Pet shop üzerinden satın alınan evcil bir hayvanın hastalıklı olması ayıplı ifa niteliği taşır. Hayvan satışlarında ayıp; edinilen canlının kararlaştırılan nitelikleri bünyesinde barındırmaması, değerini düşüren ya da alıcının haklı olarak beklediği yararı ortadan kaldıran herhangi bir sağlık sorunu veya bedensel eksikliğin bulunması olarak tanımlanır.
Hayvan Satışında Ayıp ve Alıcının Seçimlik Hakları
Hayvanın satış anında beklenen sağlık niteliklerini taşımaması durumunda alıcı; bedel iadesi, ayıpsız misliyle değişim, ücretsiz tedavi gideri veya sözleşmeden dönme haklarını ileri sürebilir. Bu hakların yanında, genel hükümlere dayanılarak maddi ve manevi tazminat talebinde bulunulması da mümkündür.
Satıştan sonra meydana gelen her rahatsızlık veya ölüm doğrudan satıcının hukuki sorumluluğunu doğurmaz; ayıbın teslim anında mevcut olup olmadığı ve kökeni mutlaka incelenir. İnceleme sürecinde canlının türü, yaşı, ilanlarda yer alan vaatler ile satış sırasında alıcıya sunulan sağlık açıklamaları bir bütün olarak tartılır.
Sorumluluk Şartları ve Türk Borçlar Kanunu Düzenlemesi
Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde hayvan satışında satıcının sorumluluğu özellikle yazılı üstlenme veya ağır kusur şartı bakımından değerlendirilir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 224 düzenlemesine göre, hayvan satışlarında satıcının güvence vereceği süre yazılı bir sözleşmeyle belirlenmemişse ve ileri sürülen ayıp hayvanın gebeliğine dayanmıyorsa satıcının sorumluluğu sıkı usullere bağlanmıştır. Bu çerçevede alıcının, canlının devredildiği ya da devralmada temerrüde düşüldüğü tarihten itibaren dokuz günlük süre içinde ayıbı satıcıya ihbar etmesi ve aynı dokuz günlük zaman diliminde yetkili merciden hayvanın uzman bilirkişilerce muayene edilmesini talep etmesi şarttır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 224Kaynağı aç
İhbar Yükümlülüğü ve Zamanaşımı
İhbar yükümlülüğü bakımından alıcı, hayvandaki ayıbı öğrendiğinde gecikmeden satıcıya bildirimde bulunmakla yükümlüdür. Süreler somut olaya göre değişebileceğinden bildirimlerin yazılı yapılması tercih edilir.
Pet shop aracılığıyla satın alınan bir hayvanda hastalık belirmesi durumunda alıcının, hastalığın anlaşılmasından itibaren iki yıl içinde yasal haklarını ileri sürebileceği kabul edilmektedir. Ne var ki taraflar arasında yazılı bir garanti süresinin kararlaştırılmadığı ve ayıbın gebelikle ilgili olmadığı hallerde, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 224 hükmünde öngörülen dokuz günlük muayene ve ihbar koşulunun da göz önünde bulundurulması gerekir.
Hastalığın İspatı ve Veteriner Muayenesi
Satış sonrasında ortaya çıkan hastalık veya ölümün ispatında satış tarihiyle yakın zamanlı muayeneler, klinik kayıtlar ve ölüm halinde gerekli görüldüğünde otopsi raporu temel delil niteliği taşır. Hastalığın anneden, diğer hayvanlardan, bakım koşullarından veya önceki ihmalden kaynaklanıp kaynaklanmadığı bu incelemelerle belirlenir.
Yetkisiz Tıbbi Müdahaleler ve Yanıltıcı Beyanlar
Hayvan sağlığına ilişkin tanı, tedavi ve ilaç önerisi yetkisi yalnızca veteriner hekime aittir. Pet shop personelinin sağlık değerlendirmesi yapması, ilaç önermesi veya tedavi yönlendirmesinde bulunması hukuki ve tıbbi açıdan sakıncalıdır; veteriner tıbbi ürünlerin yetkisiz satışı idari yaptırımlara yol açabilir.
Pet shop'ta sahte aşı belgesi düzenlenmesi veya eksik aşı kaydı tutulması, gerçeğe aykırı beyan sayılarak tüketici hukukuyla birlikte idari ve cezai sorumluluk doğurur. Aşı yapılmış gibi gösterilen hayvanlarda bağışıklık eksik kaldığından bulaşıcı hastalık riski yükselmektedir.
Pet shop hayvan satışında yanlış yaş ve cins beyanı, canlının bakım ihtiyacını, beslenmesini ve sağlık riskini etkilediğinden ayıplı ifa ve ayıplı satış kapsamında kabul edilir. Yavru sanılan hayvanın daha küçük ya da daha büyük çıkması, gelişim süreci ve tedavi planını değiştirebilir.
Uyuşmazlık Çözüm Yolları ve Dava Şartı Arabuluculuk
Pet shop hayvan satışından doğan uyuşmazlıklar parasal sınırlara göre tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine taşınabilir.
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 73/A f. 1 gereğince, tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Ancak tüketici hakem heyetinin görevi kapsamında olan uyuşmazlıklar, hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlar, Kanun'un 73 üncü maddesinin altıncı fıkrası ile 74 üncü maddesinde düzenlenen davalar ve tüketici işlemi niteliğindeki taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklarda dava şartı olarak arabuluculuk uygulanmaz.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 73/AKaynağı aç
Ayrıca 6502 sayılı Kanun m. 73/A f. 2 hükmü doğrultusunda, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun 18/A maddesinin on birinci fıkrası hükmü tüketici aleyhine uygulanmaz.
Pet shop'tan alınan hayvan hastalıklı çıkarsa hangi haklar kullanılabilir?
Alıcı; bedel iadesi, ayıpsız misliyle değişim, ücretsiz tedavi masraflarının karşılanması veya sözleşmeden dönme haklarını kullanabilir; ayrıca genel hükümlere göre maddi ve manevi tazminat talep edebilir.
Hastalıklı hayvan satışında talep süresi ne kadardır?
Pet shop hayvan satışında alıcı, hastalığın ortaya çıkmasından itibaren 2 yıl içinde haklarını talep edebilir. Bununla birlikte yazılı bir süre belirlenmemişse ve ayıp gebeliğe ilişkin değilse 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 224 kapsamında dokuz günlük bildirim ve bilirkişi incelemesi kuralı mevcuttur.
Pet shop çalışanının ilaç önermesi yasal mıdır?
Hayvan sağlığına ilişkin tanı koyma, tedavi ve ilaç önerisi yetkisi yalnızca veteriner hekime ait olduğundan pet shop çalışanlarının ilaç veya tedavi yönlendirmesi yapması hukuka aykırıdır.
Tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabuluculuk zorunlu mudur?
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 73/A uyarınca tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır; ancak tüketici hakem heyetinin görev alanına giren uyuşmazlıklar bu şartın istisnasıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy