Uzaktan Çalışmada Lisanssız Yazılımın Hukuki Sonuçları

Uzaktan Çalışma Düzeni ve Sözleşme Şartları

4857 sayılı İş Kanunu m. 14 çerçevesinde uzaktan çalışma modeli, personelin iş görme borcunu işverence belirlenen organizasyon kapsamında ikametgâhından yahut teknolojik iletişim vasıtalarıyla işyeri dışından gerçekleştirmesini temel alan ve yazılı akdedilen bir iş ilişkisini ifade eder. Bu doğrultuda yapılacak iş sözleşmelerinde yürütülecek işin niteliği, ifa tarzı, zamanı, mekânı, ücret ve ödeme detayları, sağlanan ekipmanlar ile bu donanımların muhafazasına matuf mükellefiyetler ve çalışma koşulları açıkça düzenlenmelidir. İşveren ayrıca yerine getirilen işin mahiyetine uygun biçimde iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri yönünden personeli aydınlatmak, lüzumlu eğitimleri temin etmek, sağlık gözetimini yürütmek ve sağladığı araçlara dair güvenlik önlemlerini almakla yükümlüdür.

Bilgisayar programları, her biçim altındaki ifadeleri ve belirli koşullardaki hazırlık tasarımları ile Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında ilim ve edebiyat eseri olarak korunmaktadır. 5846 sayılı Kanun m. 22 uyarınca bir eserin aslını veya kopyalarını doğrudan ya da dolaylı, geçici veya sürekli çoğaltma hakkı münhasıran eser sahibine aittir; bu çoğaltma hakkı, bilgisayar programının geçici çoğaltılmasını gerektirdiği ölçüde programın yüklenmesi, görüntülenmesi, çalıştırılması, iletilmesi ve depolanması fiillerini de kapsamaktadır. Uzaktan Çalışma Yönetmeliği m. 11 uyarınca ise işveren, personeli işe ve işletmeye ilişkin verilerin korunması ile paylaşım kuralları hakkında aydınlatmak, koruyucu tedbirleri almak ve korunacak verilerin sınırını sözleşmede göstermek zorundadır; uzaktan çalışan da belirlenen işletme kurallarına uymakla yükümlüdür.

Fikri Mülkiyet Hukukunda Tazminat ve Talep Hakları

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 68 uyarınca eseri kanuna uygun yazılı izin bulunmaksızın işleyen, çoğaltan, çoğaltılmış nüshalarını yayan, temsil eden veya umuma ileten kişilerden hak sahibi; sözleşme akdedilmiş olsaydı talep edebileceği tutarın ya da kanuna göre takdir edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteyebilir. İzinsiz çoğaltılan kopyalar henüz piyasaya arz edilmemişse hak sahibi bunların ve çoğaltım araçlarının imhasını, üretim maliyetini geçmeyen uygun bir bedelle kendisine verilmesini veya sözleşme bulunması hâlinde isteyebileceği miktarın üç kat fazlasını talep edebilir. İzinsiz çoğaltılan kopyaların satışa çıkarılmış olması hâlinde ise hak sahibi, tecavüz edenin elinde bulunan nüshalar hakkında da bu seçimlik imkânlardan birini kullanabilir. Bedel talebinde bulunan kimse, ihlali gerçekleştiren tarafla sözleşme yapmış olsaydı elde edeceği bütün hak ve yetkileri ileri sürebilir.

5846 sayılı Kanun m. 70 uyarınca manevi tazminat talep edilebileceği gibi, ihlali gerçekleştirenin kusuru bulunması hâlinde haksız fiil hükümlerine göre maddi tazminat istenebilir. Ayrıca tecavüze uğrayan kişi tazminattan başka ihlal neticesinde temin edilen kârın kendisine verilmesini isteyebilir; bu durumda m. 68 uyarınca talep edilen bedel mahsup edilir. Kanunun 76. maddesi uyarınca mahkeme, davacının iddiasının doğruluğu hakkında kuvvetli kanaat oluşturmaya yeter delil sunması hâlinde eseri kullananlardan izin ve yetki belgelerini veya eser listelerini sunmasını isteyebilir; bu belgelerin sunulamaması haksız kullanıma karine teşkil eder.

Haksız Fiil ve Adam Çalıştıranın Sorumluluğu

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49 kapsamında kusura dayalı ve hukuka aykırılık teşkil eden bir eylemle başkasına zarar veren kimse, meydana gelen zararı tazmin etmekle mükelleftir. Eylemi doğrudan yasaklayan pozitif bir hukuk kuralı bulunmasa dahi, ahlak kurallarına aykırı bir fiille kasten başkasına zarar verilmesi durumunda da tazminat sorumluluğu vücut bulur.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 66 hükmü doğrultusunda istihdam eden, personelin üstlendiği işi yürüttüğü esnada üçüncü kişilere verdiği zararları gidermekle ödevlidir. İstihdam eden kimse; personeli seçerken, göreve dair talimat verirken, denetim ve gözetimde bulunurken zararın doğmasını engellemek için lüzumlu özeni gösterdiğini kanıtlarsa sorumluluktan kurtulur. İşletme bünyesinde adam çalıştıranlar bakımından ise işletme organizasyonunun zararı önlemeye elverişli bulunduğu kanıtlanmadığı müddetçe işletme faaliyetinden kaynaklanan zararı tazmin borcu devam eder. Ödemede bulunan istihdam eden, zarara sebebiyet veren çalışana karşı yalnızca çalışanın bizzat kusuruyla sorumlu tutulabileceği oranda rücu hakkını kullanabilir.

Cezai Yaptırımlar ve Ceza Muhakemesi Tedbirleri

5846 sayılı Kanun m. 71 gereğince hak sahibinin yazılı izni olmaksızın bir eseri işleyen, temsil eden, çoğaltan, değiştiren, dağıtan, umuma ileten, yayımlayan, hukuka aykırı çoğaltılmış eserleri ticari amaçla satın alan veya kişisel kullanım amacı dışında elinde bulunduran ya da depolayan kişiler hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur. Koruyucu programları etkisiz kılmaya yönelik yazılım veya donanımları üretmek, satmak veya kişisel kullanım amacı dışında bulundurmak da cezai yaptırıma bağlanmıştır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 20 uyarınca ceza sorumluluğu şahsidir ve kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz; tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz, ancak suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbirleri saklıdır.

5846 sayılı Kanun m. 75 uyarınca m. 71 ve 72 kapsamındaki suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. Hak sahipleri veya üyesi oldukları meslek birliklerinin kanıtlayıcı belgelerle şikâyette bulunması gerekir. Şikâyet üzerine Cumhuriyet savcısı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre elkoyma tedbirine ilişkin işlemleri yürütür; ayrıca gerek görmesi hâlinde hukuka aykırı çoğaltıldığı iddia edilen eserlerin çoğaltılmasıyla sınırlı olarak faaliyetin durdurulmasına karar verebilir. Savcının bu kararı yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur; hâkim tarafından yirmi dört saat içinde onaylanmayan karar hükümsüz kalır.

Kişisel Verilerin Korunması ve Bildirim Zorunluluğu

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 12 gereğince veri sorumlusu; kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve yetkisiz erişilmesini önlemek, korunmasını temin etmek amacıyla gerekli idari ve teknik tedbirleri almak mecburiyetindedir. Kişisel verilerin veri sorumlusu adına bir diğer kişi tarafından işlenmesi hâlinde emniyet tedbirleri bakımından müşterek sorumluluk geçerliliğini korur ve veri sorumlusu lüzumlu denetimleri sağlamakla yükümlüdür. Aynı Kanun m. 10 çerçevesinde veri elde etme sürecinde kimlik, veri işleme gayesi, aktarım esasları, yöntem ve kanuni dayanaklar konusunda ilgililerin aydınlatılması gerekmektedir.

6698 sayılı Kanun m. 12/5 uyarınca işlenen kişisel verilerin kanuna aykırı yollarla başkaları tarafından elde edilmesi durumunda veri sorumlusu bu vakıayı en kısa sürede ilgilisine ve Kişisel Verileri Koruma Kuruluna bildirir. Kurul kararlarında ise veri sorumlusunca durumun öğrenilmesinden itibaren gecikmeksizin ve en geç 72 saat içinde Kurula bildirim yapılması, etkilenen şahıslara da makul olan en kısa sürede bilgi verilmesi yönünde bir çerçeve aranmaktadır.

Dijital Delillerin Tespiti ve Bilgisayarlarda Arama

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 199 gereğince elektronik ortamdaki veriler ile ispata elverişli metin, çizim, ses ve görüntü kayıtları gibi benzer bilgi taşıyıcıları belgedir. Ancak mezkûr Kanun m. 189 uyarınca hukuka aykırı olarak elde edilmiş olan deliller mahkeme tarafından vakıaların ispatında dikkate alınamaz. Delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı yahut ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dâhilinde ise HMK m. 400 kapsamında hukuki yarar var sayılarak dava açılmadan önce veya dava sırasında bilirkişi incelemesi ya da keşif gibi delil tespiti talep edilebilir.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 134 uyarınca yürütülen soruşturmada somut delillere dayalı kuvvetli şüphe emareleri varsa ve başka yoldan delil elde etme olanağı bulunmuyorsa; hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı şüphelinin bilgisayarında, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama yapılmasına, kopya çıkarılmasına ve metin hâline getirilmesine karar verebilir. Savcılık kararı yirmi dört saat içinde mahkeme onayına sunulur ve hâkim en geç yirmi dört saat zarfında kararını açıklar. Bu sürenin dolması veya kararın onaylanmaması hâlinde kopyalar ve çözümlenen metinler derhâl imha edilir. İncelemenin uzun sürecek olması veya şifrenin çözülememesi durumunda cihazlara elkonulabilmekte, sistemdeki bütün verilerin yedeği alınarak bir kopyası şüpheliye veya müdafine teslim edilmekte ve şifre çözülüp gerekli kopyalar alındıktan sonra cihazlar gecikmeksizin iade edilmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy