Marka hakkının korunması, tescilli bir işaretin izinsiz ve hukuka aykırı kullanımının engellenmesi ile tecavüzden doğan zararların telafi edilmesini hedefler. Türkiye'de marka hakkının korunması 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında düzenlenmekte olup anılan düzenlemenin yürürlüğe girmesinden önce mülga 556 sayılı Kanun Hükmünde Kararname tatbik edilmekteydi.
Marka Hakkına Tecavüz Teşkil Eden Fiiller
Hangi eylemlerin marka tecavüzü oluşturduğu 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 29'da gösterilmiştir. Marka sahibinin izni bulunmaksızın markayı Kanun'un 7 nci maddesinde yer alan usullerle kullanmak ya da markayı veya ayırt edilemeyecek derecedeki benzerini kullanmak yoluyla markayı taklit etmek tecavüz sayılır.
Bununla beraber, markayı veya ayırt edilemeyecek derecedeki benzerini kullanmak suretiyle taklit edildiğini bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde tecavüz yoluyla kullanılan markayı taşıyan ürünleri satmak, dağıtmak, farklı bir biçimde ticaret alanına sunmak, ithal veya ihraç etmek, ticari gaye ile elde bulundurmak ya da sözleşme teklifinde bulunmak da tecavüz fiilleri arasındadır. Marka sahibi tarafından lisans yoluyla tahsis edilmiş hakların izinsiz biçimde genişletilmesi veya üçüncü kişilere devredilmesi de tecavüz teşkil eder.
Hukuk Davaları ve Tazminat Talepleri
Marka hakkı ihlal edilen hak sahibi, tecavüz edenden meydana gelen zararının karşılanmasını talep edebilir. Bu çerçevede gerçekleşen fiili kaybı ve yoksun kalınan kazancı kapsayan maddi tazminat isteminin yanı sıra manevi tazminat davası açılması mümkündür. Ayrıca tescilli markaya konu ürün veya hizmetlerin tecavüz eden tarafça kötü şekilde üretilmesi, kullanılması ya da uygunsuz bir biçimde piyasaya sunulması sonucunda markanın itibarı zarar gördüğü takdirde, hak sahibi bu nedenle ayrıca tazminat talebinde bulunabilir.
Hak sahibi, marka hakkının ihlaline dayanan tazminat davasını açmadan önce delillerin tespiti gayesiyle veya açılmış olan tazminat davasında zarar miktarının tam olarak belirlenebilmesi için, sınai mülkiyet hakkının kullanılmasına dair belgelerin tazminat yükümlüsünce mahkemeye sunulmasına karar verilmesini talep etme hakkını haizdir.
İhtiyati Tedbir ve Ceza Tedbirleri
Marka hakkı sahibi, fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesine açtığı davada marka tecavüzü oluşturan taklit ürünlerin satışının ve üretiminin durdurulması, bu mallara el konularak yediemine tevdii gibi ihtiyati tedbir istemlerinde bulunabilir. Ceza soruşturması kapsamında ise Sulh Ceza Hakimliği gerekli görmesi durumunda arama ve el koyma kararı verebilir.
Marka Tecavüzü Suçları ve Cezai Yaptırımlar
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 30/5 uyarınca, marka tecavüzü suçlarından cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye'de tescilli olması zorunludur. Tescilsiz markalar anılan Kanun'daki cezai himayeden faydalanamaz ve tescilsiz markaların korunması Türk Ticaret Kanunu'nun haksız rekabet hükümleri dairesinde sağlanır.
Başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten, hizmet sunan, satışa arz eden, satan, ithal veya ihraç eden, ticari amaçla satın alan, bulunduran, nakleden veya depolayan kişiler bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır.
Marka koruması olduğunu gösteren işareti ürün yahut ambalaj üzerinden yetkisiz şekilde kaldıran kişi hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Yetkisi olmadığı hâlde başkasına ait marka hakkı üzerinde devretmek, lisans vermek veya rehin tesis etmek yoluyla tasarrufta bulunan kişiler iki yıldan dört yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
Söz konusu marka tecavüzü suçlarının soruşturulması ve kovuşturulması şikâyet koşuluna tabidir. Bu suçların tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ayrıca tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirleri uygulanır.
Başkasının tescilli markası taklit edilerek üretilen malı satışa sunan veya satan kişi, bu ürünü nereden temin ettiğini bildirip üretenlerin ortaya çıkarılmasını ve üretilmiş mallara el konulmasını sağlarsa fail hakkında cezaya hükmolunmaz.
Görevli ve Yetkili Mahkeme Kuralları
Marka hakkının ihlali halinde açılacak davalarda görevli mahkemeler fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi ile fikri ve sınai haklar ceza mahkemesidir. Fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi bulunmayan yerlerde dava asliye hukuk mahkemesinde, fikri ve sınai haklar ceza mahkemesi bulunmayan yerlerde ise dava asliye ceza mahkemesinde görülür.
Marka sahibinin üçüncü kişilere karşı ikame edeceği hukuk davalarında yetkili mahkeme, hak sahibinin yerleşim yeri mahkemesi veya hukuka aykırı eylemin gerçekleştiği yahut eylemin etkilerinin görüldüğü yer mahkemesidir. Hak sahibinin Türkiye'de yerleşim yerinin bulunmaması hâlinde yetkili mahkeme, dava tarihinde sicilde kayıtlı vekilin işyerinin bulunduğu yerdeki, vekillik kaydı silinmişse Kurum merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemedir.
Marka İhlalinde Zamanaşımı ve Def'i Hakkı
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 157 gereği, sınai mülkiyet hakkından kaynaklanan özel hukuka ilişkin taleplerde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun zamanaşımı kuralları uygulanır. Haksız fiil niteliğindeki marka tecavüzü tazminat istemleri, zarar görenin zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Tazminat cezayı gerektiren bir fiilden kaynaklanıyorsa ve ceza kanunları daha uzun bir zamanaşımı öngörmüşse bu ceza zamanaşımı tatbik edilir.
Marka hakkına tecavüz teşkil eden haksız fiil sebebiyle zarar gören aleyhine bir borç doğmuş bulunmaktaysa, haksız fiilden doğan tazminat istemi zamanaşımına uğramış olsa dahi zarar gören taraf her zaman bu borcu yerine getirmekten kaçınabilir.
Tescilsiz markalar SMK ceza korumasından yararlanır mı?
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca ceza verilebilmesi için markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır; tescilsiz markaların korunmasında Türk Ticaret Kanunu'nun haksız rekabet hükümleri uygulanır.
Taklit malı satan kişi cezadan nasıl muaf tutulur?
Taklit markalı malı satışa sunan veya satan fail, ürünü temin ettiği yeri bildirerek üretenlerin ortaya çıkarılmasını ve mallara el konulmasını sağlarsa cezaya hükmolunmaz.
Marka ihlali davası hangi mahkemede açılır?
Dava, fikri ve sınai haklar mahkemesinde, bulunmayan yargı çevrelerinde ise asliye hukuk veya asliye ceza mahkemesinde açılır. Yetkili mahkeme ise hak sahibinin yerleşim yeri, fiilin işlendiği veya etkilerinin görüldüğü yer mahkemesidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy