Patent Nedir? Alma, Sorgulama ve Koruma Kapsamı

Patent, buluş üretimini özendirmek, yaratıcı fikirleri ve yenilikleri teşvik etmek ve teknik çözümlerin sanayide uygulanmasını sağlamak amacıyla düzenlenen resmi belgedir. Belge, buluşun veya kullanma hakkının kime ait olduğunu gösterir ve buluşun ticari ile yasal haklarını korur. Başvuru Türk Patent ve Marka Kurumuna yapılır. Kurumun verdiği belge, buluşun yalnızca patent hakkı bulunan kişi ya da şirketler tarafından üretilmesine, satılmasına ve çoğaltılmasına imkân tanır.

Patent hakkının devri ve sahipliği

Patent satılabilir. Hak, lisanslama yoluyla kiralanabilir ve miras yoluyla sonraki kuşaklara bırakılabilir. Patent isteme hakkı buluşu yapana veya onun haleflerine aittir; bu hak başkalarına da devredilebilir.

Buluş birden fazla kişi tarafından birlikte yapılmışsa patent isteme hakkı, taraflar farklı bir düzenleme kararlaştırmadıkça bu kişilere birlikte aittir. Aynı buluşu birbirinden bağımsız kişiler aynı zamanda gerçekleştirmişse hak, daha önce başvuran kişiye veya diğerine göre rüçhan hakkı bulunana aittir. Patent almak üzere ilk başvuran kişi, aksi ortaya konuluncaya kadar patent isteme hakkının sahibi kabul edilir.

Patent türleri ve koruma süreleri

Patent korumasında incelemeli patent, incelemesiz patent ve faydalı model olmak üzere üç tür bulunur. İncelemeli patent, buluşun özgün olup olmadığının ayrıntılı biçimde araştırılmasından sonra verilir. İnceleme sonucunda buluşun özgün olduğuna karar verilirse koruma 20 yıl sürer.

İncelemesiz patentte buluşun özgünlüğü tam olarak araştırılmaz ve bu tür 7 yıl süreyle verilir. Faydalı model ise endüstriyel faaliyetlerde uygulanabilen buluşların korunması için verilen belgedir.

Yirmi yıllık sürenin dolması nedeniyle patent süresi sona erdiğinde buluş artık korunmaz ve kamu malı niteliği kazanır.

Başvuru, benzerlik araştırması ve sonuç

Başvuru dilekçesinde patent tarifnamesi ve istemler yer almalıdır. Başvuruya buluş özeti, ayrıntılı tarifname, teknik resim, korunması istenen hususlar ve kurumun istediği belgeler de eklenmelidir.

Başvurunun olumlu sonuçlanması için ilk koşul, aynı patente benzeyen başka bir patentin bulunmamasıdır. Aynı konuda birebir aynı veya benzer bir patent varsa başvuru reddedilir. Süresi dolmuş bir patent için yeni belge alınması mümkündür. Bu nedenle başvuru yapılmadan önce benzer patentler araştırılmalıdır.

Araştırma raporu yayımlanıp bildirildikten sonra, başvurucu dışındaki üçüncü kişilerin hak ileri sürmesine yönelik itiraz, düzeltme ve görüş bildirme süreci işletilir. Başvuru uygun bulunursa tescil sonucu doğar; uygun bulunmazsa başvuru reddedilir.

Patent sahibinin yararlandığı haklar

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 85. maddesinin birinci fıkrası, patent sahibinin hakkından yararlanmasını buluşun yapıldığı yere, teknoloji alanına ve ürünün ithal ya da yerli üretim olmasına göre ayırmaz.

Maddenin ikinci fıkrası, izinsiz gerçekleştirilmesi hâlinde önlenmesi istenebilecek fiilleri düzenler. Patent sahibi, patent konusu ürünün üretilmesinin, satılmasının, kullanılmasının veya ithal edilmesinin önlenmesini talep edebilir. Aynı talep, ürünün bu amaçlarla ve kişisel ihtiyaç dışında elde bulundurulması için de ileri sürülebilir.

Patent konusu bir usulün kullanılması da önlenebilecek fiiller arasındadır. Kullanılmasının yasak olduğu bilinen veya bilinmesi gereken bir usul patentinin başkalarına teklif edilmesi aynı kapsamdadır. Ayrıca patentli usulle doğrudan elde edilen ürünlerin satılması, kullanılması, ithal edilmesi ya da kişisel ihtiyaç dışında bu amaçlarla elde bulundurulması önlenebilir.

Patent kapsamının dışında kalan kullanımlar

Kanunun 85. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, sınai veya ticari amaç taşımayan ve özel maksatla sınırlı kalan fiiller patent hakkının kapsamı dışındadır. Patent konusu buluşu içeren deneme amaçlı fiiller de bu kapsamın dışında kalır.

İlaçların ruhsatlandırılması ve bunun için gerekli testler ile deneyler dâhil olmak üzere, patent konusu buluşu içeren deneme amaçlı fiiller kapsam dışındadır. Yalnızca reçete oluşturulması için eczanede seri üretim yapılmadan hazırlanan ilaçlar ve bu ilaçlara ilişkin fiiller de kapsam dışındadır.

Patent konusu buluşun, Paris Sözleşmesine taraf devletlere ait gemi, uzay aracı, uçak veya kara nakil araçlarının yapımında, çalıştırılmasında ya da ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanılması; bu araçların geçici veya tesadüfi olarak Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde bulunması şartıyla kapsam dışındadır. 5/6/1945 tarihli ve 4749 sayılı Kanunla onaylanan Milletlerarası Sivil Havacılık Anlaşmasının 27. maddesinde öngörülen ve bu hükümlerin uygulandığı bir devletin hava aracıyla ilgili fiiller de kapsam dışındadır.

5042 sayılı Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun’da tanımlanan küçük çiftçi, kendi işlediği arazisinde belirli bir kullanım hakkına sahiptir. Patent sahibi tarafından veya onun izniyle satılan ya da başka bir ticari yolla sağlanan patentli ürünle yaptığı üretimden elde ettiği çoğaltım materyalini, yine kendi işlediği arazisindeki yeni üretimlerde kullanabilir. Bu hak 5042 sayılı Kanun hükümlerine tabidir.

Çiftçi, patent sahibi tarafından veya onun izniyle satılan ya da başka ticari yolla sağlanan patentli damızlık veya diğer hayvan üreme materyalini tarım amacıyla kullanabilir. Hak, çiftçinin kendi tarımsal faaliyetini sürdürmek için hayvanı ya da diğer hayvan üreme materyalini kullanmasını kapsar. Bu hakkın kullanımına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.

Kanunun 85. maddesinin altıncı fıkrasına göre patent konusu; kanunlara, genel ahlaka, kamu düzenine veya genel sağlığa zarar verecek biçimde kullanılamaz. Kullanım, yürürlükte bulunan veya sonradan kabul edilecek, belirli ya da belirsiz süreli kanuni yasaklara ve sınırlamalara da bağlıdır.

Hakkın korunması

Tescilli buluş bir kişi veya kuruluş tarafından haksız kazanca konu edilirse patent sahibi, hakkını korumak için hukuki yollara başvurabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy