4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun, 24.06.2020 tarihli ve 31165 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7246 sayılı Kanun ile önemli değişikliklere uğramıştır. Bu yasal düzenleme çerçevesinde muafiyet rejiminden birleşme ve devralmaların denetimine, Kurulun tedbir ve yerinde inceleme yetkilerinden taahhüt ve uzlaşma gibi uyuşmazlık sonlandırma usullerine kadar çeşitli alanlarda yeni esaslar yürürlüğe konulmuştur. Ayrıca 7511 sayılı Kanun ile soruşturma ve savunma süreçlerine ilişkin usul kurallarında da yeni düzenlemeler yapılmıştır.
Bireysel Muafiyet Şartları ve Kendi Kendine Değerlendirme
4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi doğrultusunda, teşebbüsler arasındaki anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarının 4. maddedeki yasaklamadan muaf tutulabilmesi için kanunda öngörülen koşulların birlikte gerçekleşmesi aranır. Bu çerçevede; malların üretimi, dağıtımı veya hizmet sunumunda iyileşme ile iktisadi ya da teknik ilerlemenin temin edilmesi, sağlanan yarardan tüketicilerin pay alması, pazarın belirgin bir kesiminde rekabet ortamının korunması ve getirilen kısıtlamaların belirtilen hedeflere ulaşmak için gereken ölçüyü aşmaması gerekir. İlgili teşebbüsler muafiyet niteliklerinin varlığının Kurulca saptanması talebiyle Kuruma başvurabileceği gibi, bu ölçütleri karşıladıklarını değerlendirdikleri takdirde idari veya yargısal bir izin alma zorunluluğu bulunmaksızın kendi kendilerine değerlendirme yaparak da hareket edebilirler.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 5Kaynağı aç
Birleşme ve Devralmalarda Etkin Rekabetin Azaltılması Testi
4054 sayılı Kanun'un 7. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, birleşme ve devralma işlemlerinin denetiminde hâkim durum yaratılması tek ölçüt olmaktan çıkarılarak etkin rekabetin kayda değer biçimde zayıflatılması esası getirilmiştir. Düzenlemeye göre, bir veya birden çok teşebbüsün pazar genelinde ya da belirli bir bölgesinde piyasadaki rekabet ortamını önemli ölçüde daraltacak nitelikte birleşmesi veya devralma gerçekleştirmesi hukuka aykırı kabul edilerek yasaklanmıştır. Yeni yapıda hâkim pozisyon oluşturulması veya var olan pozisyonun pekiştirilmesi, rekabetin azaltılması testinin mutlak tek görünümü değil, bu sonucun başlıca ve örnek teşkil eden görünümlerinden biri olarak değerlendirilmektedir.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 7Kaynağı aç
Davranışsal ve Yapısal Tedbirlerin Uygulanma Şartları
4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin birinci fıkrası kapsamında Kurul, 4, 6 veya 7. maddelerin ihlal edildiğini saptadığında, piyasada rekabetin yeniden tesisi amacıyla uyulması ya da son verilmesi gereken davranışsal yükümlülükler ile pay devri, mal varlığı veya belirli faaliyet alanlarının elden çıkarılması gibi yapısal önlemleri nihai kararında karara bağlar. Öngörülen her iki tedbir türünün de ihlalin mahiyetiyle ölçülü ve ihlali neticeye kavuşturacak nitelikte bulunması şarttır. Bölünme, ayrıştırma veya işletme birimlerinin ayrılması şeklindeki yapısal müdahalelere ancak önceden emredilen davranışsal yükümlülüklerin işletilmesine rağmen netice vermediğinin anlaşılması üzerine gidilebilir. Bu durumun nihai kararla saptanması halinde teşebbüslere veya birliklere yapısal gereklilikleri yerine getirmeleri için en az 6 aylık süre tanınır.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 9Kaynağı aç
Yerinde İnceleme Yetkisinin Kapsamı
4054 sayılı Kanun'un 15. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca Kurulun yerinde inceleme yetkisinin kapsamı teşebbüslerin ve teşebbüs birliklerinin defterlerini, fiziki ve elektronik ortam ile bilişim sistemlerinde muhafaza edilen her türlü verilerini ve belgelerini kapsayacak şekilde düzenlenmiştir. Kurul, inceleme esnasında bu kayıt ve verileri denetleyebileceği gibi bunların kopyalarını ve fiziki örneklerini alma yetkisini haizdir.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 15Kaynağı aç
De Minimis Kuralı ile Soruşturmama Yetkisi
Kanun'un 41. maddesi çerçevesinde Rekabet Kurulu, pazar payı ve ciro gibi ölçütleri esas alarak piyasada rekabeti kayda değer ölçüde kısıtlamayan anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarını soruşturma konusu yapmayabilir. Ancak rakipler arasında fiyat tespiti, bölge veya müşteri paylaşımı ve arz miktarının kısıtlanması niteliğindeki açık ve ağır ihlaller bu düzenlemenin istisnasını oluşturur; açık ve ağır ihlaller soruşturmama takdiri kapsamı dışındadır.
Taahhüt Usulü ve Tekrar Soruşturma Açılması
4054 sayılı Kanun'un 43. maddesinin üçüncü fıkrası doğrultusunda, rekabeti kısıtlayıcı anlaşmalar veya hâkim durumun kötüye kullanılması iddialarına ilişkin yürütülen önaraştırma veya soruşturmalarda, ilgililerce ortaya çıkan tereddütleri giderecek taahhütler sunulabilir. Kurul, önerilen taahhütlerin rekabet sorunlarını çözümleyeceğine kanaat getirirse bu beyanları bağlayıcı kılarak süreci soruşturma açmaksızın veya mevcut soruşturmayı neticelendirerek sonlandırabilir. Ancak rakipler arasında pazar veya müşteri paylaşımı, fiyat tayini ve üretim miktarının kısıtlanması türündeki bariz ve ağır ihlaller bakımından taahhüt usulünün işletilmesi kanunen mümkün değildir.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 43Kaynağı aç
Kurulun taahhüt üzerine soruşturma açılmaması veya soruşturmaya son verilmesi yönünde karar vermesinin ardından belirli şartların varlığı halinde dosya yeniden açılabilir. Kanun'un 43. maddesinin dördüncü fıkrasına göre; kararın alınmasına temel teşkil eden herhangi bir unsurda esaslı değişiklik olması, ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin verdikleri taahhütlere aykırı davranmaları ya da kararın taraflarca sunulan eksik, yanlış veya yanıltıcı bilgiye dayanılarak verilmiş olması hallerinde Kurul tarafından tekrar soruşturma açılabilir.
Uzlaşma Usulü ve Dava Yolu Yasağı
4054 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca soruşturmaya başlanmasından sonra soruşturma raporunun tebliğine kadar ilgililerin talebi üzerine veya resen uzlaşma süreci başlatılabilir. Uzlaşma usulü açık ve ağır ihlaller dâhil olmak üzere tüm ihlaller için işletilebilir. Bu süreçte ihlalin varlığının ve kapsamının ilgili teşebbüsçe kabul edilmesi zorunludur. Uzlaşma sonucunda Kurul tarafından idari para cezasında yüzde yirmi beşe kadar indirim uygulanabilir.
Soruşturmanın uzlaşma usulü ile sona erdirilmesi durumunda idari para cezası ve uzlaşma metninde yer alan hususlar uzlaşmanın taraflarınca dava konusu yapılamaz; kanun koyucu uzlaşma kapsamındaki bu hususlarda taraflar açısından dava yolunu kapatmıştır.
Soruşturma Sürecinde Savunma ve Görüş Bildirme Usulü
4054 sayılı Kanun'un 43. maddesinin ikinci fıkrasındaki düzenleme uyarınca Kurul, soruşturma açılmasına ilişkin kararını izleyen 15 gün içerisinde durumu muhataplarına tebliğ eder ve bu bildirim yazısıyla birlikte yöneltilen iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilgiyi ilgililere iletir. 7511 sayılı Kanun kapsamındaki değişiklik doğrultusunda bu aşamada tarafların birinci yazılı savunma sunma zorunluluğu kaldırılmıştır.
Kanun'un 45. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, soruşturma raporunun tebliğinden itibaren taraflar yazılı savunmalarını 30 gün içinde Kurula gönderir; bu süre haklı gerekçeler sunulması halinde bir kereye mahsus olmak üzere ve en çok bir katına kadar uzatılabilir. Soruşturmayı yürütmekle görevlendirilenlerin soruşturma taraflarının sunduğu savunmalara karşı ek yazılı görüş bildirme zorunluluğu ise sınırlandırılmıştır. Söz konusu görevliler, yalnızca gelen yazılı savunmalar sonucunda soruşturma raporundaki görüşlerinde bir değişiklik olması halinde 15 gün içinde yazılı görüşlerini Kurul üyelerine ve ilgili taraflara bildirir; taraflar da 30 gün içinde bu görüşe cevap verebilir.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 45Kaynağı aç
Rekabet Kurulu yerinde incelemede dijital verileri inceleyebilir mi?
Evet, 4054 sayılı Kanun'un 15. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca Kurul, teşebbüslerin defterleri ile birlikte fiziki ve elektronik ortamda ve bilişim sistemlerinde tutulan her türlü verilerini ve belgelerini inceleyebilir, bunların kopyalarını ve fiziki örneklerini alabilir.
Uzlaşma sonucunda belirlenen idari para cezasına karşı dava açılabilir mi?
Hayır, 4054 sayılı Kanun'un 43. maddesi gereğince soruşturmanın uzlaşma ile sona erdirilmesi halinde idari para cezası ve uzlaşma metninde yer alan hususlar uzlaşmanın taraflarınca dava konusu yapılamaz.
Açık ve ağır ihlallerde taahhüt veya uzlaşma yoluna gidilebilir mi?
Rakipler arasında fiyat tespiti, bölge veya müşteri paylaşımı ya da arz miktarının kısıtlanması gibi açık ve ağır ihlallerde taahhüt kabul edilmez. Ancak soruşturma raporunun tebliğine kadar açık ve ağır ihlaller dâhil olmak üzere Kurul tarafından ilgililerin talebi üzerine veya resen uzlaşma süreci başlatılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy