Nihai Karar ve Ara Karar Ayrımı
Rekabet Kurulu kararları, hukuki nitelikleri ve tabi oldukları usul kuralları bakımından nihai kararlar ile diğer kararlar olarak ikiye ayrılır. Nihai kararlar, hakkında doğrudan yargı yoluna başvurulabilen kararlardır. Önaraştırma başlatılmaması veya soruşturma açılmaması yönündeki şikâyet ret talepleri de bu kapsamda ele alınır; 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 42. maddesi, şikâyet taleplerinin açıkça veya zımnen reddedilmesinin nihai karar niteliğinde olduğunu düzenlemektedir.
Nihai Kararlarda Toplantı ve Karar Yeter Sayısı
4054 sayılı Kanun'un 51. maddesinin birinci fıkrası uyarınca Kurul, nihai kararlarında Başkan ya da İkinci Başkan dahil en az toplam beş üyenin katılımıyla toplanır ve en az dört üyenin aynı yönde oy kullanmasıyla karar verir.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 51Kaynağı aç
İlk toplantıda bu nisabın sağlanamaması durumunda Başkan, ikinci toplantıya tüm üyelerin iştirakini sağlamakla yükümlüdür. Buna rağmen tam katılımın mümkün olmaması halinde karar, toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla alınır; ancak bu durumda da toplantı nisabı birinci fıkrada öngörülen düzeyin altına düşemez. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre ikinci toplantıda oyların eşit çıkması halinde Başkanın bulunduğu tarafın oyu üstün sayılır.
Ara Kararlarda Toplantı ve Karar Yeter Sayısı
4054 sayılı Kanun'un 51. maddesinin üçüncü fıkrası, nihai karar dışındaki kararlar için farklı bir nisap öngörmektedir. Tedbir ve tavsiye niteliğindeki kararlar ile diğer ara kararlar için Kurul üyelerinin en az üçte birinin toplanması ve toplantıya katılanların salt çoğunluğunun kararı yeterlidir.
Ara Kararların Dava Konusu Edilmesi
Kurulun ara kararları kendi başına idari yargıda davaya konu edilemez. Tedbir kararlarının bu genel kuralın dışında kalıp kalmadığı ve hangi yargı yolunun açık olduğu hukuken tartışmalıdır; bu konuda birbirini sınırlayan yaklaşımlar mevcuttur.
Geçici Tedbir Kararları
4054 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca Kurul, ciddi ve telafi olunamayacak zararların ortaya çıkma ihtimalinin bulunduğunu değerlendirirse nihai karara kadar, ihlalden önceki durumu koruyucu nitelikte ve nihai kararın kapsamını aşmayacak şekilde geçici tedbirler alabilir. Geçici tedbir kararları için gereken toplantı ve karar yeter sayısı, 51. maddenin üçüncü fıkrasında düzenlenen ara karar nisabına tabidir.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 9Kaynağı aç
İhlal Tespiti Halinde Nihai Kararda Öngörülen Tedbirler
4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin birinci fıkrası (16/6/2020 tarihli 7246 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle değiştirilmiş haliyle) uyarınca Kurul; ihbar, şikâyet ya da Bakanlığın talebi üzerine veya resen Kanun'un 4., 6. veya 7. maddelerinin ihlal edildiğini tespit ettiğinde, ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerine rekabetin tesisi için yerine getirilmesi ya da kaçınılması gereken davranışları ve yapısal tedbirleri nihai kararında bildirir. Yapısal tedbirler arasında teşebbüslerin belirli faaliyetlerini ya da ortaklık paylarını veya mal varlıklarını devretmeleri yer almaktadır.
Davranışsal ve yapısal tedbirler ihlalle orantılı ve ihlalin etkili biçimde sona erdirilmesi için gerekli olmalıdır. Yapısal tedbirlere ancak daha önce getirilen davranışsal tedbirlerin sonuç vermediği hallerde başvurulabilir. Davranışsal tedbirlerin sonuç vermediğinin nihai kararla tespit edilmesi halinde ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerine yapısal tedbire uymaları için en az altı ay süre verilmesi zorunludur.
Kurul, bu kapsamda bir karar almadan önce ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerine ihlale ne şekilde son vereceklerine ilişkin görüşlerini yazılı olarak bildirir.
Bildirim Yükümlülüğüne Aykırı Birleşme ve Devralmalarda Nihai Kararın İçeriği
4054 sayılı Kanun'un 11. maddesi, bildirim yükümlülüğüne uyulmadan gerçekleştirilen birleşme veya devralmaları düzenlemektedir. Bildirilmesi zorunlu olan ancak bildirilmeyen işlemlerden haberdar olan Kurul, işlemi kendiliğinden incelemeye alır. İşlemin Kanun'un 7. maddesinin birinci fıkrası kapsamına girmediğine karar verilmesi durumunda Kurul birleşme veya devralmaya izin verir; ancak bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere para cezası uygulanır.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 11Kaynağı aç
İşlemin bu kapsama girdiğine karar verilmesi durumunda ise Kurul, para cezasıyla birlikte işlemin sona erdirilmesine, hukuka aykırı fiili durumların ortadan kaldırılmasına, ele geçirilen pay veya mal varlığının şart ve süresi Kurul tarafından belirlenecek şekilde mümkünse eski maliklerine iadesine, mümkün değilse üçüncü kişilere temlikine, bu temlik gerçekleşene dek devralanların devralınan teşebbüslerin yönetimine hiçbir şekilde katılamayacağına ve gerekli gördüğü diğer tedbirlerin alınmasına karar verir.
Muafiyet ve Menfi Tespit Kararlarının Geri Alınması
Rekabet Kurulu'nun verdiği muafiyet ve menfi tespit kararları, belirli koşulların gerçekleşmesi halinde geri alınabilir ya da tarafların bazı davranışları yasaklanabilir. 4054 sayılı Kanun'un 13. maddesi bu halleri üç başlık altında düzenlemektedir: kararın alınmasına esas teşkil eden herhangi bir olayda değişiklik olması, karara bağlanan şart veya yükümlülüklerin yerine getirilmemesi ya da kararın yanlış veya eksik bilgiye dayanarak verilmiş olması. Bunların yanı sıra süreye veya şarta bağlı olarak verilen bir muafiyet kararının, karardan faydalanan tarafça dahi iptali istenebilir.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 13Kaynağı aç
Geri alma kararının etki anı, dayandığı gerekçeye göre farklılık gösterir. Olaydaki değişikliğe dayanan geri almada hüküm, değişikliğin gerçekleştiği tarihten; diğer hallerde ise muafiyet veya menfi tespit kararının verildiği tarihten itibaren geçerlidir. Yanlış veya eksik bilgi ilgili teşebbüsün hilesi ya da kastıyla gerçekleşmişse karar hiç alınmamış sayılır.
Şikâyet Başvurularında Bildirim Yükümlülüğü ve Yargı Yolu
Kurul, ihbar veya şikâyet başvurularında ileri sürülen iddiaları ciddi ve yeterli bulduğu durumlarda başvuru sahiplerine iddiaların ciddi bulunduğunu ve araştırmaya başlandığını yazılı olarak bildirir. Kurul, yapılan her şikâyet üzerine önaraştırma başlatmak veya soruşturma açmak zorunda değildir; şikâyetle yapılan talepleri açıkça veya zımnen reddedebilir. Kurul'un gerek başvuruyu açıkça reddetmesi gerekse süresi içinde bildirimde bulunmayarak reddetmiş sayılması durumlarında, doğrudan ya da dolaylı menfaati olduğunu belgeleyen herkes bu red kararına karşı yargı yoluna başvurabilir.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 42Kaynağı aç
Yargı Yolu ve Kararların Uygulanması
4054 sayılı Kanun'un 55. maddesinin birinci fıkrası, 2/7/2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanun'un 63. maddesiyle değiştirilerek idari yaptırım niteliğindeki Kurul kararlarına karşı yetkili idare mahkemesinde dava açılabileceğini düzenlemektedir. Kurul kararlarına karşı açılan her türlü dava öncelikli işlerden sayılır. Aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca yargı yoluna başvurulması, kararların uygulanmasını ve idari para cezalarının takip ile tahsilini durdurmaz.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 55Kaynağı aç
Rekabet Kurulu nihai kararı için kaç üye gerekmektedir?
4054 sayılı Kanun'un 51. maddesinin birinci fıkrası uyarınca nihai kararlar, Başkan ya da İkinci Başkan dahil en az toplam beş üyenin katılımı ve en az dört üyenin aynı yönde oy kullanmasıyla alınır. İlk toplantıda bu nisap sağlanamazsa Başkan ikinci toplantı düzenler; tüm üyelerin katılımının mümkün olmaması halinde salt çoğunluk yeterli olmakla birlikte toplantı nisabı için beş üye eşiği korunur ve oyların eşit çıkması halinde Başkanın bulunduğu tarafın oyu üstün sayılır.
Rekabet Kurulu kararına itiraz etmek para cezasını durdurur mu?
Hayır. 4054 sayılı Kanun'un 55. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yargı yoluna başvurulması, Kurul kararlarının uygulanmasını ve idari para cezalarının takip ile tahsilini durdurmaz.
Muafiyet kararı hangi durumlarda geri alınır?
4054 sayılı Kanun'un 13. maddesi üç hal öngörmektedir: kararın dayandığı olgularda değişiklik olması, karara bağlanan şart veya yükümlülüklerin yerine getirilmemesi ya da kararın yanlış veya eksik bilgiye dayanması. Yanlış ya da eksik bilgi teşebbüsün hilesi veya kastından kaynaklanıyorsa karar hiç alınmamış sayılır. Bunlardan ayrı olarak, süreye veya şarta bağlı verilen muafiyet kararının karardan yararlanan tarafça dahi iptali talep edilebilir.
Şikâyet reddedilirse yargı yoluna başvurulabilir mi?
Evet. 4054 sayılı Kanun'un 42. maddesi uyarınca Kurul şikâyet taleplerini açıkça reddedebileceği gibi süresi içinde bildirimde bulunmayarak reddetmiş sayılabilir. Her iki halde de doğrudan ya da dolaylı menfaati olduğunu belgeleyen herkes red kararına karşı yargı yoluna başvurabilir.
Geçici tedbir kararı ne zaman alınabilir?
4054 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca Kurul, nihai karara kadar ciddi ve telafi olunamayacak zararların ortaya çıkma ihtimalinin bulunduğunu değerlendirdiğinde ihlalden önceki durumu koruyucu nitelikte ve nihai kararın kapsamını aşmayacak şekilde geçici tedbirler alabilir.
Yapısal tedbire ne zaman başvurulabilir?
4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin birinci fıkrası uyarınca yapısal tedbirlere ancak daha önce getirilen davranışsal tedbirlerin sonuç vermediği hallerde başvurulabilir. Davranışsal tedbirlerin sonuç vermediğinin nihai kararla tespit edilmesi halinde, ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerine yapısal tedbire uymaları için en az altı ay süre verilmesi zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy