Rakip çalışanın işe alınmaması konusundaki anlaşma, bir teşebbüsün başka bir teşebbüsün çalışanlarına doğrudan veya dolaylı olarak iş teklif etmemesi ya da bu çalışanları işe almaması üzerinde kurulan anlaşmayı anlatır. Bu ilişki, işçinin kendi işvereniyle sözleşme bittikten sonra rekabet etmeme borcunu yazılı olarak üstlenmesi değildir. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesi çalışan almama anlaşmasını ayrıca adlandırmadan, belirli bir mal veya hizmet piyasasında rekabeti doğrudan veya dolaylı olarak engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikteki teşebbüsler arası anlaşmaları, uyumlu eylemleri ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemlerini hukuka aykırı ve yasak kabul eder.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 4Kaynağı aç
Genel yasağın kapsamı
4. maddedeki yasak, amacın bulunmasına ya da etkinin doğmasına veya doğabilecek nitelikte olmasına bağlanmıştır. Hüküm, mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesini, her türlü piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılmasını ya da kontrolünü örnekler arasında sayar. Aynı sayımda rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması veya kısıtlanması, boykot ya da diğer davranışlarla teşebbüslerin piyasa dışına çıkarılması ve piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi de yer alır. Bu örnekler, çalışanların piyasa kaynağı veya unsuru sayıldığını ya da çalışan almama anlaşmasının bu bentlerle özdeş olduğunu göstermez.
Anlaşma ve uyumlu eylem
Yasak hem teşebbüsler arasındaki anlaşmayı hem uyumlu eylemi kapsar. Anlaşma ispat edilemezse, fiyat değişikliği, arz-talep dengesi ya da faaliyet bölgesi bakımından rekabeti zedelenmiş piyasalara benzeyen görünüm, uyumlu eylem karinesi oluşturur. Ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanması koşuluyla taraflardan her biri, uyumlu eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir. Karine, metindeki fiyat, arz-talep ve faaliyet bölgesi benzerliklerine bağlanmıştır; işgücü hareketlerine ayrıca uygulanacağı yazılmamıştır. Kurtulma imkânı da bu karineye ilişkindir ve anlaşmanın varlığının ispatlandığı durum için ayrıca düzenlenmemiştir.
İdari para cezası ve işbirliği
4, 6 ve 7. maddelerde yasaklanmış davranışlarda bulunan teşebbüslere, teşebbüs birliklerine veya bu birliklerin üyelerine, nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bu hesaplanamazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar idarî para cezası verilir. Teşebbüs veya teşebbüs birliğine bu ceza verildiğinde, ihlalde belirleyici etkisi saptanan yönetici veya çalışana, verilen cezanın yüzde beşine kadar idarî para cezası verilir. Buradaki çalışan, yaptırımın muhatabı olan kişidir; hüküm rakip çalışanı işe alma yasağını ayrıca düzenlemez. Yüzde on ve yüzde beş, aynı maddede farklı kişilere yönelen ayrı üst sınırlardır.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 16Kaynağı aç
Kurul, üçüncü fıkraya göre cezayı belirlerken 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası bağlamında tekerrürü, süreyi, teşebbüs veya teşebbüs birliğinin piyasadaki gücünü, ihlalin gerçekleşmesindeki belirleyici etkiyi, verilen taahhütlere uyulup uyulmadığını, incelemeye yardım edilip edilmediğini ve gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığını dikkate alır. Bu hususların her olayda nasıl tartılacağı madde metninde açıklanmaz. Kanuna aykırılığın ortaya çıkarılması amacıyla Kurumla aktif işbirliği yapan teşebbüs, teşebbüs birliği, yönetici veya çalışanlara, işbirliğinin niteliği, etkinliği ve zamanlaması dikkate alınarak ve gerekçesi açıkça gösterilerek üçüncü ve dördüncü fıkralardaki cezalar verilmeyebilir veya indirim yapılabilir.
Aykırı anlaşmanın geçersizliği
4054 sayılı Kanun'un 56. maddesine göre 4. maddeye aykırı her türlü anlaşma ile teşebbüs birliği kararı geçersizdir; bunlardan doğan edimlerin ifası istenemez. Geçersizlik, anlaşmanın 4. maddeye aykırı olması şartına bağlıdır. Daha önce yerine getirilmiş edimlerin geri istenmesinde tarafların iade borcu, maddede belirtilen Borçlar Kanunu'nun 63 ve 64. maddelerine tabidir. Borçlar Kanunu'nun 65. maddesi bu Kanundan doğan ihtilaflara uygulanmaz.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 56Kaynağı aç
İşçinin bireysel rekabet yasağı
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 444. maddesine göre fiil ehliyeti bulunan işçi, iş sözleşmesi sona erdikten sonra işvereniyle rekabet etmeme borcunu yazılı olarak üstlenebilir. Borç; kendi hesabına rakip bir işletme açmamayı, başka bir rakip işletmede çalışmamayı ve bunların dışında rakip işletmeyle başka türden bir menfaat ilişkisine girmemeyi de kapsar. Kaydın geçerliliği, hizmet ilişkisinin işçiye müşteri çevresi, üretim sırları veya işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkânı vermesine ve bu bilgilerin kullanılmasının işverenin önemli bir zararına sebep olacak nitelikte olmasına bağlıdır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 444Kaynağı aç
Aynı Kanun'un 445. maddesine göre rekabet yasağı; yer, zaman ve işlerin türü bakımından, işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı biçimde tehlikeye düşürecek uygun olmayan sınırlamalar içeremez. Süre, özel durum ve koşullar dışında iki yılı aşamaz. Hâkim, aşırı nitelikteki yasağı bütün durum ve koşulları serbestçe değerlendirerek ve işverenin üstlenmiş olabileceği karşı edimi hakkaniyete uygun biçimde gözeterek kapsam veya süre bakımından sınırlayabilir. Bu düzenleme hâkime yetki tanır; her olayda sınırlama zorunlu değildir. İşçinin kendi işvereniyle kurduğu bu borç, rakip işverenlerin birbirlerinin çalışanını almama konusunda anlaşabileceği anlamına gelmez.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 445Kaynağı aç
Çalışan almama anlaşması bireysel rekabet yasağı mıdır?
Hayır. İşçinin işverenine karşı yazılı olarak üstlenebileceği rekabet yasağı, rakip işverenlerin birbirlerinin çalışanına iş teklif etmeme veya bu çalışanı işe almama anlaşması değildir. İkinci ilişki, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesindeki genel yasak çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
Bireysel rekabet yasağı ne kadar sürebilir?
Türk Borçlar Kanunu'nun 445. maddesine göre süre, özel durum ve koşullar dışında iki yılı aşamaz. Yasak ayrıca yer, zaman ve iş türü bakımından işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı tehlikeye düşürecek sınırlamalar içeremez.
4. maddeye aykırı anlaşmanın edimi istenebilir mi?
İstenemez. 4054 sayılı Kanun'un 56. maddesi, 4. maddeye aykırı her türlü anlaşma ile teşebbüs birliği kararını geçersiz sayar ve bunlardan doğan edimlerin ifasının istenemeyeceğini düzenler.
İdari para cezasının üst sınırları nelerdir?
4, 6 ve 7. maddelerde yasaklanan davranışlar için Kurulca saptanacak yıllık gayri safi gelirin yüzde onuna kadar idarî para cezası verilir. İhlalde belirleyici etkisi saptanan yönetici veya çalışana ayrıca, teşebbüse veya teşebbüs birliğine verilen cezanın yüzde beşine kadar idarî para cezası verilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy