Patent ve faydalı model belgesi, buluş sahibine belirli bir süre boyunca tekel niteliğinde hak tanır. Koruma, buluş konusu ürünün veya yöntemin izinsiz üretilmesine, kullanılmasına, satılmasına, satışa sunulmasına, ithal edilmesine ve ticari amaçla bulundurulmasına karşı işler.
Koruma kapsamı ve eşdeğer unsurlar
Korumanın sınırı istemlerle çizilir. Açıklama ve çizimler, bu istemlerin yorumlanmasında yol gösterir. Aynı işlevi aynı biçimde ve aynı sonuçla yerine getiren unsurlar eşdeğer sayılabilir.
Doğrudan tecavüz incelemesinde istemde yer alan her unsurun üründe veya yöntemde bulunması gerekir. Bir unsur eksikse doğrudan tecavüz yoktur. Eksik unsurun aynı işlevi özünde aynı yolla ve aynı sonuçla karşılayıp karşılamadığı ise eşdeğerlik yönünden ele alınır.
Görev, yetki ve delillerin korunması
Uyuşmazlıkta görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir. Bu mahkeme yoksa asliye ticaret mahkemesi görev yapar. Yetki bakımından davalının yerleşim yeri ile tecavüzün gerçekleştiği veya sonuç doğurduğu yer gözetilir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 400. maddesinin birinci fıkrası, taraflardan her birine belirli tespit işlemlerini isteme imkânı verir. Görülmekte olan davada henüz inceleme sırası gelmemiş veya ileride açılacak davada ileri sürülecek bir vakıa için keşif, bilirkişi incelemesi ya da tanık ifadelerinin alınması talep edilebilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 400Kaynağı aç
Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre delil tespiti hukuki yarara bağlıdır. Kanunda açıkça öngörülen hâller dışında, delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dâhilindeyse hukuki yarar var sayılır.
Tazminat, men ve ref talepleri
Tecavüzden doğan tazminat talepleri, haksız fiil rejimi uyarınca genel olarak öğrenmeden itibaren iki yıl ve her hâlde on yıl içinde ileri sürülür. Tecavüzün meni ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin taleplerde ise tecavüz sürdükçe hukuki yarar devam eder.
Patent tecavüzü kural olarak ayrı bir suç tipine bağlanmamıştır. Koruma ağırlıkla özel hukuk yolları üzerinden sağlanır.
Hükümsüzlük ile tecavüz davasının ilişkisi
Patentin hükümsüzlüğü ayrı bir dava olarak açılabilir. Tecavüzün görüldüğü dosyada bu hükümsüzlük uyuşmazlığının bekletici mesele yapılması da istenebilir.
Tecavüz oluşturmayan kullanımlar
Patent başvurusundan önce Türkiye’de iyi niyetle kullanmaya başlamış veya kullanıma yönelik ciddi hazırlık yapmış kişi, aynı kapsamda kullanmaya devam edebilir.
İlaç ruhsat süreçlerine yönelik Bolar istisnası kapsamında, ruhsat otoritelerine başvuru için gerekli deney ve üretimler tecavüz oluşturmaz.
İlaçta Bolar istisnası ileri sürüldüğünde miktar, kullanım amacı ve ticari arz ayrıca değerlendirilir.
Patentli ürün Türkiye’de hak sahibi tarafından veya onun izniyle piyasaya sürülmüşse, yeniden üretim olmaması şartıyla o somut ürünün yeniden satışı ya da dağıtımı tecavüz oluşturmaz.
Faydalı model ve arabuluculuk
Faydalı modelde buluş basamağı aranmaz. Yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik şartları geçerlidir. Tecavüzün ele alınışındaki yapı patenttekine benzerdir.
Fikri ve sınai hak uyuşmazlıkları ticari dava niteliği taşıyabildiğinden, parasal talep içeren uyuşmazlıklarda zorunlu arabuluculuk devreye girebilir. İhtiyati tedbirin gecikmemesi için arabuluculuk başvurusu bu koruma istemiyle paralel yürütülmelidir.
Sık sorulan sorular
Patent korumasının kapsamı neye göre belirlenir?
Koruma kapsamı istemlerle belirlenir. Açıklama ve çizimler yorumda yol gösterir; aynı işlevi aynı şekilde ve aynı sonuçla sağlayan unsurlar eşdeğer sayılabilir.
İstemdeki bir unsur eksikse tecavüz olur mu?
Eksik unsur varsa doğrudan tecavüz yoktur. Eksik unsurun aynı işlevi özünde aynı yolla ve aynı sonuçla sağlayıp sağlamadığı eşdeğerlik bakımından tartışılır.
Delil tespiti hangi şartla istenebilir?
Delil tespiti için hukuki yarar gerekir. Delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolması veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması ihtimali varsa, kanunda açıkça öngörülen hâller dışında da hukuki yarar var sayılır.
Önceden başlayan kullanım tecavüz sayılır mı?
Başvurudan önce Türkiye’de iyi niyetle kullanmaya başlamış veya ciddi hazırlık yapmış kişi, aynı kapsamda kullanmaya devam edebilir.
Piyasaya sürülen patentli ürün yeniden satılabilir mi?
Ürün Türkiye’de hak sahibi veya onun izniyle piyasaya sürülmüşse ve yeniden üretim yoksa, o somut ürünün yeniden satışı ya da dağıtımı tecavüz oluşturmaz.
Bolar istisnası sınırsız mıdır?
Hayır. İlaçta bu istisna ileri sürüldüğünde miktar, kullanım amacı ve ticari arz ayrıca değerlendirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy