Patent, teknik bir probleme teknik çözüm getiren buluş için belirli süreyle ve coğrafi sınırlar içinde tekel hakkı sağlayan bir sınai mülkiyet hakkıdır. Türkiye'de patent hukuku ağırlıkla 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ve ilgili yönetmelikle düzenlenir. İdari süreç Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde yürür.
Korumanın temel şartları
Yenilik, buluşun dünya çapında kamuya açıklanmış hiçbir bilgi, belge veya bulgu ile aynı olmamasını gerektirir. Basın, internet, makale, tez, fuar, satış, kullanım ve açık sunum ya da sergi bu açıklamalar arasında yer alır.
Türkiye'de genel ve geniş süreli bir ihsanlı süre bulunmaz. Buna karşılık sınırlı sergi istisnası gibi durumlar mevcuttur.
Buluş basamağı, ilgili teknik alandaki ortalama uzman için buluşun mevcut tekniğin basit bir uzantısı veya çıkarımı olmamasını gerektirir. Sanayiye uygulanabilirlik ise buluşun sanayi alanında üretilebilir veya kullanılabilir olmasını ve salt teorik ya da spekülatif bir anlatımdan ibaret bulunmamasını ifade eder.
Patent konusu olmayan anlatımlar
Keşifler, bilimsel teoriler ve matematiksel yöntemler patent konusu dışında anılan başlıklardandır. Edebî ve sanatsal eserler, iş faaliyeti planları ile zihni, oyun veya iş yöntemlerinin soyut hâlleri de bu başlıklar arasındadır.
Bilgisayar programları oldukları şekliyle patent konusu değildir. Teknik etki yaratan yazılım ve donanım çözümleri ile sistem ve yöntem bütünleri ise belirli şartlarda korunabilir. Bu anlatım, her yazılımın kendiliğinden patent konusu olacağı anlamına gelmez.
Başvuru belgelerinin omurgası
Başvurunun omurgasını tarifname, istemler, özet ve çizimler bütünü oluşturur.
Korumanın kapsamını hukuken istemler belirler. Bağımsız istemler sistem, yöntem, cihaz veya ürün düzeyinde çekirdek korumayı ifade eder. Bağımlı istemler tercih edilen özellikleri ve daraltmaları içerir.
Dil ve rüçhan
Başvuru dili Türkçedir. Başvuru yabancı dilde sunulursa belirlenen süre içinde Türkçe çevirinin verilmesi zorunlu olur.
Paris Sözleşmesi kapsamındaki rüçhan beyanı 12 ay içinde yapılır. Beyan; numara, tarih ve ülke bilgileri ile belgeyi gerektirir.
Şekil eksikliği, araştırma ve inceleme
Başvuruda şeklî eksiklik varsa bu eksiklik bildirilir. Eksiklik süre içinde tamamlanmazsa başvuru reddedilebilir. Ret sonucu, bildirime ve süresinde tamamlanmamaya bağlı bir ihtimal olarak anlaşılır.
Araştırma aşamasında ücret yatırılır ve arama otoritesi ilgili dokümanları X, Y veya A gibi kategorilerle listeler. Araştırma raporu, yenilik ve buluş basamağı bakımından kritik bir yol göstericidir.
Yayın genellikle 18. ayda yapılır. Başvuru dosyası kamuya açılır ve üçüncü kişiler görüş veya itiraz sunabilir. Erken yayın talebi de düşünülebilir.
İnceleme talebi araştırma sonrasında belirlenen süre içinde yapılır. Bu süre içinde yapılmazsa başvuru geri çekilmiş sayılabilir. İnceleme raporu, istemlerin patentlenebilirliği hakkında bağlayıcı bir değerlendirme içerir.
Koruma süresi ve faydalı model ayrımı
Patent ömrü genellikle 20 yıl olarak ifade edilir ve her yıl yenileme için yıllık ücret gerekir. Ücret kaçırılırsa koruma düşebilir. Ek süre ve af seçenekleri sınırlıdır.
Faydalı modelde de yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik aranır. Buluş basamağı eşiği ise daha düşük olabilir veya farklı değerlendirilebilir. Bu alternatif anlatım, eşiği her olayda aynı kesin ölçüye bağlamaz.
Uluslararası başvuru yolu
PCT kapsamında yapılan tek uluslararası başvuru, uluslararası araştırma veya ön inceleme raporları sağlar. Nihai koruma için her ilgili ülkede ulusal aşamaya giriş yapılır. Bu giriş genellikle 30 veya 31. ay olarak anılır; belirli bir ülkenin süresi bu genel anlatımdan ayrıdır.
Korumanın coğrafi sınırı ve sınırlamalar
Patent koruması ulusaldır. Türkiye'de yapılan tescil yalnız Türkiye'yi kapsar.
Patent hakkı mutlak değildir. Zorunlu lisans, bireysel kullanım, deneysel istisna ve eczacılıkta ruhsat istisnası gibi sınırlamalar söz konusu olabilir. Bu sınırlamaların şartları her olayda ayrıca belirlenir.
İş ilişkisi içinde geliştirilen buluş
İş sözleşmesi kapsamında geliştirilen buluş hizmet buluşu olabilir. İşverenin buluş üzerinde tam veya kısmi hak talebi, ödenecek bedel, bildirim süreleri ve devir ya da başvuru yükümlülükleri düzenlenmiştir. İşyerinde ortaya çıkan her buluş bu nedenle kendiliğinden hizmet buluşu sayılmaz.
Sık sorulan sorular
Patent hakkı ne sağlar?
Patent, teknik probleme teknik çözüm getiren buluş için belirli süreyle ve coğrafi sınırlar içinde tekel hakkı sağlayan bir sınai mülkiyet hakkıdır. Türkiye'deki tescil yalnız Türkiye'yi kapsar.
Yenilik incelemesinde hangi açıklamalar dikkate alınır?
Yenilik, buluşun dünya çapında kamuya açıklanmış hiçbir bilgi, belge veya bulgu ile aynı olmamasını gerektirir. Basın, internet, makale, tez, fuar, satış, kullanım ve açık sunum ya da sergi bu açıklamalar arasında yer alır. Türkiye'de genel ve geniş süreli bir ihsanlı süre bulunmaz; sınırlı sergi istisnası gibi durumlar mevcuttur.
Başvuruda hangi belgeler omurgayı oluşturur?
Tarifname, istemler, özet ve çizimler başvurunun omurgasını oluşturur. Korumanın hukuki kapsamını istemler belirler.
Şekil eksikliği başvuruyu nasıl etkiler?
Şekil eksikliği bildirilir. Süre içinde tamamlanmazsa başvuru reddedilebilir.
İnceleme talebi yapılmazsa ne olur?
Araştırma sonrasında belirlenen süre içinde inceleme talebi yapılmazsa başvuru geri çekilmiş sayılabilir. İnceleme raporu, istemlerin patentlenebilirliği hakkında bağlayıcı değerlendirme içerir.
Faydalı modelde buluş basamağı patenttekiyle aynı mıdır?
Hayır. Faydalı modelde yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik aranmakla birlikte buluş basamağı eşiği daha düşük olabilir veya farklı değerlendirilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy