Patent Hükümsüzlüğü Davası ve Hukuki Şartları

Patent Hükümsüzlüğü Nedenleri

Patentin hükümsüzlüğüne karar verilmesi halleri 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 138. maddesinde düzenlenmiştir. Kurumun nihai kararından sonra; patent konusunun Kanun'un 82. ve 83. maddelerinde yer alan patent verilebilirlik şartlarını taşımaması, buluşun 92. maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları uyarınca yeteri kadar açıklanmamış olması, patent konusunun başvurunun ilk halinin kapsamını aşması veya bölünmüş başvuru ile rüçhan hakkına dayalı başvurularda en önceki başvurunun ilk halinin kapsamını aşması durumlarında patentin hükümsüzlüğüne mahkemece karar verilir. Ayrıca patent sahibinin 109. madde uyarınca patent isteme hakkına sahip olmadığının ispatlanması ya da patentin sağladığı koruma kapsamının aşılmış bulunması da hükümsüzlük nedenidir.

6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 138Kaynağı aç

MADDE 138- (1) Kurumun nihai kararından sonra;
a) Patent konusu, 82 nci ve 83 üncü maddelere göre patent verilebilirlik şartlarını
taşımıyorsa,
b) Buluş, 92 nci maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları uyarınca yeteri
kadar açıklanmamışsa,
c) Patent konusu, başvurunun ilk hâlinin kapsamını aşıyorsa veya patentin,
91 inci maddeye göre yapılan bölünmüş bir başvuruya veya 110 uncu maddenin üçüncü
fıkrasının (b) bendine göre yapılan bir başvuruya dayanması durumunda en önceki
başvurunun ilk hâlinin kapsamını aşıyorsa,
ç) Patent sahibinin, 109 uncu maddeye göre patent isteme hakkına sahip olmadığı
ispatlanmışsa,
d) Patentin sağladığı korumanın kapsamı aşılmışsa,
patentin hükümsüz kılınmasına ilgili mahkeme tarafından karar verilir.
(2) Mahkeme, 99 uncu maddenin üçüncü veya yedinci fıkraları uyarınca yapılan
yayımdan önce birinci fıkranın (a), (b) ve (c) bentleri uyarınca yapılan hükümsüzlük
talebine ilişkin olarak karar veremez.
(3) Patent sahibinin 109 uncu maddeye göre patent isteme hakkına sahip olmadığı
hakkındaki iddia, ancak buluşu yapan veya halefleri tarafından ileri sürülebilir.
(4) Hükümsüzlük nedenleri patentin sadece bir bölümüne ilişkinse sadece o
bölüm ile ilgili istem veya istemler iptal edilerek kısmi hükümsüzlüğe karar verilir.
Bir istemin kısmen hükümsüzlüğüne karar verilemez. Kısmi hükümsüzlük sonucu iptal
edilmeyen istem veya istemler, 82 nci ve 83 üncü madde hükümlerine göre patent verilebilirlik
şartlarını taşıyorsa patent bu kısım için geçerli kalır. Bağımsız istemin hükümsüz
kılınması hâlinde, bağımsız isteme bağımlı olan her bir bağımlı istem ayrı ayrı
82 nci ve 83 üncü madde hükümlerine göre patent verilebilirlik şartlarını taşımıyorsa
söz konusu bağımsız isteme bağımlı olan istemler de mahkeme tarafından hükümsüz
kılınır.
(5) Patentin hükümsüzlüğü davası, patentin koruma süresince veya hakkın sona
ermesini izleyen beş yıl içinde, sicile patent sahibi olarak kayıtlı kişiye karşı
açılabilir. Patent üzerinde sicilde hak sahibi görülen kişilerin davaya katılabilmelerini
sağlamak için ayrıca onlara tebligat yapılır.
(6) Menfaati olanlar, Cumhuriyet savcıları veya ilgili kamu kurum ve kuruluşları
patentin hükümsüzlüğünü isteyebilir. Patent sahibinin 109 uncu maddeye göre patent
isteme hakkına sahip olmadığı nedeniyle patentin hükümsüzlüğü, ancak buluşu yapan
veya halefleri tarafından istenebilir.
(7) Patentin hükümsüzlüğüne ilişkin karar, zorunlu olarak ek patentlerin de
hükümsüz olması sonucunu doğurmaz. Ancak, hükümsüzlük kararının tebliğinden itibaren
üç ay içinde, ek patentlerin bağımsız patentlere dönüştürülmesi için başvuruda bulunulmazsa,
patentin hükümsüzlüğü ek patentlerin de hükümsüz olması sonucunu doğurur.
Patentin hükümsüzlüğünün etkisi

Hükümsüzlük Talebinin Karara Bağlanamayacağı Dönemler

Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 138. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca mahkeme, Kanun'un 99. maddesinin üçüncü veya yedinci fıkraları uyarınca Bültende yapılan yayımdan önce belirli hükümsüzlük talepleri hakkında karar veremez. Bu sınırlama kapsamında; patent verilebilirlik şartlarının bulunmadığı, buluşun yeteri kadar açıklanmadığı veya patent konusunun ilk başvuru kapsamını aştığı gerekçelerine dayanan hükümsüzlük talepleri hakkında bülten yayımı gerçekleşmeden mahkemece karar tesis edilemez.

Davada Taraflar ve Dava Açma Hakkı

Patentin hükümsüzlüğü davası, sicilde patent sahibi olarak kayıtlı kişiye karşı açılır. Patent üzerinde sicilde hak sahibi görülen diğer kişilerin davaya katılabilmelerini sağlamak amacıyla kendilerine mahkemece tebligat yapılır. Menfaati olanlar, Cumhuriyet savcıları veya ilgili kamu kurum ve kuruluşları patentin hükümsüzlüğünü talep edebilir. Bununla birlikte patent sahibinin Kanun'un 109. maddesine göre patent isteme hakkına sahip olmadığına ilişkin iddia, sadece buluşu yapan veya halefleri tarafından ileri sürülebilir.

Dava Açma Süresi ve Kurul Kararı

Patentin hükümsüzlüğü davası, patentin yirmi yıllık yasal koruma süresi boyunca veya hakkın sona ermesini izleyen beş yıl içinde açılabilir. Dava yolunun yanı sıra idari aşamada patentin verilmesi kararına karşı süresi içinde itiraz edilmesi halinde Kurul tarafından itiraz yerinde görülerek patentin hükümsüzlüğüne karar verilebilir. İtirazın kısmen haklı bulunarak eksikliğin giderilmesi için süre verilmesi ve bu sürede eksikliğin tamamlanmaması halinde de Kurul tarafından hükümsüzlük kararı verilebilmesi düzenlenmiştir.

6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 101Kaynağı aç

MADDE 101- (1) Başvuru tarihinden başlamak üzere,  patentin koruma süresi
yirmi yıl, faydalı modelin koruma süresi on yıldır. Bu süreler uzatılamaz.
(2) Patent başvurusu veya patentin korunması için gerekli olan yıllık ücretler,
patentin koruma süresi boyunca, başvuru tarihinden itibaren ikinci yılın sona erdiği
tarihte ve devam eden her yıl vadesinde ödenir. Vade tarihi, başvuru tarihine tekabül
eden ay ve gündür.
(3) Yıllık ücretler, ikinci fıkrada belirtilen vadede ödenmemesi hâlinde,
ek ücretle birlikte vadeyi takip eden altı ay içinde de ödenebilir.
(4) Yıllık ücretlerin üçüncü fıkrada belirtilen sürede de ödenmemesi hâlinde,
patent hakkı bu ücretin vade tarihi itibarıyla sona erer, patent hakkının sona erdiğine
ilişkin bildirim yapılır ve bu durum Bültende yayımlanır. Patent hakkının sona erdiğine
ilişkin bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde telafi ücretinin ödenmesi hâlinde
patent hakkı, ücretin ödendiği tarih itibarıyla yeniden geçerlilik kazanır ve Bültende
yayımlanır. Patent hakkının sona erdiğine ilişkin bildirim en geç patent hakkının
sona erdiği vade tarihinden başlayan bir yıllık sürenin bitimine kadar yapılır.
(5) Patentin yeniden geçerlilik kazanması, patent hakkının sona ermesi sonucunda
hak kazanmış üçüncü kişilerin kazanılmış haklarını etkilemez. Üçüncü kişilerin hakları
ve bunların kapsamı, mahkeme tarafından belirlenir.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Patent Sürecine İlişkin İşlemler
Patent başvurusu ve patentin üçüncü kişilerce incelenmesi

Kısmi Hükümsüzlük ve İstemlerin Durumu

Patente yöneltilen hükümsüzlük gerekçeleri buluşun yalnızca bir bölümünü etkiliyorsa, sadece o kısımla ilgili istemlerin iptaline hükmedilerek kısmi hükümsüzlük kararı verilir; ancak münferit bir istemin bölünerek kısmen hükümsüz kılınması mümkün değildir. İptal edilmeyen istemlerin yasal patentlenebilirlik kriterlerini sağlamayı sürdürmesi halinde patent bu kısımlar bakımından geçerli kalır. Temel bağımsız istemin hükümsüz kılınması halinde ise bu isteme bağlı bağımlı istemler ayrı ayrı patentlenebilirlik şartlarını taşımıyorsa mahkemece onlar da hükümsüz kılınır.

Hükümsüzlük Kararının Hukuki Sonuçları ve Geçmişe Etkisi

Patentin hükümsüz kılınması halinde karar geçmişe dönük olarak sonuç doğurur ve patent veya patent başvurusuna kanunla sağlanan koruma hiç doğmamış kabul edilir. Ancak bu geçmişe etki kuralının yasal istisnaları bulunmaktadır. Hükümsüzlük kararından önce patent hakkına tecavüz nedeniyle verilmiş, kesinleşmiş ve uygulanmış mahkeme kararları ile karardan önce yapılmış ve fiilen uygulanmış sözleşmeler hükümsüzlüğün geçmişe etkisinden korunur. Uygulanmış sözleşmeler uyarınca ödenmiş bedelin ise hakkaniyet gereğince kısmen veya tamamen iadesi istenebilir. Patent sahibinin ağır ihmali veya kötüniyetli davranışı bu korunan işlemleri kendiliğinden geçersiz kılmaz; bu durumlarda yalnızca ilgililerin uğradığı zararlar yönünden tazminat talep etme hakları saklıdır.

6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 139Kaynağı aç

MADDE 139- (1) Patentin hükümsüzlüğüne karar verilmesi hâlinde, kararın
sonuçları geçmişe dönük olarak etkili olur ve patent veya patent başvurusuna bu
Kanunla sağlanan koruma hiç doğmamış sayılır.
(2) Patent sahibinin ağır ihmal veya kötüniyetli olarak hareket etmesinden
zarar görenlerin tazminat talepleri saklı kalmak üzere, hükümsüzlüğün geçmişe dönük
etkisi aşağıdaki durumları etkilemez:
a) Patentin hükümsüzlüğüne karar verilmeden önce, patentin sağladığı haklara
tecavüz sebebiyle verilen hukuken kesinleşmiş ve uygulanmış kararlar.
b) Patentin hükümsüzlüğüne karar verilmeden önce yapılmış
ve uygulanmış sözleşmeler.
(3) İkinci fıkranın (b) bendinde belirtilen sözleşme uyarınca ödenmiş bedelin
hakkaniyet gereğince kısmen veya tamamen iadesi talep edilebilir.
(4) Patentin hükümsüzlüğüne ilişkin kesinleşmiş karar herkese karşı hüküm
doğurur. Hükümsüzlük kararının kesinleşmesinden sonra mahkeme, bu kararı Kuruma
resen bildirir. Kesinleşmiş karar ile hükümsüz kılınan patent, Kurum tarafından
sicilden terkin edilir ve durum Bültende yayımlanır.
İKİNCİ BÖLÜM
Diğer Sona Erme Hâlleri ve Sonuçları
Sona erme ve sonuçları

Patentin hükümsüzlüğüne ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararı herkese karşı hüküm doğurur. Mahkeme, kararın kesinleşmesinden sonra bu durumu Türk Patent ve Marka Kurumuna resen bildirir. Kurum kesinleşen karar doğrultusunda patenti sicilden terkin eder ve terkin durumunu resmi Bültende yayımlar.

Asıl Patentin Hükümsüzlüğünün Ek Patente Etkisi

Asıl patentin hükümsüz kılınmasının ek patente etkisi mevzuat hükümlerinde farklı yönleriyle ele alınmıştır. Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 123. maddesinin sekizinci fıkrasında asıl patentin hükümsüz kılınması halinde ek patentin bağımsız patente dönüştürüleceği öngörülmektedir. Buna karşın Kanun'un 138. maddesinin yedinci fıkrası ile 123. maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca, asıl patentin hükümsüzlüğü ek patentleri kendiliğinden hükümsüz kılmamakla birlikte, hükümsüzlük kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde ek patentlerin bağımsız patente dönüştürülmesi için başvuruda bulunulmaması ek patentlerin de hükümsüz olması sonucunu doğurur.

6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 123Kaynağı aç

MADDE 123- (1) Patent başvurusu
sahibi, patent konusu buluşu mükemmelleştiren veya geliştiren ve 91 inci maddenin
birinci fıkrası kapsamında asıl patentin konusu ile bütünlük içinde bulunan buluşların
korunması için işlemleri devam eden asıl patent başvurusuna ek patent başvurusunda
bulunabilir.
(2) Ek patent başvurusu, asıl patent başvurusuna belge verilmesi kararının
yayımına kadar yapılabilir. Ek patent başvurusunun başvuru tarihi, 90 ıncı madde
uyarınca ek patent başvurusunun Kuruma verildiği tarihtir.
(3) Ek patent başvurusunun araştırma raporu, asıl patent başvurusunun araştırma
raporu ile birlikte ya da daha sonra düzenlenir. Ek patent başvurusu için 83 üncü
maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen buluş basamağının değerlendirilmesinde,
asıl patent başvurusu tekniğin bilinen durumu olarak dikkate alınmaz.
(4) Asıl patent başvurusuna patent verilmesi kararından önce, ek patent başvurusu
için patent verilemez.
(5) Ek patentin süresi, ek patentin başvuru tarihinden itibaren başlar ve
asıl patentin süresinin bitimine kadardır.
(6) Ek patent başvuruları ve ek patent için yıllık ücret ödenmez.
(7) Ek patent başvurusu, başvuru işlemleri sırasında başvuru sahibinin talebi
üzerine her zaman bağımsız bir patent başvurusuna dönüştürülebilir. Kurum tarafından
ek patent başvurusunun asıl patent başvurusuyla gerekli bağının olmadığının tespit
edilmesi durumunda bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde ek patent başvurusu
bağımsız patent başvurusuna dönüştürülür.
(8) Asıl patentin hükümsüz kılınması veya asıl patent sahibinin patent hakkından
vazgeçmesi ya da yıllık ücretinin ödenmemesi nedeniyle asıl patent hakkının sona
ermesi durumunda ek patent, bağımsız patente dönüştürülür.
(9) Patentin hükümsüzlüğüne ilişkin karar, zorunlu olarak
ek patentlerin de hükümsüz olması sonucunu doğurmaz. Ancak 99 uncu madde uyarınca
verilen hükümsüzlük kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde, ek patentlerin
bağımsız patentlere dönüştürülmesi için başvuruda bulunulmazsa, patentin hükümsüzlüğü
ek patentlerin de hükümsüz olması sonucunu doğurur.
(10) Asıl patent başvurusunun geri çekilmesi veya geri çekilmiş sayılması
ya da reddedilmesi veya yıllık ücretinin ödenmemesi nedeniyle geçersiz sayılması
durumunda ek patent başvurusu, bağımsız patent başvurusuna dönüştürülür.
(11) Asıl patent başvurusuna birden fazla ek patent başvurusu yapılmışsa,
ilk yapılan ek patent başvurusu ya da ek patent yedinci, sekizinci ve dokuzuncu
fıkralara göre bağımsız patente ya da bağımsız patent başvurusuna dönüştürülebilir.
Diğer ek patent başvuruları, dönüşen bağımsız patentin veya başvurunun ekleri sayılır.
(12) Ek patent başvurusu veya ek patent, bağımsız bir patent başvurusuna veya
bağımsız bir patente dönüşmesi hâlinde dönüştürme tarihinden itibaren yıllık ücret
ödemelerine tabi olup, koruma süresi de beşinci fıkrada belirtilen süredir.
(13) Aksi açıkça öngörülmediği ve ek patentin niteliğine aykırı düşmediği
takdirde,
bu Kanunun patente ilişkin hükümleri, ek patent hakkında da uygulanır.
(14) Faydalı model başvurusu için ek başvuru yapılamaz.
Gizli patent

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Patent hükümsüzlüğü davalarında görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir; bu mahkemenin kurulmadığı yerlerde ise asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Kurumun Kanun hükümlerine göre aldığı kararlara karşı açılacak davalarda ise görevli ve yetkili mahkeme Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir.

6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 156Kaynağı aç

MADDE 156- (1)
(Değişik:22/7/2020-7251/61 md.) Bu Kanunda öngörülen davalarda görevli mahkeme,
fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi ile fikri ve sınai haklar ceza mahkemesidir.
Bu mahkemeler, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşü alınarak, tek hâkimli
ve asliye mahkemesi derecesinde Adalet Bakanlığınca lüzum görülen yerlerde kurulur.
Bu mahkemelerin yargı çevresi, il ve ilçe sınırlarına bakılmaksızın Adalet Bakanlığının
önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenir. Fikri ve sınai
haklar hukuk mahkemesi kurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına giren
dava ve işlere, asliye hukuk mahkemesince; fikri ve sınai haklar ceza mahkemesi
kurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına giren dava ve işlere, asliye
ceza mahkemesince bakılır. Bu dava ve işlere bakacak asliye hukuk ve asliye ceza
mahkemeleri ile bu mahkemelerin yargı çevresi, il ve ilçe sınırlarına bakılmaksızın
Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenir.
(2) Kurumun bu Kanun hükümlerine göre aldığı bütün kararlara karşı açılacak
davalarda ve Kurumun kararlarından zarar gören üçüncü kişilerin Kurum aleyhine açacakları
davalarda görevli ve yetkili mahkeme, Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir.
(3) Sınai mülkiyet hakkı sahibi tarafından, üçüncü kişiler aleyhine açılacak
hukuk davalarında yetkili mahkeme, davacının yerleşim yeri veya hukuka aykırı fiilin
gerçekleştiği yahut bu fiilin etkilerinin görüldüğü yer mahkemesidir.
(4) Davacının Türkiye’de yerleşim yeri bulunmaması hâlinde yetkili mahkeme,
davanın açıldığı tarihte sicilde kayıtlı vekilin işyerinin bulunduğu yerdeki ve
eğer vekillik kaydı silinmişse Kurum merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemedir.
(5) Üçüncü kişiler tarafından sınai mülkiyet hakkı sahibi aleyhine açılacak
davalarda yetkili mahkeme, davalının yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesidir.
Sınai mülkiyet hakkı başvurusu veya sınai mülkiyet hak sahibinin Türkiye’de yerleşim
yeri bulunmaması hâlinde, dördüncü fıkra hükmü uygulanır.
Zamanaşımı

Patent hükümsüzlüğü davası kimlere karşı açılır?

Dava sicilde patent sahibi olarak kayıtlı olan kişiye karşı açılır ve sicilde hak sahibi görülen diğer kişilere de davaya katılabilmeleri için tebligat yapılır.

Patent hükümsüzlüğü davasını kimler açabilir?

Menfaati olan kişiler, Cumhuriyet savcıları veya ilgili kamu kurum ve kuruluşları davayı açabilir; patent isteme hakkının bulunmadığı iddiası ise yalnızca buluşu yapan veya halefleri tarafından ileri sürülebilir.

Patent hükümsüzlüğü davası hangi süre içinde açılabilir?

Dava yirmi yıllık yasal koruma süresi boyunca veya patent hakkının sona ermesini izleyen beş yıl içinde açılabilir.

Tek bir istemin kısmen hükümsüz kılınması mümkün müdür?

Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 138. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca hükümsüzlük sadece bir bölüme ilişkinse o istemler iptal edilir, ancak tek bir istemin kısmen hükümsüzlüğüne karar verilemez.

Asıl patent hükümsüz kalınca ek patent kendiliğinden sona erer mi?

Asıl patentin hükümsüzlüğü ek patenti kendiliğinden geçersiz kılmaz; mevzuatta ek patentin bağımsız patente dönüşeceği hükme bağlanmakla beraber, hükümsüzlük kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde bağımsız patente dönüştürme başvurusu yapılmazsa ek patent de hükümsüz hale gelir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

Fikri mülkiyet hukuku