Özel güvenlik görevlilerinin işçilik hak ve alacakları, feshe bağlı olan ve feshe bağlı olmayan haklar şeklinde iki grupta ele alınır. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve kötüniyet tazminatı feshe bağlı haklar arasında yer alırken; ödenmeyen ücret, fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil ücretleri iş ilişkisi devam ederken de istenebilen feshe bağlı olmayan alacaklardır. Özel güvenlik görevlilerinin kıdem tazminatı hakkı, 1475 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükte bırakılan 14. maddesindeki şartlara göre belirlenir. Kanunda sayılan hallerle iş sözleşmesi feshedilen veya sona eren işçiye, işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir ve bir yıldan artan süreler de aynı oran üzerinden hesaba dahil edilir. Kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi sebebiyle açılan davada hakim, gecikme süresi için mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder. Ayrıca 4857 sayılı İş Kanunu Ek Madde 3 uyarınca kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı ve eşit davranma ilkesine aykırılık tazminatı ile yıllık izin ücreti alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır.
1475 sayılı İŞ KANUNU m. 14Kaynağı aç
4857 sayılı İŞ KANUNU m. Ek Madde 3Kaynağı aç
İhbar Süreleri ve Bildirim Şartları
Özel güvenlik işçisinin belirsiz süreli iş sözleşmesinin feshinde 4857 sayılı İş Kanunu'nun 17. maddesindeki asgari bildirim sürelerine uyulması gerekir. Bu süreler işçinin kıdemine göre belirlenir ve işi altı aydan az sürmüş işçi için 2 hafta, altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş işçi için 4 hafta, bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş işçi için 6 hafta, üç yıldan fazla sürmüş işçi için ise 8 haftadır. Kanunda düzenlenen bu süreler asgari nitelikte olup sözleşmelerle artırılabilir ancak kısaltılamaz. Bildirim şartına uymaksızın iş sözleşmesini fesheden taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında ihbar tazminatı ödemekle yükümlüdür. İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin ödemek suretiyle de fesih gerçekleştirebilir; ihbar tazminatının hesabında temel ücrete ek olarak para veya para ile ölçülmesi mümkün sözleşme ve kanundan doğan menfaatler dikkate alınır. İş güvencesi kapsamı dışındaki işçilerin sözleşmesinin kötüniyetle feshedilmesi halinde bildirim süresinin üç katı tutarında kötüniyet tazminatı ödenir. Öte yandan iş sözleşmesi 4857 sayılı Kanun'un 25. maddesindeki bentlere dayanılarak feshedilen işçi, feshin bu bentlerdeki sebeplere uygun olmadığı iddiasıyla 18, 20 ve 21. maddeler çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 25Kaynağı aç
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 17Kaynağı aç
Kimlik Kartının Yenilenmemesi Halinde Fesih ve Tazminat Hakları
Özel güvenlik kimlik kartının süresinde yenilenmemesi durumunda feshin hukuki niteliğine ve tazminat haklarına ilişkin iki farklı yaklaşım bulunmaktadır. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi'nin 2016/16091 Esas ve 2019/14246 Karar sayılı kararında, kimlik kartını yenilemeyen işçinin bu eylemi işin normal işleyişini ve işyerindeki uyumu olumsuz etkileyici nitelikte görülmekle birlikte haklı fesih sebebini oluşturacak ağırlıkta kabul edilmemiştir. Yargıtay bu gerekçeyle yerel mahkemenin haklı fesih tespitiyle kıdem ve ihbar tazminatı taleplerini reddetmesini bozmuş; işçiye kıdem tazminatının yanında ihbar tazminatının da hüküm altına alınması gerektiğini belirtmiştir. Buna karşılık, özel güvenlik kimlik kartının yenilenmemesi nedeniyle işçinin güvenlik görevlisi olarak çalıştırılmasının imkansız hale gelmesi durumunun 4857 sayılı İş Kanunu'nun 25. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında zorlayıcı sebep oluşturacağı ve bu bent uyarınca yapılan fesihte işverenin ihbar süresine bağlı olmaksızın yalnızca kıdem tazminatı ödemekle yükümlü olacağı yönünde de değerlendirmeler ileri sürülmektedir.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2016/16091, K. 2019/14246Kaynağı aç
Görev Tanımı Dışında Çalıştırma ve Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik
5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun uyarınca özel güvenlik personeli, kanunda belirtilen koruma ve güvenlik hizmetleri dışında başka bir işte çalıştırılamaz. Özel güvenlik görevlilerine danışma, resepsiyon veya otopark görevleri gibi güvenlik mahiyeti taşımayan işlerin gördürülmesi kanun gereğince yasaktır. Güvenlik görevlisine görev tanımı dışında işlerin yaptırılması, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 22. maddesi anlamında çalışma koşullarında esaslı değişiklik teşkil eder. İşveren, çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir; bu şekle uygun yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz. Görev tanımı dışındaki işlerin yaptırılması halinde özel güvenlik işçisi, 4857 sayılı Kanun'un 24. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatına hak kazanabilir.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 22Kaynağı aç
İşverenin çalışma koşullarında esaslı değişiklik önerisinin geçerli bir nedene dayanması ve işçinin bu öneriyi altı işgünü içinde kabul etmemesi halinde işveren, değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını yazılı olarak açıklamak ve bildirim süresine uymak suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir. Bu durumda işçi kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanır; ayrıca yasal şartlar çerçevesinde dava açma hakkına sahiptir.
Asıl İşveren-Alt İşveren İlişkisi ve İşyeri Devrinde Tazminat Sorumluluğu
Özel güvenlik sektöründe hizmet alımları yaygın biçimde asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde yürütülmektedir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 2. maddesi gereğince asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur. Özel güvenlik projesinin tamamen sona ermesi ve işçiye yeni bir proje sunulmaması veya süresi sona eren alt işveren tarafından başka bir işyerinde çalıştırılmak üzere bildirim yapılmaması halinde iş sözleşmesi işverence feshedilmiş sayılır; kıdem şartları gerçekleşmişse kıdem tazminatı ve bildirim süresine uyulmamışsa ihbar tazminatı talep edilebilir. Özel güvenlik işçisi kadroya geçirildiğinde ise önceki çalışma dönemi tazminat hesaplamasında dikkate alınır, kıdem süresi devam eder ve yıllık izin gibi sair işçilik haklarında işe ilk giriş tarihi esas alınır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2014/9879, K. 2014/13314Kaynağı aç
İşyerinin veya bir bölümünün hukuki bir işleme dayalı olarak devri halinde 4857 sayılı Kanun'un 6. maddesi gereğince mevcut iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla devralana geçer. Devreden veya devralan işveren iş sözleşmesini sırf işyerinin devrinden ötürü feshedemez ve işyeri devri işçi yönünden de fesih için haklı sebep oluşturmaz; ancak işverenlerin ekonomik, teknolojik sebepler veya iş organizasyonu değişikliğinin gerektirdiği fesih hakları ile haklı sebep hakları saklıdır. Devir halinde devreden ilk alt işveren iki yıl boyunca işçilik tazminat haklarından devralan ile birlikte sorumlu kalır. Asıl işverenden alınan iş kapsamında değişen alt işverenler nezdinde işçinin ara vermeksizin çalışması işyeri devri kurallarına göre değerlendirilir; taraflarca fesih bildirimi yapılmadığı sürece sözleşme sürdüğünden feshe bağlı kıdem, ihbar tazminatı ve yıllık izin ücreti koşulları doğmaz. İşyeri devrinde kıdem tazminatı bakımından önceki alt işveren devir tarihindeki ücret ve kendi dönemi ile sınırlı, son alt işveren ise tüm çalışma döneminden sorumludur. Buna karşılık süresi biten alt işverenin başka iş teklifini iş şartlarında esaslı değişiklik oluşturduğu gerekçesiyle kabul etmeyip sözleşmeyi fesheden işçi kıdem tazminatına hak kazanır.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 6Kaynağı aç
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/8961, K. 2018/3608Kaynağı aç
Özel Nedenlerle Fesih, Eşit Davranma Borcu ve Silah Tazminatı
İş kanunlarında silah tazminatı adıyla müstakil olarak tanımlanmış bir yasal tazminat kalemi bulunmamaktadır; silahlı çalışan özel güvenlik görevlilerine ödenen ücret farkı bireysel iş sözleşmelerine veya idari şartname hükümlerine dayanır. Diğer taraftan 4857 sayılı Kanun'un 5. maddesi uyarınca işverenin eşit davranma borcuna aykırı davranması halinde işçi, dört aya kadar ücreti tutarında uygun bir tazminat ile yoksun bırakıldığı diğer haklarını talep edebilir. Eşit davranma borcuna aykırılığı ispat yükü kural olarak işçidedir; ancak işçi ihlalin varlığı ihtimalini güçlü bir biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda, böyle bir ihlalin mevcut olmadığını ispat yükü işverene geçer.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 5Kaynağı aç
Herhangi bir askeri ve kanuni ödev dolayısıyla işinden ayrılan işçiler, 4857 sayılı Kanun'un 31. maddesi gereğince bu ödevin sona ermesinden başlayarak iki ay içinde işe dönmek istedikleri takdirde işveren eski işleri veya benzeri işlerde boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe öncelikle almakla yükümlüdür. Şartlar bulunduğu halde iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü yerine getirmeyen işveren, eski işçiye üç aylık ücret tutarında tazminat öder. Ayrıca 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi arzusu ile iş sözleşmesini feshetmesi halinde her geçen tam yıl için 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 31Kaynağı aç
Özel güvenlik kimlik kartı yenilenmezse işçi tazminat alabilir mi?
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi'nin 2016/16091 Esas ve 2019/14246 Karar sayılı kararına göre, kimlik kartını yenilemeyen işçinin eylemi derhal haklı fesih ağırlığında sayılmadığından işçiye hem kıdem hem de ihbar tazminatı ödenmelidir. Diğer taraftan, kartın yenilenmemesi nedeniyle çalışmanın imkansızlaşmasının 4857 sayılı Kanun m. 25/III kapsamında zorlayıcı sebep oluşturduğu ve feshin bu sebebe dayanması halinde yalnızca kıdem tazminatı ödeneceği yönünde de hukuki değerlendirme bulunmaktadır.
Güvenlik görevlisine danışma, resepsiyon veya otopark işleri yaptırılırsa haklı fesih yapılabilir mi?
5188 sayılı Kanun uyarınca özel güvenlik personeli koruma ve güvenlik hizmetleri dışında danışma, resepsiyon veya otopark gibi işlerde çalıştırılamaz; bu nitelikteki işlerin yaptırılması 4857 sayılı Kanun m. 22 uyarınca çalışma koşullarında esaslı değişiklik oluşturduğundan işçi m. 24/II kapsamında sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatına hak kazanabilir.
Güvenlik projesi bittiğinde tazminat nasıl ödenir?
Proje tamamen sona erip yerine yeni bir proje sunulmadığında veya süresi biten alt işveren tarafından başka bir işyerinde çalıştırılmak üzere bildirim yapılmadığında iş sözleşmesi işverence feshedilmiş sayılır; kıdem şartları gerçekleşmişse kıdem tazminatı ve bildirim süresine uyulmamışsa ihbar tazminatı ödenir.
Kanunda silah tazminatı adında bir alacak var mıdır?
İş Kanunu'nda silah tazminatı adıyla düzenlenmiş ayrı bir yasal tazminat türü bulunmamaktadır; silahlı personele silahsız personele göre ödenen yüksek ücret ve farklar iş sözleşmesine veya ihale şartnamesine dayanır.
Evlenen kadın güvenlik görevlisi kıdem tazminatı alabilir mi?
1475 sayılı Kanun'un 14. maddesi gereğince kadın işçi evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde iş sözleşmesini feshettiğinde her geçen tam yıl için 30 günlük ücreti tutarında ve bir yıldan artan süreler de oranlanarak kıdem tazminatına hak kazanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

