Provizyonda İşlem Kavramı ve İşleyişi
Provizyonda işlem, kredi kartı ile gerçekleştirilen ödemenin henüz kesinleşmediği ve bekleme aşamasında tutulduğu bir ön onay sürecidir. Bu aşamada harcama tutarı satıcının hesabına aktarılmamakla birlikte, kartı veren banka işlem bedelini kart hamilinin hesabında bloke eder. İşlemin uluslararası kart sistemleri üzerinden doğrulanması halinde süreç kesinleşir.
Bankalar arası sistemlerde provizyon süresi kural olarak 1 ila 3 iş günü arasında seyreder; e-ticaret ve yurt dışı işlemlerinde bu süre 7 güne kadar uzayabilir. Bu süre zarfında üye işyerinin işlemi iptal etmesi halinde provizyon kalkar ve tutar hesaba geri döner; iptal edilmediği takdirde işlem kendiliğinden kesinleşerek para işyerine aktarılır.
Provizyondaki İşlemin İptal Edilebilirliği ve Rıza Ölçütü
Kredi kartı işlemi kart sahibinin kendi rızasıyla gerçekleşmişse bankanın bu işlemi tek taraflı olarak durdurma yetkisi bulunmamaktadır.
Kart sahibinin hileli bir bağlantıya yönlendirilmesi, sahte bir internet sitesine kart bilgilerini girmesi veya tamamen bilgisi dışında provizyon oluşturulması durumunda rıza sakatlandığından geçerli bir irade beyanı oluşmaz. Bu tür durumlarda bankanın görevi; işlemi dondurmak, teyit mekanizmasını işletmek ve zararın önlenmesi için işlem sürecine müdahale etmektir.
Bankaların ve Üye İşyerlerinin Yasal Sorumluluğu
5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu uyarınca bankalar ve üye işyerleri sistem güvenliğini sağlamakla ve kartın izinsiz veya hatalı kullanımından doğan zararları önleyici tedbirleri almakla yükümlüdür. Kart sahibinin provizyon aşamasındayken bildirimde bulunarak iptal talep etmesine rağmen bankanın müdahale etmeyip pasif kalması özen borcuna aykırılık ve kusur teşkil eder. Bu kapsamda provizyondaki işlemin iptal edilemeyeceğinin ileri sürülmesi ve bankanın hareketsiz kalması, 5464 sayılı Kanun hükümlerinin yanı sıra 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında da hizmet kusuru niteliğindedir.
5464 sayılı Kanun'un 17. maddesinin birinci fıkrası uyarınca üye işyerleri, kart hamillerinin mal ve hizmet alımlarının bedelini banka veya kredi kartı ile ödeme taleplerini indirim dönemlerinde dahi kabul etmek zorundadır. Üye işyerleri, kart kullanımı sebebiyle komisyon veya benzeri bir isim altında ilave ödeme isteyemez; bu yasağa aykırılık halinde üye işyeri sözleşmesi feshedilir ve bir yıl süreyle yeni sözleşme yapılamaz.
5464 sayılı BANKA KARTLARI VE KREDİ KARTLARI KANUNU m. 17Kaynağı aç
5464 sayılı Kanun'un 17. maddesinin ikinci fıkrasına göre üye işyerleri, imza gerektiren işlemlerde imza kontrolünü yapmak, kartın tahrifata uğrayıp uğramadığını kontrol etmek ve kuruluşlarca kendilerine ulaştırılan bilgiler çerçevesinde kartın geçerliliğini tespit etmekle yükümlüdür. Üye işyerleri ayrıca gerekli durumlarda geçerli bir kimlik belgesi ibrazı isteyerek kart ve harcama belgesindeki bilgileri karşılaştırmakla mükelleftir. Bu kontrollerin yapılmamasından doğan zararlardan üye işyerleri sorumludur.
5464 sayılı Kanun'un 23. maddesinin birinci fıkrası gereğince üye işyerleri, kart kullanımı sebebiyle edindikleri kart ve kart hamili bilgilerini, kanunen yetkili kılınanlar hariç kart hamilinin yazılı rızası olmaksızın açıklayamaz, saklayamaz, kopyalayamaz, paylaşamaz veya devredemez; kuruluşlar bu kuralın uygulanmasını gözetmekle yükümlüdür. Maddenin ikinci fıkrası uyarınca kart çıkaran kuruluşlar da edindikleri kişisel bilgileri gizli tutmak, kendi hizmet pazarlamaları dışında kullanmamak ve yetkisiz kişilerin erişimini engellemek için gereken önlemleri almak zorundadır.
5464 sayılı BANKA KARTLARI VE KREDİ KARTLARI KANUNU m. 23Kaynağı aç
Tüketici ilişkilerinde ise 6502 sayılı Kanun'un 4. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca sözleşmede öngörülen koşullar sözleşme süresi içinde tüketici aleyhine değiştirilemez.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 4Kaynağı aç
Kesinleşen İşlemlere Karşı Harcama İtirazı Süreci
Provizyondaki işlem engellenemeyip kesinleştiği takdirde kart sahibi, kesinleşme tarihinden itibaren 120 gün içinde kartını çıkaran bankaya harcama itirazı (chargeback) başvurusunda bulunabilir.
Provizyonda bekleyen işlem ne anlama gelir?
Provizyondaki işlem, kartla yapılan ödemenin henüz kesinleşmediği ve bekleme aşamasında olduğu ön onay hali olup para satıcıya aktarılmamakla birlikte banka tutarı hesapta bloke eder.
Provizyon süresi ne kadardır?
Provizyon süresi kural olarak 1 ila 3 iş günü arasındadır; e-ticaret ve yurt dışı işlemlerinde 7 güne kadar uzayabilir ve süre içinde iptal edilmeyen işlem kendiliğinden kesinleşir.
Kart sahibi kendi yaptığı provizyon işlemini iptal edebilir mi?
İşlem kart sahibinin kendi rızasıyla gerçekleşmişse banka bu işlemi tek taraflı olarak durduramaz.
Şüpheli veya rıza dışı provizyon işleminde bankanın görevi nedir?
Hileli yönlendirme veya rızanın sakatlandığı durumlarda geçerli irade beyanı bulunmadığından bankanın görevi işlemi dondurmak, teyit etmek ve zararın önlenmesi için sürece müdahale etmektir.
İptal bildirimi yapılmasına rağmen bankanın pasif kalması kusur sayılır mı?
Kart sahibinin provizyon aşamasındayken iptal talebinde bulunmasına rağmen bankanın müdahale etmeyip pasif kalması yasal sistem güvenliği ve özen borcuna aykırılık oluşturarak kusur teşkil eder.
Kesinleşen işleme karşı harcama itirazı süresi ne kadardır?
İşlemin kesinleşmesi halinde kart sahibi, kesinleşme tarihinden itibaren 120 gün içinde bankaya harcama itirazı başvurusunda bulunabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy