Askeri Ceza Kanununda Düzenlenen Cezalar ve Yaptırımlar

Askeri Ceza Hukukunda Temel İlkeler ve Suç Ayrımı

1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu m. 1 uyarınca, aksine bir düzenleme bulunmadığı takdirde Türk Ceza Kanunu'nda yer alan cürümler ve cezalara ilişkin genel esaslar askeri cürümler ve cezalar bakımından da tatbik edilir. Yaptırım sistematiğinde cezalar asli cezalar ve fer'i cezalar olmak üzere düzenlenmiştir. Ölüm, ağır hapis ve hapis cezası gerektiren fiiller askeri cürüm; kısa hapis cezasını gerektiren fiiller ise askeri kabahat niteliğindedir. Bununla birlikte yürürlükteki mevzuat uyarınca askeri kabahatlerin önemli bir bölümü disiplinsizlik kapsamına alınmıştır.

Askerlik hizmetinin ulusal güvenlik açısından taşıdığı önem sebebiyle, sivil yaşamda suç oluşturmayan veya hafif sayılan eylemler askeri suç kabul edilip daha ağır yaptırımlara bağlanabilir. 1632 sayılı Kanun m. 7 uyarınca kanunda seferberlik kaydıyla düzenlenen harp hükümleri; umumi seferberlik süresince ya da kısmi seferberlik ilan edilen bölgelerde seferberliğin devamında askeri şahıslar hakkında, ayrıca olağanüstü hal kapsamında veya kanunda belirtilen yetkili mercilerce harp hükümlerinin tatbik edileceğinin bildirildiği hallerde devreye girerek askeri suçlara ilişkin cezalar ağırlaştırılır.

Askeri Ceza Kanunundaki Asli Cezalar ve İnfaz Şekilleri

1632 sayılı Kanun çerçevesinde asli cezalar; ölüm, ağır hapis, hapis ve kısa hapis cezalarından teşekkül eder. Kanunun metninde yer alan ölüm cezası yaptırımı, onaylanan uluslararası protokoller ve gerçekleştirilen anayasal değişiklikler doğrultusunda fiilen uygulanma kabiliyetini kaybetmiştir.

1632 sayılı Kanun m. 23 gereğince kısa hapis cezaları; göz hapsi, oda hapsi ve katıksız hapis olmak üzere üç türlüdür. Subay, astsubay, Millî Savunma Bakanlığı ve Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki Devlet memurları, uzman jandarma ve uzman erbaşlar hakkında dört haftaya kadar göz hapsi veya dört haftaya kadar oda hapsi verilebilir. Erbaş ve erler hakkında dört haftaya kadar oda hapsi ile üç haftaya kadar katıksız hapis cezası; askeri orta ve lise dengi okullar haricindeki askeri öğrenciler hakkında ise dört haftaya kadar oda hapsi kararlaştırılabilir. Disiplin amirleri veya kurulları tarafından disiplin yoluyla takdir edilebilecek göz ve oda hapsi yaptırımlarının azami süresi de dört haftadır.

Kısa hapis cezasına çarptırılan personelin sağlık durumunun kısıtlayıcı infaz rejimine imkân vermemesi ya da rütbesi dolayısıyla belirlenen türün uygulanamaması halinde, infaz bir derece hafif olan ceza türü üzerinden yapılır. 1632 sayılı Kanun m. 23 uyarınca kısa hapis cezalarının yerine getirilmesi süresince ilgilinin maaş ve tahsisat ödemeleri eksiksiz yapılır ve bu süreçte personelin maaşından kesinti uygulanmaz.

Fer'i Cezalar ve Şahsi Haklara Etkileri

Askeri Ceza Kanunundaki fer'i cezalar; Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma, rütbenin geri alınması ve askeri öğrencilik hukukunu kaybettirmedir. Bu fer'i yaptırımların fail hakkında hükme bağlanabilmesi için fiilin işlendiği tarihte ilgilinin asker kişi sıfatına sahip olması şarttır. Hüküm kurulduğu sırada failin terhis, emeklilik veya istifa sebepleriyle orduyla fiili bağının kesilmiş bulunması söz konusu cezaların tesis edilmesine engel oluşturmaz.

Türk Silahlı Kuvvetlerinden Çıkarma Cezasının Şartları ve Sonuçları

1632 sayılı Kanun m. 30 uyarınca subaylar, astsubaylar, uzman jandarmalar ve tabi oldukları mevzuatta bu cezanın uygulanacağı düzenlenen asker kişiler hakkında; taksirli eylemler müstesna olmak üzere ölüm, ağır hapis veya bir yılı aşan hapis cezasına hükümlülükte asıl yaptırımla birlikte Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma cezası tesis edilir. Benzer şekilde Devletin şahsiyetine karşı işlenen fiiller ile zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma veya dolanlı iflas niteliğindeki yüz kızartıcı ya da şeref ve haysiyeti kırıcı eylemlerden mahkûmiyet halinde de çıkarma cezası verilir. İstimal ve istihlak hariç kaçakçılık, resmi ihalelere ve alım satımlara fesat karıştırma ile Devlet sırlarını açığa vurma suçları da bu kapsamda yer alır. Belirtilen bu haller mahkeme kararında açıkça gösterilmese dahi kanun gereği Silahlı Kuvvetlerden çıkarmayı gerektirir.

Taksirli suçlar dışındaki eylemler nedeniyle üç aydan fazla hapis cezası verildiğinde ise mahkeme takdir yetkisine bağlı olarak Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma cezasına da hükmedebilir. Çıkarma cezası alanlar, başkaca bir karara ihtiyaç duyulmaksızın askeri rütbe ve memuriyetlerini kaybeder; subay, astsubay veya uzman jandarma statüsüyle Türk Silahlı Kuvvetlerine yeniden kabul edilemezler. Yasal mevzuatta bu konuda açık bir hüküm yer almadığı için uzman erbaşlar hakkında Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma fer'i cezası tatbik edilememektedir.

Rütbenin Geri Alınması ve Öğrencilik Hukukunun Kaybı

1632 sayılı Kanun m. 35 gereğince rütbenin geri alınması cezası, Kanunun 30 uncu maddesinde yazılı hallerde askerlik mükellefiyetini ifa eden erbaşlar hakkında uygulanır; sözleşmeli erbaşlar ve uzman erbaşlar bu kapsamın dışındadır. Bu yaptırımla erbaş erliğe indirilir ve özel kanunlarda saklı tutulan haklar müstesna olmak üzere askerlik hizmetinden kaynaklanan haklarını bütünüyle kaybeder. Bu durum mahkeme kararında yer almasa dahi idarece re'sen yerine getirilir. İlgili maddenin son fıkrası ise Anayasa Mahkemesi kararı doğrultusunda iptal edilmiştir.

1632 sayılı Kanun m. 32 uyarınca askeri öğrenciler hakkında taksirli suçlar hariç olmak üzere; ölüm, ağır hapis veya üç aydan fazla hapis cezasına mahkûmiyet ile Kanunun 30 uncu maddesinin birinci fıkrasının (B) bendinde düzenlenen suçlardan mahkûmiyet hallerinde asıl ceza ile birlikte askeri öğrencilik hukukunu kaybettirme cezası verilir. Bu yaptırım mahkeme kararında gösterilmemiş olsa dahi Silahlı Kuvvetlerden çıkarmayı gerektirir. Taksirli suçlar haricindeki eylemler sebebiyle üç ay veya daha az süreli hapis cezasına hükmedilmesi durumunda ise bu fer'i ceza takdiren verilebilir. Söz konusu yaptırım, ayrıca bir karar bulunmasına gerek olmaksızın askeri öğrencilik sıfatının ve muvazzaf askeri personel yetiştiren askeri okullara girme hakkının kaybedilmesi sonucunu doğurur.

İzne Bağlı Suçlarda Soruşturma Usulü

Askeri ceza alanına giren personelin Türk Ceza Kanunu kapsamında takibi izne tabi tutulmuş eylemlerine ilişkin soruşturma ve kovuşturma izin yetkisi kanunen Millî Savunma Bakanı tarafından kullanılır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy