Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan ya da dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma veya kısıtlama amacı taşıyan ya da bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikteki teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesi uyarınca hukuka aykırı ve yasaktır.
Rekabet Hukukunda Anlaşma Kavramı
Düzenlemenin gerekçesine göre anlaşma kavramı, Medeni Hukukun geçerlilik koşullarına uymasa dahi tarafların kendilerini bağlı hissettikleri her türlü uzlaşma veya uyuşmayı ifade eder. Bu uzlaşmanın yazılı veya sözlü olarak kurulmuş olmasının hukuki açıdan bir önemi bulunmamaktadır.
Rekabeti Sınırlayıcı Eylemler ve Yasak Haller
Kanunun 4. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan yasak eylem örnekleri sınırlayıcı (tahdidi) bir liste niteliği taşımamakta, örnek kabilinden (tadadi) olarak düzenlenmektedir.
Bu çerçevede, mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, maliyet ve kâr gibi fiyatı oluşturan unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi açıkça yasaklanmıştır.
Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü hukuka aykırı kabul edilir. Bununla birlikte, mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrol edilmesi veya bunların serbest piyasa mekanizması dışında belirlenmesi de kanun kapsamında yasaktır.
Piyasada faaliyet gösteren rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması, teşebbüslerin boykot veya diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması ya da pazara yeni girecek olanların engellenmesi rekabeti sınırlayıcı davranışlar arasında yer alır.
Eşit hak, yükümlülük ve edimler söz konusu olduğunda, eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması kural olarak yasaklanmıştır. Münhasır bayilik uygulaması ise bu eşit şart uygulama zorunluluğunun kanuni istisnasını teşkil eder.
Anlaşmanın niteliğine veya ticari teamüllere aykırı bir biçimde, bir mal veya hizmet ile birlikte diğer bir mal veya hizmetin satın alınmasının zorunlu tutulması yasaktır. Benzer şekilde, aracı teşebbüs konumundaki alıcıların talep ettiği bir ürünün alıcı tarafından diğer bir ürünün de teşhiri şartına bağlanması yahut arz edilen bir mal veya hizmetin tekrar arzına ilişkin şartlar ileri sürülmesi de madde kapsamında engellenmiştir.
Uyumlu Eylem Karinesi ve İspat Kuralı
Teşebbüsler arasında açık bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin, arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi, tarafların uyumlu eylem içinde bulunduklarına karine oluşturur.
Uyumlu eylem karinesine karşı, taraflardan her biri ekonomik ve rasyonel gerekçelere dayanmak suretiyle uyumlu eylemde bulunmadığını ispatlayarak hukuki sorumluluktan kurtulabilir.
Rekabeti sınırlayan bir anlaşmanın yazılı olması zorunlu mudur?
Anlaşmanın yazılı veya sözlü olmasının bir önemi bulunmamaktadır; Medeni Hukukun geçerlilik şartlarına uymasa dahi tarafların kendilerini bağlı hissettikleri her türlü uzlaşma madde kapsamında anlaşma kabul edilir.
Eşit durumdaki alıcılara farklı şartlar uygulanabilir mi?
Eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması yasaktır; ancak münhasır bayilik ilişkileri bu yasağın istisnasını oluşturur.
Uyumlu eylem karinesi nasıl çürütülür?
Taraf teşebbüsler, ekonomik ve rasyonel gerekçelere dayanarak uyumlu eylem içinde hareket etmediklerini ispatlamak suretiyle karineyi çürütebilir ve sorumluluktan kurtulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy