6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 18. maddesi, büyük mağaza, zincir mağaza, alışveriş merkezi ve tedarik zincirindeki diğer aktörlere uygulanabilecek idari para cezalarını düzenlemektedir. Cezaların bir bölümü kanunda sabit tutar olarak belirlenmiş olup 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca her yıl Hazine ve Maliye Bakanlığı'nca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında, takvim yılı başından geçerli olmak üzere artırılmaktadır. Bir bölümü ise ihlalle doğrudan bağlantılı tutara endekslenen nispi nitelikli cezalardır; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinin yedinci fıkrası bu fıkra hükmünün nispi nitelikteki idari para cezaları açısından uygulanmayacağını belirtmektedir.
6585 sayılı PERAKENDE TİCARETİN DÜZENLENMESİ HAKKINDA KANUN m. 18Kaynağı aç
5326 sayılı KABAHATLER KANUNU m. 17Kaynağı aç
Cezaların Hukuki Dayanağı
Kanun'un 18. maddesi, idari para cezalarının çerçevesini çizen temel hükümdür. Bu hüküm, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesiyle birlikte uygulanır; söz konusu maddenin yedinci fıkrası sabit tutarlı cezaların yeniden değerleme oranındaki artırım mekanizmasını düzenlemektedir. Kanun'un geçici 2. maddesi, 2023 takvim yılına ve yalnızca 18. maddenin birinci fıkrasının (ğ) ile (h) bentlerine özgü, sınırlı bir uygulama istisnası getirmiştir; bu istisnanın sonraki takvim yılları için herhangi bir etkisi bulunmamaktadır.
6585 sayılı PERAKENDE TİCARETİN DÜZENLENMESİ HAKKINDA KANUN m. geçici 2Kaynağı aç
Sabit Tutarlı Cezalar
Kanun'un 6. maddesinin ikinci fıkrasının (a), (c) ve (ç) bentlerine aykırı her eylem için ayrı ayrı yirmi bin Türk lirası idari para cezası öngörülmüştür. Bu tutar sabit nitelikli olduğundan yeniden değerleme artırımına tabidir; takvim yılı itibarıyla uygulanacak kesin rakam, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nca açıklanan güncel artış oranına göre belirlenir.
Kanun'un 8. maddesinin birinci fıkrasına aykırı davranan büyük mağaza ve zincir mağazalar, her bir mağaza ya da şubesindeki her bir ürün grubu için on bin Türk lirası cezayla karşı karşıya kalır. Kanun'un 9. maddesinin birinci fıkrası ile 10. maddesinin ikinci fıkrasına aykırılık halinde temel ceza beş bin Türk lirasıdır. Bu ceza, fiilin büyük mağaza ya da zincir mağaza tarafından işlenmesi halinde beş katına, alışveriş merkezi tarafından işlenmesi halinde on katına uygulanır.
Kanun'un 11. maddesinin birinci fıkrasına aykırı davranılması halinde, ayrılması gereken alandan ayrılmayan her bir metrekare için yirmi bin Türk lirası ceza uygulanır. Aykırılığın Bakanlıkça verilen süre içinde —bu süre otuz günden az olamaz— giderilmemesi durumunda söz konusu tutar iki katına çıkar. Aynı maddenin ikinci fıkrasına aykırı hareket edenlere her bir aykırılık için elli bin Türk lirası öngörülmüş olup aykırılığın otuz günden az olmamak üzere Bakanlıkça verilen süre içinde giderilmemesi halinde bu tutar da iki katına çıkar.
Kanun'un 11. maddesinin altıncı fıkrasında belirtilen ortak gelir ve gider raporunu usulüne uygun hazırlamayan ya da perakende işletmelere göndermeyen alışveriş merkezi işleticilerine, merkezde yer alan her bir perakende işletme için yirmi bin Türk lirası ceza kesilir. Kanun'un 12. maddesinin üçüncü fıkrasına aykırı hareket edenlere ise her bir mağaza ya da şube için yirmi bin Türk lirası öngörülmüş olup aykırılığın otuz günden az olmamak üzere Bakanlıkça verilen süre içinde giderilmemesi halinde bu tutar iki katına çıkar.
Kanun'un 16. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine istinaden belirlenen mesleki davranış kurallarına ve yapılan düzenlemelere aykırı hareket edenler ile bu maddede ayrı bir idari para cezası öngörülmemiş olması kaydıyla aynı fıkranın (ç) bendine veya Kanun'un diğer maddelerine göre Bakanlıkça alınan tedbirlere ve yapılan ikincil düzenlemelere uymayanlara, her bir aykırılık için on bin Türk lirası ile üç yüz bin Türk lirası arasında idari para cezası verilir. Bu ceza büyük mağaza ve zincir mağaza için beş katına, alışveriş merkezi için on katına uygulanır.
Denetime yetkili olanlarca istenilen defter, belge ve diğer kayıtlar ile bunlara ilişkin bilgileri vermeyen veya eksik verenler ya da denetim elemanlarının görevlerini yapmalarını engelleyenler, elli bin Türk lirası ile iki yüz elli bin Türk lirası arasında idari para cezasına muhatap olur. Bu ceza da büyük mağaza ve zincir mağaza için beş katına, alışveriş merkezi için on katına uygulanır.
Nispi Nitelikli Cezalar
Bazı ihlallerde ceza tutarı, ihlalle doğrudan bağlantılı ekonomik büyüklüğe göre belirlenmektedir. Kanun'un 6. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendine aykırılıkta yansıtılan kampanya maliyeti tutarında, (d) bendine aykırılıkta haksız olarak alınan prim ve bedel tutarında, (e) bendine aykırılıkta iptal edilen sipariş bedeli tutarında, (f) bendine aykırılıkta yansıtılan maliyet tutarında ceza uygulanır. Kanun'un 7. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarına aykırılıkta ise gecikmeli ödeme tutarını geçmemek kaydıyla; otuz güne kadar her gün için süresinde ödenmeyen tutarın binde beşi, otuz günü aşan her gün için ise yüzde biri esas alınır. Kanun'un 11. maddesinin dördüncü fıkrasına aykırılıkta haksız tahsil edilen tutarın iki katı, beşinci fıkrasına aykırılıkta ortak giderlerin karşılanmasında kullanılmayan ortak gelir tutarı ceza olarak uygulanır. Kanun'un 12. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarına aykırılıkta ise ayrılması gereken yerden ayrılmayan her bir metrekare için metrekare başına düşen rayiç kira bedeli esas alınır; aykırılığın otuz günden az olmamak üzere Bakanlıkça verilen süre içinde giderilmemesi halinde bu tutar iki katına çıkar.
Nispi cezaların temel özelliği, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinin yedinci fıkrası kapsamındaki yeniden değerleme artırımına tabi olmamaları ve Kanun'un 18. maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen takvim yılı içinde tekrar halinde iki katı uygulama hükmünün bu gruba işletilmemesidir.
Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu'nun Yetkisi
Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasına aykırılık halinde her ihlal için yüz bin Türk lirası ile bir milyon Türk lirası arasında, ikinci fıkrasına aykırılık halinde ise her ihlal için bir milyon Türk lirası ile on iki milyon Türk lirası arasında idari para cezası verilir. Bu cezalar 7511 sayılı Kanun'la 23 Mayıs 2024 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikle güncel biçimini almıştır. Söz konusu cezaları uygulama yetkisi münhasıran Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu'na aittir. Kanun'un diğer bentleri kapsamındaki cezalar ise Bakanlık tarafından uygulanmakta olup bu yetki taşra birimlerine devredilebilmektedir.
Ek 1. maddenin ikinci fıkrasına bir takvim yılı içinde en az üç kez aykırı davrandığı tespit edilmesi nedeniyle idari para cezası uygulanan üretici, tedarikçi veya perakende işletmelerin iş yerleri, idari para cezasına ek olarak Bakanlık tarafından altı güne kadar kapatılabilir.
Tekrar Halinde Ceza Uygulaması ve Çarpan Mekanizması
Kanun'un 18. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca; birinci fıkranın (a), (c), (ç), (g), (ı), (i), (j) ve (k) bentlerinde öngörülen cezaları gerektiren bir aykırılığın takvim yılı içinde tekrarlanması halinde, her bir tekrar için bir önceki cezanın iki katı uygulanır. Bu hüküm nispi nitelikli cezalar hakkında uygulanmaz.
İşletme statüsüne göre çarpan uygulaması birbirinden farklı bentlerde ayrı biçimlerde düzenlenmiştir. Kanun'un 18. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında (ç), (i) ve (j) bentlerindeki cezalar büyük mağaza ve zincir mağaza için beş katına, alışveriş merkezi için on katına çıkarılır. Üçüncü fıkra kapsamında ise (ı) bendindeki ceza büyük mağaza ve zincir mağaza için yirmi katına, alışveriş merkezi için elli katına uygulanır.
Yıllık Azami Ceza Tavanları
Kanun'un 18. maddesinin yedinci fıkrası, işletmenin ölçeğine göre bir takvim yılında uygulanabilecek toplam idari para cezasına üst sınır getirmektedir. Küçük ölçekli işletmeler için yirmi milyon, orta ölçekli işletmeler için iki yüz milyon, büyük ölçekli işletmeler için ise bir milyar Türk lirası olarak belirlenen bu tavanlar, her yıl yeniden değerleme oranında artırılmaktadır. Bu hüküm 7435 sayılı Kanun'la 26 Ocak 2023 tarihinde eklenmiştir. Küçük, orta ve büyük ölçekli işletme sınıflandırmasının dayanağı ve ölçütleri bu maddede yer almamaktadır.
Ceza Miktarı Belirlenirken Dikkate Alınan Ölçütler
Alt ve üst sınır öngörülen ceza aralıklarında kesin miktarı belirlerken Bakanlık; işlenen kabahatin haksızlık içeriğini, tekrarını ve sayısını, kabahat dolayısıyla elde edilen menfaatin ve neden olunan zararın büyüklüğünü, failin kusurununu ve ekonomik durumunu gözetir. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası da idari para cezası miktarının belirlenmesinde işlenen kabahatin haksızlık içeriği ile failin kusuru ve ekonomik durumunun birlikte göz önünde bulundurulmasını öngörmektedir.
Ödeme Süresi ve Taksitlendirme
6585 sayılı Kanun'a göre uygulanan idari para cezaları tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir. Ekonomik durumu elvermeyenlere ise ilk taksitin peşin ödenmesi koşuluyla, bir yıl içinde dört eşit taksit halinde ödenmesine karar verilebilir; taksitlerin zamanında ve tam olarak ödenmemesi halinde kalan kısım tamamen tahsil edilir.
Yeniden değerleme artırımı tüm cezalara uygulanıyor mu?
Hayır. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinin yedinci fıkrası, sabit tutarlı idari para cezalarının her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılacağını düzenlemekte; aynı fıkranın nispi nitelikli idari para cezaları açısından uygulanmayacağını belirtmektedir. Kanun'un 18. maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen takvim yılı içinde tekrar halinde iki katı uygulama hükmü de nispi cezalara işletilmez.
Alışveriş merkezi işleticileri neden daha ağır cezayla karşılaşabilir?
Kanun'un 18. maddesinin ikinci fıkrası, bazı ceza türlerinde işletme statüsüne göre çarpan uygulamasını öngörmektedir. Büyük mağaza ve zincir mağazalar için temel ceza beş katına çıkarılırken alışveriş merkezleri için on katına uygulanır. Ayrıca üçüncü fıkra kapsamındaki (ı) bendi cezası büyük mağaza ve zincir mağaza için yirmi katına, alışveriş merkezi için elli katına çıkarılmaktadır.
Denetime engel olunması halinde ne tür bir yaptırım uygulanır?
Kanun'un 18. maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca; denetime yetkili kişilerce istenilen defter, belge veya kayıtları vermeyen ya da eksik verenler ile denetim elemanlarının görevini yapmasını engelleyenler, elli bin ile iki yüz elli bin Türk lirası arasında idari para cezasına muhatap olur. Bu ceza büyük mağaza ve zincir mağaza için beş katına, alışveriş merkezi için on katına uygulanır.
Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu'nun ceza yetkisi Bakanlık'tan bağımsız mı?
Evet. Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarına ilişkin idari para cezalarını uygulama yetkisi yalnızca Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu'na aittir. Kanun'un diğer bentleri kapsamındaki cezalar ise Bakanlık tarafından uygulanmakta olup bu yetki taşra birimlerine devredilebilmektedir.
Aynı ihlali yıl içinde tekrarlayan işletmelere ne olur?
Kanun'un 18. maddesinin beşinci fıkrasında sayılan bentlere ilişkin cezalarda, aynı takvim yılı içinde ihlal tekrarlandığında her bir tekrar için bir önceki cezanın iki katı uygulanır; bu hüküm nispi nitelikli cezalar hakkında uygulanmaz. Ek 1. maddenin ikinci fıkrasına bir takvim yılı içinde en az üç kez aykırı hareket etmesi nedeniyle idari para cezası uygulanan üretici, tedarikçi ve perakende işletmelerin iş yerleri, idari para cezasına ek olarak Bakanlık tarafından altı güne kadar kapatılabilir.
Cezanın zamanında ödenmesi durumunda indirim uygulanır mı?
5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinin altıncı fıkrası, idari para cezasının ödeme süresi içinde ödenmesi halinde cezadan yüzde yirmi beş indirim yapılacağını öngörmektedir. 6585 sayılı Kanun'un 18. maddesinin sekizinci fıkrası ödeme süresini ayrıca bir ay olarak belirlediğinden, bu indirimin 6585 sayılı Kanun kapsamındaki cezalara uygulanıp uygulanamayacağı Kabahatler Kanunu'ndaki hükmün tamamlayıcı niteliği çerçevesinde değerlendirilmesi gereken ayrı bir konudur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy