Karar ve İlam Harcı ile Peşin Harç Kavramı
Karar ve ilam harcı, mahkemenin nihai kararı ile doğan ve yargılama sonucunda davayı kaybeden taraf üzerine bırakılan bir kamu alacağıdır. Uyuşmazlığın konusu para veya para ile ölçülebilen bir değer olduğunda nispi harç, para ile ölçülemeyen durumlarda ise maktu harç uygulanır. 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 28. maddesi uyarınca, nispi karar ve ilam harcının dörtte biri dava açılırken peşin olarak tahsil edilir ve bu ödeme peşin harç olarak adlandırılır.
Davanın Reddi Halinde Harç Uygulaması
Mahkemece davanın esasına girilmeksizin usulden reddedilmesi halinde, uyuşmazlığın esasına ilişkin bir yargılama yapılmadığı için maktu karar ve ilam harcı uygulanır.
492 sayılı Harçlar Kanunu'na ekli (1) sayılı Tarife uyarınca ve Yargıtay 14. Hukuk Dairesi'nin 2014/5776 Esas, 2014/9869 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere, davanın reddine karar verilmesi halinde maktu ret harcına hükmedilir.
Ölüm ve Bedensel Zarar Sebebiyle Açılan Davalar
492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 28. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin alınan harcın oranı yirmide bir olarak tatbik edilir.
Feragat, Kabul ve Sulh Hallerinde Harç Kesintisi
492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 22. maddesi gereğince davadan feragat, davayı kabul veya sulh muhakemenin ilk celsesinde gerçekleştiğinde karar ve ilam harcının üçte biri, daha sonraki celselerde gerçekleştiğinde ise üçte ikisi alınır.
Feragatin muhakemenin ilk duruşmasından önce vuku bulduğu durumlarda kanuni indirim gözetilerek alınması gereken karar ve ilam harcı, yatırılmış olan peşin harçtan mahsup edilir ve varsa artan tutar karar kesinleştiğinde talep üzerine davacıya geri verilir.
Peşin Harcın İadesi ve Mahsup Kuralları
492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 31. maddesi doğrultusunda, peşin alınan karar ve ilam harcının yargılama nihayetinde ödenmesi gereken harç tutarından fazla olduğu anlaşılırsa, fazla kalan kısım talep edilmesi halinde yatırana iade edilir.
Bakiye Karar ve İlam Harcının Tahsili
492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 28. maddesinin (a) bendi uyarınca peşin tahsil edilen kısım düşüldükten sonra kalan bakiye karar ve ilam harcının, ilamın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenmesi gerekir. Bununla birlikte bakiye harcın ödenmemiş bulunması; hükmün taraflara tebliğe çıkarılmasına, ilamlı icra takibine konulmasına veya kanun yollarına başvurulmasına engel oluşturmaz.
492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 37. ve 130. maddeleri uyarınca kanuni süresi içinde ödenmeyen harçlar, sürenin sona ermesinden itibaren on beş gün içinde yetkili mahkeme veya daire tarafından bir müzekkere ile ilgili vergi dairesine bildirilir ve vergi dairesince tahsil edilir.
Bakiye karar ve ilam harcı ödenmeden kanun yoluna başvurulabilir mi?
Evet. 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 28. maddesi uyarınca bakiye karar ve ilam harcının ödenmemiş olması, hükmün tebliğe çıkarılmasına, takibe konulmasına veya kanun yollarına götürülmesine engel teşkil etmez.
Fazla ödenen peşin harç geri alınabilir mi?
Evet. 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 31. maddesi uyarınca peşin alınan harç nihai olarak hükmedilen harçtan fazla olduğu takdirde, artan tutar talep üzerine yatıran tarafa iade edilir.
Davadan feragat edilmesi halinde karar ve ilam harcında indirim uygulanır mı?
Evet. 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 22. maddesi gereğince feragat ilk celsede vuku bulursa karar ve ilam harcının üçte biri, ilk celseden sonra vuku bulursa üçte ikisi alınır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy