6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ile 551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin patentler bakımından getirdiği kullanma zorunluluğu ve kullanımın ispatına ilişkin hükümleri mülga edilmiş, patentler için getirilen kullanım gereklilikleri zorunlu lisans hükümleri çerçevesinde düzenlenmiştir. Bununla birlikte Kanun'un 130 uncu maddesi uyarınca patent sahibi veya yetkili kıldığı kişi patentle korunan buluşu kullanmakla yükümlüdür.
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 130Kaynağı aç
Patent Kapsamındaki Buluşu Kullanma Yükümlülüğü
6769 sayılı Kanun'un 130 uncu maddesinin birinci fıkrasına göre patent sahibi ya da onun yetkilendirdiği kişi, korunan buluşu kullanmakla yükümlüdür. Kullanımın varlığının incelenmesinde pazar koşulları ile patent sahibinin iradesi ve kontrolü haricindeki dış şartlar göz önünde tutulur.
Zorunlu Lisans Talep Koşulları ve Süreler
Buluşun kullanılmaması nedeniyle zorunlu lisans talep edilebilmesi belirli sürelerin tamamlanmasına bağlıdır. Patentin verildiğine dair kararın Resmi Patent Bülteninde yayımlanmasından itibaren üç yıl veya başvuru tarihinden itibaren dört yıllık sürelerden hangisi daha geç doluyorsa, o tarihten sonra ilgili herkes bu yola başvurabilir. Talep; buluşun fiilen kullanılmaya başlanmaması, kullanım amacına dönük ciddi ve gerçek adımların atılmaması yahut mevcut kullanımın ülke pazarının ihtiyaçlarını karşılayacak düzeyde bulunmaması gerekçelerine dayandırılabilir.
Ayrıca haklı bir sebep gösterilmeksizin buluşun kullanımına kesintisiz olarak üç yıldan fazla süreyle ara verilmesi halinde de kullanılmama hükümleri çerçevesinde zorunlu lisans talep edilmesi mümkündür.
Zorunlu Lisans Yargılama Usulü
6769 sayılı Kanun'un 130 uncu maddesi kapsamındaki kullanılmama gerekçeli zorunlu lisans talepleri mahkemeye iletilir. Mahkeme, kendisine sunulan zorunlu lisans istemini ve ekli evrakı gecikmeksizin patent sahibine gönderir. Patent sahibine, bildirimi izleyen bir ay içinde delilleriyle birlikte görüşlerini bildirme imkânı tanınır.
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 129Kaynağı aç
Kanunun 129 uncu maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, 129 uncu maddenin birinci fıkrasının (ç) bendi kapsamındaki zorunlu lisans taleplerinde acil durumlar ile Rekabet Kurumundan talep edilen haller hariç olmak üzere, talep edenin patent sahibinden makul ticari şartlarda sözleşmeye dayalı lisans isteyip makul sürede alamadığını kanıtlaması şartı aranır.
Mahkeme, patent sahibinin sunduğu görüşleri talep edene bildirir ve bir ay içinde talebin reddine veya zorunlu lisansın verilmesine karar verir; bu bir aylık süre kanunen uzatılamaz. Patent sahibi zorunlu lisans istemine herhangi bir itiraz öne sürmemişse, mahkeme gecikmeksizin zorunlu lisans verilmesine hükmeder.
Zorunlu Lisans Kararının Kapsamı ve Kanun Yolu
Verilen zorunlu lisans kararında lisansın kapsamı, bedeli, geçerlilik süresi, lisans alan tarafından sağlanacak teminat, buluşun kullanımına başlanacağı zaman ve patentin ciddi biçimde etkin kullanımını temin edecek önlemler yer alır. Kanunun 129 uncu maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde yer alan ihracat düzenlemesi saklı kalmak üzere, zorunlu lisans esas itibarıyla yurtiçi pazar ihtiyacının karşılanması amacıyla tesis edilir.
Mahkemece verilen karara karşı kanun yoluna başvurulduğunda, patent sahibi tarafından zorunlu lisans uygulamasının durdurulması yönünde ileri sürülen deliller mahkeme tarafından yeterli kanaat oluşturacak nitelikte bulunursa, buluşun kullanımı kararın kesinleşmesine kadar ertelenir.
Kurum Nezdinde Kullanım Bildirimi ve Hukuki Niteliği
Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik uyarınca Kanun'da belirtilen süre içinde hakkında kullanıldığına ilişkin beyan sunulmayan patentler bültende yayımlanır; bültendeki bu duyuruya istinaden üçüncü taraflar ilgili patent üzerinde lisans isteminde bulunabilir. Türk Patent ve Marka Kurumu 2020 yılında çevrimiçi sisteminde patentin kullanıldığı veya kullanılmadığı butonunun işaretlenmesini sağlayarak bildirimi basitleştirmiştir.
Patentin yayımlanması doğrudan herhangi bir yarar veya olumsuz sonuç doğurmaz. Bir patent, kullanılmayan patentler listesinde yer almasa dahi üçüncü bir taraf patentin kullanılmadığı, kullanım için ciddi ve gerçek girişimlerde bulunulmadığı ya da mevcut kullanımın ulusal pazar ihtiyacını karşılayacak düzeyde olmadığı gerekçesiyle zorunlu lisans talep edebilir. Patentin bu listede yer alması da tek başına zorunlu lisansın verileceği anlamına gelmez ve kullanım mahkemedeki yargılama sürecinde de kanıtlanabilir.
Kullanım beyanı bulunmayan patentler bültende yayımlandığında doğrudan hak kaybı doğar mı?
Patentin bültende yayımlanması doğrudan herhangi bir yarar veya olumsuz sonuç doğurmaz; patent listede yer alsa dahi tek başına zorunlu lisans verileceği anlamına gelmez ve mahkemedeki yargılama sürecinde kullanım kanıtlanabilir.
Kullanılmama sebebiyle zorunlu lisans talebi hangi sürelerin bitiminde istenebilir?
Zorunlu lisans talebi, patentin verildiğine ilişkin kararın bültende yayımlanmasından itibaren üç yıl veya başvuru tarihinden itibaren dört yıllık sürelerden hangisi daha geç tamamlanıyorsa o tarihten itibaren ileri sürülebilir; ayrıca haklı neden olmaksızın kullanıma aralıksız üç yıldan fazla ara verilmesi durumunda da bu talep yapılabilir.
Patent sahibi zorunlu lisans başvurusuna karşı itirazda bulunmazsa süreç nasıl ilerler?
Patent sahibi zorunlu lisans talebine itiraz etmemişse mahkeme gecikmeksizin zorunlu lisansa karar verir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy