Özel Güvenlik Görevlilerinin Hukuki Statüsü ve Temel Hakları
Özel güvenlik görevlilerinin çalışma düzeni 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ile 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerinin birlikte değerlendirilmesiyle belirlenir. 5188 sayılı Kanun çalışma süreleri, fazla çalışma, ücret ve yıllık ücretli izin gibi işçilik haklarına ilişkin ayrıntılı bir rejim içermediğinden özel kanun niteliği taşır. Bu alanlarda genel kanun vasfını haiz 4857 sayılı İş Kanunu doğrudan uygulanır ve güvenlik personeli işçi statüsünün sağladığı yasal güvencelerden yararlanır.
Haftalık Çalışma Süreleri, Günlük Sınırlar ve Ara Dinlenmesi
4857 sayılı Kanun m. 63 uyarınca haftalık çalışma süresi genel bakımdan en çok 45 saattir ve aksi kararlaştırılmadıkça haftanın çalışılan günlerine eşit bölünerek uygulanır. Tarafların anlaşması halinde haftalık normal çalışma süresi, günde 11 saati aşmamak kaydıyla haftanın günlerine farklı biçimde paylaştırılabilir. 4857 sayılı Kanun m. 68 uyarınca günlük çalışma süresi içinde verilen ara dinlenmeleri kanunen çalışma süresinden sayılmaz. Günlük fiili çalışma süresinin 11 saati aşmaması esastır.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 63Kaynağı aç
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 68Kaynağı aç
Fazla Çalışma, Fazla Sürelerle Çalışma ve Serbest Zaman Hakkı
İş Kanunu m. 41 çerçevesinde haftalık 45 saati aşan çalışmalar kural olarak fazla çalışma kabul edilir ve saat başına düşen normal ücretin yüzde elli artırılmasıyla ödenir. Bununla birlikte denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, personelin haftalık ortalama süresi aşılmadığı takdirde bazı haftalarda 45 saatin üzerinde gerçekleşen çalışmalar fazla çalışma sayılmaz. Haftalık çalışma süresinin sözleşmeyle 45 saatin altında kararlaştırıldığı durumlarda bu süreyi aşan ve 45 saate kadar yapılan fazla sürelerle çalışmalarda her saat için verilecek ücret yüzde yirmi beş artırılarak hesaplanır. Zamlı ücret talep etmeyen işçi, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakika, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat on beş dakika serbest zaman kullanma hakkına sahiptir; bu zaman dilimi altı ay içerisinde çalışma süreleri dahilinde ücret kesintisi yapılmadan kullandırılır.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 41Kaynağı aç
Fazla çalışma yaptırılabilmesi için işçinin yazılı onayının bulunması zorunlu olup toplam fazla çalışma süresi bir takvim yılında 270 saati geçemez. Bu sınırlamanın aşılması halinde işverene idari para cezası uygulanması öngörülmekle birlikte gerçekleştirilen fiili çalışmanın karşılığı olan ücretin ödenmesi gerekir. Ücret bordrosunda gösterilmeyen fazla çalışmalar dava sürecinde tanık beyanları, kamera kayıtları, vardiya çizelgeleri ve mesai giriş-çıkış belgeleriyle ispatlanabilir.
Gece Çalışması ve Güvenlik Sektörüne Özgü Kurallar
4857 sayılı Kanun m. 69 uyarınca çalışma hayatında gece dönemi en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren ve en fazla 11 saatlik süreyi kapsayan zaman dilimidir. Genel kural olarak gece çalışmalarının 7,5 saati geçmesi yasaktır; ancak özel güvenlik, sağlık, turizm ve belirli petrol arama faaliyetlerinde personelin yazılı onayının bulunması şartıyla yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışması yürütülebilir. Yazılı onay alınmadan uygulanan 7,5 saati aşan gece vardiyalarında ek ücret hakkı korunur. Vardiyalı çalışma sisteminde postası değiştirilecek personelin en az 11 saat kesintisiz dinlendirilmeden yeni postada çalıştırılması kanunen mümkün değildir.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 69Kaynağı aç
Hafta Tatili, Bayram ve Yıllık İzin Hakları
4857 sayılı Kanun m. 46 uyarınca belirlenen iş günlerinde çalışmış olan işçilere yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmi dört saat hafta tatili verilmesi zorunludur ve bu tatil günü için bir iş karşılığı olmaksızın günlük ücret tam ödenir. 4857 sayılı Kanun m. 44 ve 47 hükümleri doğrultusunda ulusal bayram ve genel tatil günlerinde personelin çalışmaması halinde o günün ücreti ödenir; tatilde fiilen çalışılması durumunda ise çalışılan her gün için bir günlük ilave ücrete hak kazanılır.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 46Kaynağı aç
Özel güvenlik görevlilerinin yıllık ücretli izin süreleri 4857 sayılı Kanun m. 53 hükümlerine tabidir. Hizmet süresi bir yıldan beş yıla kadar olan işçilere 14 gün, beş yıldan on beş yıla kadar olanlara 20 gün, on beş yıldan fazla süren çalışmalar için ise 26 gün izin verilir. On sekiz yaşından küçük ve elli yaşından büyük çalışanlara tanınacak yıllık izin süresi 20 günden az belirlenemez.
Görev Tanımı Dışında Çalıştırma Yasağı ve Haklı Fesih
5188 sayılı Kanun m. 20/1-(f) bendinde özel güvenlik görevlisinin koruma ve güvenlik hizmetleri haricinde başka bir işte çalıştırılması idari para cezasına tabi tutulmuştur. Güvenlik personeline temizlik, kargo taşıma veya depo işleri gibi güvenlik faaliyeti dışındaki işlerin gördürülmesi 4857 sayılı Kanun m. 22 anlamında çalışma koşullarında esaslı değişiklik teşkil edebilir. Personel sözleşme dışı görevlendirmeyi kabul etmek zorunda olmayıp şartları mevcutsa 4857 sayılı Kanun m. 24 uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı talep edebilir.
5188 sayılı ÖZEL GÜVENLİK HİZMETLERİNE DAİR KANUN m. 20Kaynağı aç
Grev Yasağı, Sendika Üyeliği ve Lokavt Güvencesi
5188 sayılı Kanun m. 17 hükmü uyarınca özel güvenlik personelinin greve katılması açıkça yasaklanmıştır. Kanunun 20/1-(ı) maddesi gereğince bu grev yasağına uymayan görevliler hakkında altı ay süreyle özel güvenlik alanında görev alamama yaptırımı tatbik edilir. Buna karşılık kanuni grev yasağı sendikal hakları ortadan kaldırmaz; personelin 6356 sayılı Kanun hükümleri kapsamında sendikalara üye olma, toplu iş sözleşmesi yapma ve sendikal faaliyette bulunma hakları saklıdır.
5188 sayılı ÖZEL GÜVENLİK HİZMETLERİNE DAİR KANUN m. 17Kaynağı aç
5188 sayılı Kanun m. 18 hükmü doğrultusunda özel güvenlik personelinin lokavt sebebiyle işten uzaklaştırılması yasaktır. Tarafların iş sözleşmesini 4857 sayılı Kanun m. 17 ve m. 18 çerçevesinde geçerli veya süreli fesih yoluyla sonlandırması genel hükümlere tabi olmakla birlikte güvenlik personeli toplu lokavt tasarruflarına konu edilemez.
5188 sayılı ÖZEL GÜVENLİK HİZMETLERİNE DAİR KANUN m. 18Kaynağı aç
Görev Sırasında Yaralanma, Sakatlanma ve Ölüm Tazminatı
5188 sayılı Kanun m. 15/1 uyarınca yasal görevlerini yerine getirirken yaralanan, engelli hale gelen personele ya da vefat halinde kanuni mirasçılarına iş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde belirlenen esaslar çerçevesinde tazminat ödenir. Mahkemelerce genel hükümlere göre daha yüksek bir tazminata hükmedilmesi halinde, daha önce iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesine dayanılarak ödenmiş bulunan tutarlar mahsup edilir. Aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince bu tazminat, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında ödenmesi gerekecek kıdem, ihbar gibi diğer yasal tazminatlarla ilişkilendirilmez.
5188 sayılı ÖZEL GÜVENLİK HİZMETLERİNE DAİR KANUN m. 15Kaynağı aç
Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan güvenlik personeli bakımından 5188 sayılı Kanun m. 15 özel bir koruma getirmiştir; görev ifası esnasında meydana gelen yaralanma, engellilik veya ölüm durumlarında sözleşme hükümleri ile 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun'da düzenlenen miktarlardan hangisi yüksekse o tutarın ödenmesi emredilmiştir.
5188 sayılı Kanun m. 21 uyarınca güvenlik hizmeti veren tüzel kişilerin yaptırmakla yükümlü olduğu özel güvenlik mali sorumluluk sigortası, görevlilerin üçüncü şahıslara verebileceği zararların karşılanması amacıyla düzenlenir. Bu zorunlu mali sorumluluk sigortası güvenlik personelinin kendi bedensel veya şahsi zararlarını teminat altına almaz.
5188 sayılı ÖZEL GÜVENLİK HİZMETLERİNE DAİR KANUN m. 21Kaynağı aç
Kimlik Kartının İptali ve Feshin Hukuki Sonuçları
Özel güvenlik kimlik kartının valilikçe iptal edilmesi sözleşmenin sona erme biçimini doğrudan etkiler. 5188 sayılı Kanun m. 20/1-(h) bendinde genel kolluğa direnme, silahı görevi dışında veya kanuna aykırı kullanma, üniformayla gösterilere katılma hallerinde kartın iptal edileceği ve ilgililerin meslekte tekrar çalışamayacağı belirtilmiştir. Kart iptali işçinin kusurlu bir fiiline dayanıyorsa işveren 4857 sayılı Kanun m. 25/II uyarınca derhal fesih yoluna gidebilir. İptalin personelin kusuruna dayanmayan harici hukuki veya sağlık engellerinden ileri gelmesi durumunda ise 4857 sayılı Kanun m. 17 uyarınca bildirimli fesih hükümleri tatbik edilerek tazminat hakları korunabilir. 4857 sayılı Kanun m. 25 son fıkrası uyarınca feshin haklı nedene dayanmadığını savunan personelin yargı yoluna başvurma hakkı saklıdır.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 25Kaynağı aç
Asıl İşveren-Alt İşveren Sorumluluğu ve Şirket Değişimi
4857 sayılı Kanun m. 2/6 uyarınca güvenlik hizmeti alan asıl işveren, o işyerinde çalıştırılan alt işveren personeline karşı kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan borçlardan alt işveren ile birlikte sorumludur. İhale usulü yürütülen güvenlik hizmetlerinde yüklenici şirketin değişmesi durumunda, olayın özelliklerine göre 4857 sayılı Kanun m. 6 anlamında bir işyeri devrinin gerçekleşip gerçekleşmediği değerlendirilir ve devir koşulları oluşmuşsa mevcut haklar yeni yükleniciye geçer.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 2Kaynağı aç
Zamanaşımı Süreleri ve Zorunlu Arabuluculuk Şartı
Özel güvenlik görevlilerinin ücret, fazla çalışma, hafta tatili, genel tatil ücretleri ile kıdem ve ihbar tazminatı alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır. Zamanaşımı kural olarak ilgili alacağın muaccel olduğu günden itibaren başlar; kullanılmayan yıllık izinlere ait ücret alacağında ise zamanaşımı iş sözleşmesinin feshedildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3 uyarınca kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ya da işveren alacağı, tazminatı ile işe iade davalarında arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu alacak ve tazminatlarla bağlantılı itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında da arabuluculuk şartı aranır. Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu andan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Doğrudan dava açılması halinde dosya usulden reddedilir. Buna karşın iş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları arabuluculuk dava şartına tabi tutulmamıştır.
7036 sayılı İŞ MAHKEMELERİ KANUNU m. 3Kaynağı aç
Özel güvenlik görevlisinin haftalık yasal çalışma süresi kaç saattir?
Haftalık normal çalışma süresi 4857 sayılı Kanun m. 63 uyarınca en çok 45 saattir; bu sürenin haftanın günlerine farklı dağıtılması halinde günlük çalışma süresi 11 saati aşamaz.
Özel güvenlik personeli gece vardiyasında 7,5 saatten fazla çalışabilir mi?
Özel güvenlik görevlilerine 4857 sayılı Kanun m. 69 uyarınca ancak personelin yazılı onayı bulunması koşuluyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir; yazılı onay bulunmadığında uygulama geçersiz kalır.
Güvenlik görevlisine görev tanımı dışında başka iş verilmesi halinde ne yapılabilir?
5188 sayılı Kanun m. 20/1-(f) güvenlik dışı iş verilmesini idari yaptırıma bağlamıştır; personel bu tür esaslı değişiklikleri kabul etmek zorunda olmayıp koşulları varsa 4857 sayılı Kanun m. 24 uyarınca haklı fesihle kıdem tazminatı isteyebilir.
Görev sırasında yaralanan personele hangi tazminat ödenir?
5188 sayılı Kanun m. 15 uyarınca sözleşmede belirlenen tazminat ödenir; mahkemece genel hükümlere göre daha yüksek bir miktara hükmedilirse ödenen tutar mahsup edilir, ancak 4857 sayılı Kanun'daki diğer yasal tazminat hakları saklıdır.
Özel güvenlik görevlilerinin alacak ve tazminat davalarında arabuluculuk zorunlu mudur?
Evet, 7036 sayılı Kanun m. 3 gereğince işçilik alacakları, kıdem ve ihbar tazminatı ile işe iade taleplerinde arabuluculuk zorunlu dava şartıdır; iş kazası ve meslek hastalığı tazminat davaları bu şarttan istisnadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

