Haberde İzinsiz Görüntü Kullanımı ve Tazminat Davası

Haberde İzinsiz Görüntü Kullanımı ve Kişilik Hakları

Bir kişinin yüzü ve kendisini tanınabilir kılan görüntüsü, kişilik hakkının doğrudan koruması altındadır. Fotoğraf, video, karikatür veya kişiyi somut biçimde belirleyen her türlü temsilin elde edilmesi, çekilmesi ve yayımlanması kural olarak ilgilinin rızasına bağlıdır. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m. 24 uyarınca, hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse hâkimden saldırıda bulunanlara karşı korunma talep edebilir. Kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal bir yarar ya da kanunun verdiği bir yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadığı sürece kişilik haklarına yönelen her müdahale hukuka aykırılık teşkil eder.

Bireyi tanınabilir kılan her türlü görüntü aynı zamanda kişisel veri niteliği taşır. Bu sebeple görüntülerin kaydedilmesi, toplanması, saklanması ve yayımlanması veri işleme faaliyeti kapsamındadır. İfade özgürlüğü istisnası, özel hayatı veya kişilik hakkını ihlal eden kullanımları kendiliğinden ve otomatik olarak hukuka uygun duruma getirmez.

Basın Özgürlüğü, Haber İstisnası ve Ölçülülük Sınırları

Basın faaliyeti çerçevesinde bir haberin hukuka uygun kabul edilebilmesi; sunulan bilginin güncelliği, kamusal menfaat taşıması, gerçekle örtüşmesi ve anlatımın kullanılan biçimle dengeli olmasına bağlıdır. Kişinin yüz hatları gizlenerek veya buzlama yapılarak aktarılması mümkün olan bir haberde kimliğin açıkça sergilenmesi ifade ve biçim dengesini zedeleyebilir. Benzer şekilde, ilgisiz bir kişinin görselinin olumsuz nitelikteki olaylara temsili olarak eklenmesi de hukuka aykırılık doğurabilir.

Sıradan bir vatandaşın görüntüsü ve kimlik alanı, kamuya mal olmuş kişilere kıyasla daha güçlü bir koruma altındadır. Sıradan vatandaşların izinsiz görüntülenmesi ve görüntülerinin haberde kullanılması bakımından kamu yararı gerekçesinin somut ve güçlü olması gerekir.

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 86/1 uyarınca, eser niteliğinde olmasalar dahi resim ve portreler tasvir edilen kişinin, kişi ölmüşse kanunda sayılan yakınlarının muvafakati olmadan ölüm tarihinden itibaren on yıl geçmedikçe teşhir edilemez ve diğer suretlerle umuma arz edilemez. Kanunun 86/2 maddesine göre; memleketin siyasi ve içtimai hayatında rol oynayan kimselerin resimleri, tasvir edilenlerin iştirak ettiği geçit resmi, resmi tören veya genel toplantıları gösteren resimler ile günlük hadiselere ilişkin resimler, radyo ve film haberleri için muvafakat alınması şart değildir. Günlük olaylara ilişkin bu haber istisnası dar ve ölçülü yorumlanır. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 86/4 uyarınca, yayımın caiz sayıldığı hâllerde dahi Türk Medenî Kanununun 24 üncü maddesindeki kişilik hakkının korunması hükmü saklıdır.

Kişilik Hakkı İhlalinde Açılabilecek Hukuk Davaları

Haberlerde görüntüsü hukuka aykırı şekilde kullanılan kişi, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m. 25/1 gereğince hâkimden saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini veya sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir.

Davacı, bu taleplerle birlikte Türk Medenî Kanunu m. 25/2 uyarınca düzeltmenin ya da mahkeme kararının üçüncü kişilere bildirilmesi veya yayımlanması isteminde de bulunabilir.

Kişilik hakkı saldırıya uğrayan kişinin maddî ve manevî tazminat isteminde bulunma hakkı ile hukuka aykırı saldırı dolayısıyla elde edilmiş kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre kendisine verilmesini isteme hakkı Türk Medenî Kanunu m. 25/3 gereğince saklıdır. Manevî tazminat istemi, Türk Medenî Kanunu m. 25/4 uyarınca karşı tarafça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez ve mirasbırakan tarafından sağlığında ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez.

Kişilik haklarının korunmasına ilişkin davalarda yetki kuralı 4721 sayılı Kanun m. 25/5 ile belirlenmiştir. Buna göre davacı, kişilik haklarının korunması için kendi yerleşim yeri mahkemesinde veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilir.

Tazminatın Hesaplanması ve Kanuni Yaptırımlar

Görüntünün izinsiz kullanılması sebebiyle açılan tazminat davalarında mevzuatta belirlenmiş maktu bir parasal tutar veya tarife yer almaz. Hâkim tazminatı takdir ederken gerçekleşen müdahalenin ağırlığını, failin kusur durumunu, yayının ulaştığı kişi sayısını, görüntünün haberdeki işleniş biçimini, kamuoyunda yaratılan yanıltıcı intibayı ve tarafların sosyoekonomik durumlarını bir arada değerlendirir. Talep edilen maddi tazminatın varlığı ve miktarı ise somut delillerle ispat edilmelidir.

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 86/3 uyarınca, resim ve portreleri izin almaksızın sergileyen ya da umuma sunan faillere karşı Borçlar Kanununun 49 uncu maddesi devreye girer; eylemin unsurları mevcutsa Türk Ceza Kanununun 134, 139 ve 140 ıncı maddelerindeki yaptırımlar tatbik edilir.

İdari Başvuru ve Suç Duyurusu Yolları

Hukuk davasına paralel olarak idari ve cezai başvuru yolları işletilebilir. Televizyon veya radyo yayınlarında insan onuru, özel hayat ve kişilik haklarına aykırılık bulunduğu iddiasıyla Radyo ve Televizyon Üst Kuruluna (RTÜK) başvuru yapılabilir. Görüntünün kişisel veri olarak hukuka aykırı işlenmesi ve yayımlanması sebebiyle veri sorumlusuna ve ardından Kişisel Verileri Koruma Kuruluna başvuru süreci gündeme gelebilir. Somut olayın şartlarına göre özel hayatın gizliliğini ihlal veya kişisel verilerle ilgili suçlar bakımından cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy