yapılabilmektedir.
Hukuki Yardım ve Tazminat Davası Hakları
Sağlık Bakanlığı ile bağlı teşkilatlarında görev yapan çalışanların şiddete maruz kalması durumunda, mağdurun yahut vefat halinde mirasçılarının talebine bağlı olarak Sağlık Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Yönergesi uyarınca hukuki yardım sağlanmaktadır. Bu kapsamda adli süreçler idarece izlenmekte ve kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlara karşı gerekli hukuki itirazlar yöneltilebilmektedir.
Görevini yerine getirirken şiddete uğrayan sağlık çalışanının hakları ceza soruşturmasıyla sınırlı değildir. Mağdur, ceza takibatının yanı sıra haksız fiilden doğan bedensel veya mesleki zararları için fail aleyhine maddi tazminat davası açabileceği gibi, kişilik haklarının saldırıya uğraması ve yaşanan manevi yıkım sebebiyle manevi tazminat talebinde de bulunabilir.
Özel hastanede görev yapan personel şiddet karşısında kamu görevlisi sayılır mı?
3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu Ek Madde 12 uyarınca, özel sağlık kuruluşlarında görev yapan personel görevleriyle bağlantılı fiiller bakımından Türk Ceza Kanunu uygulamasında kamu görevlisi kabul edilir.
Sağlık çalışanına yönelik kasten yaralama suçunda tutuklama kararı verilebilir mi?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 100/3-j uyarınca sağlık personeline karşı görevi sebebiyle işlenen kasten yaralama suçu tutuklama nedeni varsayılan katalog suçlar arasındadır.
Şiddete uğrayan sağlık personeli hizmet vermekten çekilebilir mi?
Acil tıbbi yardım zorunluluğu bulunan haller hariç olmak üzere, şiddete maruz kalan personel yetkili amirine bildirerek hizmetten çekilme talebinde bulunabilir ve kurumda imkan varsa hizmet diğer personele devredilir.
Şiddet vakasında mağdur veya tanık sağlık personelinin ifadesi nerede alınır?
3359 sayılı Kanun gereğince, sağlık personeline karşı görevleri sebebiyle kasten işlenen suçların soruşturulmasında müşteki, mağdur veya tanık personelin ifadeleri kolluk tarafından işyerlerinde alınır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy