Hukuki Çerçeve: Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Yasağı
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 6. maddesi, bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanmasını hukuka aykırı ve yasak saymaktadır. Sahibinden.com hakkındaki değerlendirme de bu hüküm üzerine kurulmuştur. Aşırı fiyat ihlalinin oluşabilmesi için ön şart, ilgili teşebbüsün öncelikle hakim durumda olduğunun tespit edilmesidir.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 6Kaynağı aç
Kanunun 6. maddesi hakim durumun kötüye kullanılması sayılan halleri örnekseyici biçimde düzenlemektedir. Bu haller arasında ticari faaliyet alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler; eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek doğrudan veya dolaylı ayrımcılık yapılması; bir mal veya hizmetle birlikte başka bir mal veya hizmetin satın alınmasını ya da aracı teşebbüslerin talep ettiği malın başka bir malın teşhiri şartına bağlanması veya yeniden satışta alım satım şartlarına sınırlama getirilmesi; belirli bir piyasadaki hakimiyetin yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak başka bir piyasadaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler ile tüketicinin zararına olarak üretimin, pazarlamanın ya da teknik gelişmenin kısıtlanması sayılmaktadır.
Aşırı Fiyatın Tanımı ve Ekonomik Değer Yaklaşımı
01.10.2018 tarih ve 18-36/584-285 sayılı Rekabet Kurulu kararında aşırı fiyat, hakim durumda bulunan bir teşebbüsün rekabetçi şartlarda uygulayamayacağı ve sunduğu ürün veya hizmetin ekonomik değerinin önemli ölçüde üzerinde olan fiyatlar olarak tanımlanmıştır. Kurul bu değerlendirmede AB uygulamalarına paralel biçimde ekonomik değer kavramını esas almakta ve fiyat kıyaslamasına öncelik vermektedir; maliyet hesaplamasına yalnızca maliyetin kesin ve net biçimde belirlenebileceği hallerde başvurulmaktadır. Bu metodoloji Danıştay tarafından da hukuka uygun bulunmuştur.
Aynı kararda ihlale son verilmesi bağlamında fiyat artışlarının maliyet artışları ile açıklanabilecek makul seviyelerde yapılmasının beklendiği belirtilmiştir.
İlgili Pazar Tanımı ve İhlal Tespiti
18-36/584-285 sayılı kararda ilgili ürün pazarı emlak satış ve kiralama hizmetlerine yönelik çevrimiçi platform hizmeti ile vasıta satış hizmetlerine yönelik çevrimiçi platform hizmeti pazarları olarak tanımlanmış, ilgili coğrafi pazar ise Türkiye olarak belirlenmiştir. Sahibinden.com'un tanımlanan pazarlarda hakim durumda olduğu tespit edildikten sonra 2015-2017 dönemine ilişkin fiyatlama davranışının aşırı fiyatlama niteliği taşıdığı ve 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesini ihlal ettiği sonucuna varılmıştır. Kararda bir karşı oy da bulunmaktadır.
2014 Yılındaki Ön Araştırma ve Şebeke Etkisi Değerlendirmesi
Rekabet Kurulu, 2014 yılında yürütülen ön araştırmada farklı bir sonuca ulaşmıştı. Kurul, dinamik özellik gösteren sektörde yüksek fiyatlar uygulanıyor olsa bile şebeke etkilerinin pazardaki rekabet üzerindeki olumsuz etkileri hafifletebileceğini değerlendirmişti. Bu bağlamda yüksek fiyat uygulamasının teşebbüsün yatırımlarının geri dönüşünü alabilmesine, pazara yeni girişlerin özendirilmesine ve mevcut teşebbüslerin potansiyel müşterilere daha kolay ulaşabilmesine katkı sağlayabileceği belirtilmiş; soruşturma açılmamasına karar verilmişti.
Sık Sorulan Sorular
Rekabet Kurulu hangi koşullarda aşırı fiyat ihlali tespit eder?
Aşırı fiyat ihlalinin oluşabilmesi için teşebbüsün öncelikle ilgili piyasada hakim durumda olduğunun tespit edilmesi gerekmektedir. Hakim durum belirlendikten sonra Kurul, fiyatın ekonomik değerle kıyaslanmasını esas alır; maliyetin kesin ve net biçimde hesaplanabildiği hallerde maliyet analizine de başvurulabilir.
4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi hakim durumun kötüye kullanılmasını nasıl düzenler?
Kanunun 6. maddesi hakim durumun kötüye kullanılmasını yasaklamakta ve kötüye kullanma hallerini örnekseyici olarak saymaktadır. Piyasaya girişi engelleme veya rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırma, alıcılar arasında ayrımcılık yapma, satışları başka mal ya da hizmet alımına bağlama, başka bir piyasadaki rekabet koşullarını bozma ve tüketicinin zararına üretim ya da teknik gelişmeyi kısıtlama bu kapsamda değerlendirilebilir.
Rekabet Kurulu aşırı fiyat tespitinde maliyet mi yoksa fiyat kıyaslamasını mı esas alır?
Kurul öncelikle fiyat kıyaslamasını esas almaktadır. Maliyet hesaplamasına yalnızca maliyetin kesin ve net biçimde belirlenebileceği hallerde başvurulmaktadır. Bu yaklaşım AB uygulamalarına paralel bir metodoloji izlendiğini yansıtmaktadır.
Sahibinden.com hakkındaki 2014 tarihli ön araştırma neden soruşturmayla sonuçlanmamıştı?
Rekabet Kurulu, 2014 yılındaki ön araştırmada şebeke etkilerinin rekabet üzerindeki olumsuz etkileri hafifletebileceği değerlendirmesine ulaşmış ve soruşturma açılmamasına karar vermişti. Kurul bu tespitini, yüksek fiyat uygulamasının yatırım geri dönüşü, pazara yeni giriş teşviki ve mevcut teşebbüslerin müşterilere erişimini kolaylaştırma gibi işlevleri olabileceği gerekçesine dayandırmıştı.
Aşırı fiyat kararında ilgili pazar nasıl tanımlanmıştır?
18-36/584-285 sayılı kararda ilgili ürün pazarı emlak satış ve kiralama ile vasıta satış hizmetlerine yönelik çevrimiçi platform hizmetleri olmak üzere iki ayrı pazar olarak belirlenmiş; ilgili coğrafi pazar ise Türkiye olarak tanımlanmıştır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy