Aşırı fiyatlama, piyasadaki adil ya da rekabetçi fiyatın sürekli üzerinde belirlenen fiyat olarak tanımlanır ve haksız fiyatlamanın bir türü sayılır. Hakim durumdaki bir teşebbüsün bu konumunu kötüye kullandığı bir hal olarak kabul edilmektedir. Türk rekabet hukukunda 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 6. maddesi, hakim durumun kötüye kullanılmasını genel olarak yasaklar; maddedeki kötüye kullanma halleri sınırlı sayıda olmayıp örnekleme niteliği taşımaktadır.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 6Kaynağı aç
Sömürücü ve Dışlayıcı Aşırı Fiyatlama
Aşırı fiyatlama iki ayrı biçimde ortaya çıkabilir. Bir teşebbüs, rakiplerinin konumunu zorlaştırmak amacıyla aşırı fiyat uyguladığında bu eylem dışlayıcı nitelik taşır; bu tür davranışlar çoğunlukla dikey ilişkilerde görülür. Öte yandan sömürücü nitelikteki aşırı fiyatlama, piyasa gücünün doğrudan tüketici aleyhine kullanılması biçiminde ortaya çıkar.
4054 Sayılı Kanun'da Hakim Durumun Kötüye Kullanılması
4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi, bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanmasını hukuka aykırı ve yasak saymaktadır. Maddede kötüye kullanma halleri 'özellikle şunlardır' ifadesiyle sayıldığından bu liste örnekleme niteliği taşır.
Kanunun 6. maddesinde örnek olarak sayılan kötüye kullanma halleri şu kategorileri kapsar: ticari faaliyet alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılması; eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek ayrımcılık yapılması; bir mal veya hizmetle birlikte başka bir mal veya hizmetin satın alınmasını ya da yeniden satışta alım satım şartlarına sınırlama getirilmesini zorunlu kılmak; belirli bir piyasadaki hakimiyetin yarattığı finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak başka bir piyasadaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler; ve tüketicinin zararına olarak üretimin, pazarlamanın ya da teknik gelişmenin kısıtlanması.
Aşırı Fiyatlamanın Kanun Kapsamındaki Yeri
4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi, aşırı fiyatlamayı adıyla saymamaktadır. Bununla birlikte, maddenin örnekleme niteliği taşıması nedeniyle hakim durumdaki bir teşebbüsün piyasa fiyatının sürekli üzerinde fiyat belirlemesi bu genel yasak çerçevesinde incelenebilir. 4054 sayılı Kanun m. 6, AB Antlaşması'nın 102(a) maddesindeki haksız alım ve satım fiyatlarına ilişkin açık ifadeyi içermemektedir.
Regüle Piyasalarda Aşırı Fiyatlama
Fiyat regülasyonuna tabi teşebbüslerde aşırı fiyatlamanın ihlal olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dair bir yaklaşım mevcuttur. Rekabet Kurulu'nun regüle pazarlar ile tekelin var olduğu pazarlara farklı tutumlar sergilediği de ayrıca ifade edilmektedir. Münhasır faaliyet, pazara yeni girişin mümkün olmaması, fiyat istismarını engelleyen bir düzenlemenin bulunmaması ve düşük ürün talep esnekliği gibi özelliklerin bu değerlendirmede dikkate alındığı aktarılmaktadır.
AB Hukukundaki Düzenleme
Avrupa Birliği Antlaşması'nın 102(a) maddesi, hakim durumdaki bir teşebbüsün doğrudan veya dolaylı olarak haksız alım ve satım fiyatları belirlemesini açıkça bir kötüye kullanma hali olarak düzenlemektedir. Bu hüküm Türkiye bakımından bağlayıcı değildir.
Sık Sorulan Sorular
Aşırı fiyatlama nedir?
Aşırı fiyatlama, piyasadaki adil ya da rekabetçi fiyatın sürekli üzerinde belirlenen fiyat olarak tanımlanır ve haksız fiyatlamanın bir türü sayılır. Bu kavram, hakim durumdaki teşebbüslerin piyasa gücünü fiyat aracılığıyla kötüye kullanması bağlamında ele alınmaktadır.
Aşırı fiyatlama rekabet hukukuna aykırı mıdır?
4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi, hakim durumdaki teşebbüslerin bu konumlarını kötüye kullanmalarını genel olarak yasaklamaktadır. Maddede sayılan kötüye kullanma halleri sınırlı sayıda olmadığından hakim durumdaki bir teşebbüsün aşırı fiyat uygulaması bu yasak kapsamında incelenebilir. Aşırı fiyatlamanın madde metninde adıyla düzenlenmediği ve değerlendirmenin somut koşullara göre yapılacağı göz önünde bulundurulmalıdır.
Dışlayıcı ve sömürücü aşırı fiyatlama arasındaki fark nedir?
Dışlayıcı aşırı fiyatlama, rakiplerin piyasadaki konumunu zorlaştırmak amacıyla uygulanan ve çoğunlukla dikey ilişkilerde görülen fiyat davranışıdır. Sömürücü aşırı fiyatlama ise piyasa gücünün doğrudan tüketici aleyhine kullanılması biçiminde ortaya çıkar.
Aşırı fiyatlama iddiası için hakim durumda olmak şart mıdır?
Rekabet hukuku çerçevesinde aşırı fiyatlama incelemesinin yapılabilmesi için fiyatı belirleyen teşebbüsün ilgili piyasada hakim durumda bulunması gerekir. Hakim durumu bulunmayan bir teşebbüsün yüksek fiyat uygulaması 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi kapsamında değerlendirilemez.
Türk ve AB hukukundaki düzenlemeler arasındaki temel fark nedir?
AB Antlaşması'nın 102(a) maddesi, haksız alım ve satım fiyatlarını açıkça kötüye kullanma hali olarak saymaktadır. 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesinde ise böyle bir açık ifade bulunmamaktadır. AB düzenlemesi Türkiye bakımından bağlayıcı değildir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy