Influencer İçeriklerinde Telif Hakları ve Eser Sahipliği

Influencer Sözleşmelerinde Borçlar Hukuku ve Telif Hukuku Ayrımı

Influencer kampanyalarında hazırlanan tanıtım içeriklerinin hukuki statüsü belirlenirken borçlar hukuku ile fikir ve sanat eserleri mevzuatı arasındaki kavramsal sınırlar esas alınır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 470. maddesi uyarınca eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Bununla birlikte Türk Borçlar Kanunu'nda yer alan eser sözleşmesi kavramı ile 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamındaki eser kavramı özdeş değildir. Influencer tarafından ticari bir anlaşma doğrultusunda içerik üretilmiş olsa dahi, üretilen her tanıtım materyali kendiliğinden fikir ve sanat eseri vasfı taşımaz.

Eser sözleşmesinde yüklenici sıfatını taşıyan içerik üreticisi, 6098 sayılı Kanun'un 471. maddesi uyarınca edimlerini iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır. İçerik üreticisinin özen borcundan doğan hukuki sorumluluğunun kapsamı tayin edilirken, benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken meslekî ve teknik kurallara uygun davranış standardı dikkate alınır.

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Kapsamında Eser Niteliği ve Sahiplik

Bir influencer içeriğinin 5846 sayılı Kanun korumasından yararlanabilmesi için yaratıcısının hususiyetini taşıması, fikrî bir çaba neticesinde somutlaşması ve mevzuatta belirlenen eser kategorilerinden birine dahil olması gerekir. Bu şartları taşımayan salt pazarlama fikirleri, genel kampanya düşünceleri veya biçimsel olarak somutlaştırılmamış konsept tasarımları telif korumasından yararlanamaz.

5846 sayılı Kanun'un temel kuralı uyarınca eser sahipliği, eseri fiilen meydana getiren kişiye aittir. Markanın çekim öncesinde brief hazırlaması, tanıtılacak ürünleri sağlaması, çekim mekânını tahsis etmesi veya kararlaştırılan kampanya bedelini ödemesi, markayı kendiliğinden eserin sahibi haline getirmez.

Telif hukukunda eserin tespit edildiği fiziki veya dijital nüshanın mülkiyeti ile eser üzerindeki fikrî haklar birbirinden bağımsızdır. Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça, hazırlanan video veya görselin asıl veya çoğaltılmış nüshasının mülkiyetinin markaya devredilmiş olması, o içerik üzerindeki fikrî hakların da devredildiği sonucunu doğurmaz.

Fotoğraf veya video çekiminde yalnızca teknik bir hizmet sunulması tek başına eser sahipliği doğurmaz. 5846 sayılı Kanun'un 10. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bir eserin vücuda getirilmesinde yapılan teknik hizmetler veya ayrıntıya ilişkin yardımlar esere iştirake esas teşkil etmez. Işık, kadraj ve kompozisyon gibi estetik tercihlerle yaratıcı katkıda bulunan kişi eser sahibi olabilirken, yaratıcı katkı sunmaksızın yalnızca teknik destek sağlayanların bu faaliyeti eser sahipliği için yeterli sayılmaz.

Kampanya kapsamında hazırlanan tanıtım içeriğinin sinema eseri niteliği taşıması hâlinde hak sahipliği 5846 sayılı Kanun'un 8. maddesinin üçüncü fıkrasına göre belirlenir. Bu kapsamda yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryo yazarı ve diyalog yazarı eserin birlikte sahibidir. Canlandırma tekniğiyle yapılmış sinema eserlerinde ise animatör de eserin birlikte sahipleri arasında yer alır.

İçerik üretiminde yapay zekâ araçlarından faydalanılması durumunda hak sahipliği insan iradesine göre belirlenir. Yürürlükteki 5846 sayılı Kanun kapsamında yapay zekâ sistemleri bağımsız bir eser sahibi olarak kabul edilmemektedir. Bu sebeple otomatik algoritmalarla oluşturulan tanıtım içeriklerinin telif korumasından faydalanabilmesi ve hak sahipliğinin tespiti, süreçte yer alan insanın yaratıcı katkısının düzeyine bağlıdır.

İşlenme Eserler ve Başka Eserlerden Yararlanma

Influencer içeriklerinde mevcut başka fikir ve sanat eserlerinden yararlanılarak işlenme eser oluşturulması mümkündür. 5846 sayılı Kanun uyarınca, bir eseri işleyerek yeni bir içerik meydana getiren kişi kendi yaratıcı katkısı üzerinde hak sahibi olsa dahi, yararlandığı asıl eserin sahibinin hakları mevcudiyetini korur. Dolayısıyla içeriğin yeniden kurgulandığı veya uyarlandığı gerekçesi, asıl eser sahibinden usulüne uygun izin alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Markanın Kullanım Yetkisi ve Mali Hak Devrinin Şartları

5846 sayılı Kanun'un 52. maddesi gereğince mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı şekilde yapılması ve devre veya ruhsata konu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır. Bu yasal şekil zorunluluğu nedeniyle, sözleşmelerde yer alan içeriğin tüm haklarının markaya devredildiğine ya da bütün teliflerin markaya ait olduğuna ilişkin genel ve kapsamı belirsiz ibareler geçerli bir hak devri tesis etmez.

Mali hakların devri veya ruhsat verilmesi durumunda dahi eser sahibinin manevi hakları korunmaya devam eder. 5846 sayılı Kanun'un 16. maddesinin birinci fıkrası gereğince eser sahibinin izni bulunmadıkça eserde veya adında kısaltma, ekleme veya başka değiştirmeler yapılamaz. Ancak kanunun veya eser sahibinin izniyle eseri işleyen, umuma arz eden, çoğaltan, yayımlayan, temsil eden veya yayan kimseler; işleme, çoğaltma, temsil veya yayım tekniği icabı zorunlu görülen değişiklikleri eser sahibinin özel bir izni olmaksızın yapabilir.

Eser sahibi kayıtsız ve şartsız yazılı izin vermiş olsa dahi, 5846 sayılı Kanun'un 16. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca şeref ve itibarını zedeleyen ya da eserin mahiyet ve hususiyetlerini bozan her türlü değiştirmeyi menedebilir. Eser sahibinin bu menetme yetkisinden sözleşmeyle önceden vazgeçmesi kanunen hükümsüzdür. Bunun yanı sıra devralınan mali hakların veya lisansların üçüncü kişilere devredilebilmesi ya da alt lisansa konu edilebilmesi için yazılı bir yetkinin bulunması zorunludur.

5846 sayılı Kanun kapsamında fikir ve sanat eserleri üzerindeki haklar eserin meydana getirilmesiyle kendiliğinden doğar; korumanın başlaması herhangi bir resmî tescil işlemine bağlı tutulmamıştır. Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde yürütülen isteğe bağlı kayıt-tescil işlemleri hak kurucu nitelik taşımamakta, yalnızca eseri meydana getiren kişinin ispatlanmasında kolaylık sağlamaktadır.

İzinsiz İçerik Kullanımının Hukuki Sonuçları

Influencer içeriklerinin kanuna uygun yazılı izin alınmaksızın işlenmesi, çoğaltılması, yayılması, temsil edilmesi veya umuma iletilmesi hukuki ve cezai sorumluluk doğurur. Kanundaki unsurların varlığı halinde izinsiz çoğaltma ve yayma eylemleri ceza hukuku yaptırımlarına konu olabilir. 5846 sayılı Kanun'un 68. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, yazılı izni alınmamış hak sahipleri sözleşme yapılmış olması halinde isteyebileceği bedelin veya kanun hükümleri uyarınca tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını talep edebilir.

İzinsiz çoğaltılan kopyalar henüz satışa çıkarılmamışsa hak sahibi; çoğaltılmış kopyaların ve çoğaltmaya yarayan kalıp, film ve benzeri araçların imhasını, üretim maliyet fiyatını geçmeyecek bedelle kendisine verilmesini veya sözleşme olması halinde talep edebileceği tutarın üç kat fazlasını talep edebilir. İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmışsa tecavüz edenin elinde bulunan nüshalar hakkında da bu seçimlik haklar kullanılabilir.

İzinsiz çoğaltılan kopyalara ilişkin seçimlik imha, devir veya bedel taleplerinin eser sahibinden başka hak sahiplerince ileri sürülebilmesi için eser sahibinin 5846 sayılı Kanun'un 52. maddesine uygun yazılı çoğaltma izninin bulunması aranır. Hak sahipleri bu seçimlik taleplerde bulunduklarında Ceza Muhakemesi Kanunu'nun el koymaya dair hükümleri delil elde etme amacı haricinde uygulanamaz. Bedel talebinde bulunan hak sahibi, tecavüz edene karşı sanki onunla sözleşme akdetmiş gibi haiz olabileceği bütün hak ve yetkileri ileri sürebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy