Özel Güvenlik Görevlilerinin Tazminat Hakları

Özel güvenlik görevlileri tazminat hakları bakımından 4857 sayılı İş Kanununa tabidir; personelin istihdamı, mesleğe kabul koşulları ve çalışma usul ve esasları ise 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun çerçevesinde yürütülür. İş sözleşmesinin sona ermesi durumunda kıdem ve ihbar tazminatı alacakları genel iş hukuku prensiplerine göre değerlendirilir.

Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Şartları ve Hesaplama Ölçütleri

Kıdem tazminatına hak kazanılabilmesi için işçinin aynı işverene bağlı işyerlerinde en az bir yıllık kıdeminin bulunması zorunludur. Hizmet süresi bir yıldan az olan çalışanlar için orantılı bir kıdem tazminatı ödemesi yapılmaz; ancak bir yıllık asgari süreyi dolduran personele, bir yılı aşan her süre için orantılı olarak hesaplama yapılır.

İş sözleşmesinin kanunda öngörülen haklı veya geçerli fesih koşullarıyla sona ermesi halinde, işçiye çalıştığı her tam yıl için 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı verilir. Tazminata esas ücret belirlenirken çıplak temel ücrete ek olarak işçiye sağlanan para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanuni menfaatler de hesaba dahil edilir. Ancak sözleşmelerle belirlenecek yıllık tazminat tutarı, en yüksek Devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesi miktarını aşamaz.

İşverenin Fesih Yetkisi ve İşçinin Dava Açma Hakkı

İşveren, 4857 sayılı İş Kanununun 25. maddesinde yer alan sağlık sebepleri veya ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallerin varlığı durumunda iş sözleşmesini bildirim süresini beklemeksizin derhal feshedebilir. İş Kanununun 25. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle gerçekleştirilen haklı fesihte veya sendikal mevzuat gereğince yasadışı grev sebebiyle yapılan fesihte işçiye kıdem tazminatı ödenmez.

Buna karşılık, 4857 sayılı İş Kanununun 25. maddesi uyarınca yapılan fesih iddialarında işçi, feshin bu maddede sayılan sebeplere uygun olmadığı gerekçesiyle kanunun öngördüğü iş güvencesi hükümleri çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir.

Proje Değişikliği ve Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik

Özel güvenlik personelinin görev yaptığı projenin veya çalışma koşullarının değiştirilmesi durumunda 4857 sayılı İş Kanununun 22. maddesi uygulanır. İşveren, çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği işçiye yazılı olarak bildirmek zorundadır. Yazılı şekilde yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı kabul edilmeyen çalışma koşulu değişiklikleri işçiyi bağlamaz.

Güvenlik görevlisi önerilen esaslı değişikliği altı işgünü içinde yazılı olarak onaylamazsa, işveren değişikliğin ya da feshin geçerli bir nedenden kaynaklandığını yazıyla gerekçelendirip bildirim süresini işleterek sözleşmeyi sona erdirebilir. Bu yolla yapılan fesihlerde çalışan kıdem ve ihbar tazminatı haklarını elde edebileceği gibi iş güvencesi çerçevesinde feshe karşı dava yoluna da başvurabilir.

Muvazzaf ve Geçici Askerlik Sebebiyle Fesih

Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla iş sözleşmesini fesheden işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Askerlik nedeniyle yapılacak feshin göreve başlama tarihinden makul bir süre önce gerçekleştirilmesi gerekir; somut olayla bağlantısız ve aşırı erken fesihler tazminat hakkını etkileyebilir. Muvazzaf askerlik görevini tamamlayan işçinin geri dönmesi halinde işverenin işçiyi tekrar işe alma yükümlülüğü bulunmaktadır.

Muvazzaf askerlikten farklı olarak personelin geçici olarak askere alınması halinde iş sözleşmesi askıya alınır. İşyerinde en az bir yıllık kıdemi olan işçi için kanuni askı süresi iki aydır; bir yılı aşan her tam kıdem yılı için bu süreye ikişer gün ilave edilir ve azami askı süresi 90 günü geçemez. Bu yasal sürelerin sona ermesine rağmen geçici askerlik hali bitmemişse, iş sözleşmesi askı süresinin hitamında işveren tarafından feshedilmiş sayılır ve kıdem tazminatı ödenir.

Evlilik ve Emeklilik Gerekçesiyle Sözleşmenin Feshi

Kadın güvenlik görevlisinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde iş sözleşmesini kendi arzusuyla feshetmesi halinde kendisine kıdem tazminatı ödenir. Bu hakkı kullanarak ayrılan kadın çalışanın sonrasında başka bir işyerinde işe başlaması hakkın kötüye kullanılması teşkil etmez; ancak sırf tazminat elde etmek kastıyla boşanıp yeniden evlenilmesi gibi muvazaalı durumlarda kıdem tazminatı hakkı kabul edilmez.

Bağlı bulunulan sosyal güvenlik kurum veya sandıklarından yaşlılık, emeklilik, malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla işten ayrılan güvenlik görevlileri kıdem tazminatına hak kazanır. İşverenin tazminat ödeme borcu, ilgili kuruma başvuru yapıldığının ve işlemlerin başlatıldığının işverene belgelenmesiyle başlar. Ayrıca, yaş koşulu dışındaki sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi isteğiyle işten ayrılan çalışanlara da kıdem tazminatı ödenir.

İhbar Süreleri ve İhbar Tazminatı

İş sözleşmesini kanuni veya sözleşmesel bildirim sürelerine riayet etmeksizin fesheden taraf, karşı tarafa ihbar tazminatı ödemekle yükümlüdür. İhbar tazminatı miktarının belirlenmesinde personelin çıplak temel ücreti ile birlikte para ve para ile ölçülmesi mümkün ayni ve nakdi menfaatlerin dahil edildiği geniş anlamdaki giydirilmiş ücret esas alınır.

Bildirim şartına uyulmaksızın yapılan usulsüz fesihlerde muhatap tarafın bir zarara uğrayıp uğramadığı veya bu zararı ispat edip etmediği araştırılmaz. Sözleşmelerle kanundaki asgari bildirim sürelerinin artırılması kararlaştırılmışsa, ödenecek ihbar tazminatı da artırılan bu süreler oranında yükselir.

İşyeri Devri, Vefat ve Tazminat Güvencesi

İşyerinin devri veya herhangi bir şekilde intikali durumunda işçinin kıdemi, önceki ve sonraki işyerlerindeki toplam hizmet süresi üzerinden hesaplanır. İşyerini devreden işveren, işçiyi fiilen çalıştırdığı süre ve devir anındaki ücret seviyesiyle sınırlı kalmak kaydıyla yeni işverenle birlikte müştereken sorumludur.

İş sözleşmesinin işçinin vefatı sebebiyle sona ermesi halinde, hak edilen kıdem tazminatı tutarı kanuni mirasçılarına ödenir. Kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi nedeniyle dava açılması durumunda gecikme dönemi için mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. Kanun gereğince işveren, kıdem tazminatından doğan yasal sorumluluğunu üçüncü kişilere veya sigorta şirketlerine sigorta ettiremez.

Görev Sırasında Yaralanma, Engellilik ve Vefat Tazminatı

Özel güvenlik görevlisinin 5188 sayılı Kanunda belirtilen koruma ve güvenlik görevlerini yerine getirirken yaralanması veya engelli hale gelmesi durumunda kendisine; ölümü halinde ise kanuni mirasçılarına iş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde belirlenen esas ve miktarlara göre tazminat ödenir. Genel hükümlere dayanılarak mahkemece daha yüksek bir tazminata hükmedilmesi halinde, sözleşme hükümleri uyarınca önceden ödenmiş olan meblağlar hüküm altına alınan tutardan mahsup edilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy