Kimlik İptali Hangi Hukuki Temele Dayanır
5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun'un 11. maddesinin dördüncü fıkrası, yönetici veya özel güvenlik görevlisi olabilme şartlarını başından taşımadığı ya da bu şartlardan herhangi birini sonradan kaybettiği tespit edilen kişilerin kimliğinin iptal edileceğini düzenlemektedir. Kanun bu fıkrada iptali gerçekleştirecek yetkili makamı açıkça belirtmemiştir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 11Kaynağı aç
Hangi şartların kaybedilmesinin iptal sonucunu doğuracağını anlamak için 10. maddedeki koşulların bütününe bakmak gerekir. Şartlardan biri başlangıçta taşınmıyorsa kimlik zaten verilmemekte; şartlardan biri sonradan ortadan kalkarsa kimlik iptal işlemi gündeme gelmektedir.
5188 sayılı ÖZEL GÜVENLİK HİZMETLERİNE DAİR KANUN m. 10Kaynağı aç
Özel Güvenlik Görevlisi Olabilme Şartları
5188 sayılı Kanun'un 10. maddesi bu şartları tek tek saymaktadır. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak ve 18 yaşını doldurmuş olmak temel koşullardandır. Eğitim bakımından silahsız görev yapacaklar için en az sekiz yıllık ilköğretim veya ortaokul mezuniyeti, silahlı görev yapacaklar için ise en az lise veya dengi okul mezuniyeti aranmaktadır. Ayrıca görevin yapılmasına engel olabilecek vücut ve akıl hastalığı ile engellilik bulunmaması ve 14. maddede öngörülen özel güvenlik temel eğitimini başarıyla tamamlamış olmak zorunludur.
Güvenlik soruşturmasının olumlu çıkması da 10. maddenin (h) bendi uyarınca yasal bir şarttır. 5188 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması bir ay içinde tamamlanmakta; her kimlik verilmesinde veya ihtiyaç duyulduğunda yenilenmektedir.
Adli Sicil Kaydı, HAGB ve Aktif Kovuşturma Engeli
5188 sayılı Kanun'un 10. maddesinin (d) bendi, birbirinden bağımsız üç ayrı alt koşul içermektedir. Birincisi, kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olmamak şartıdır.
İkinci alt koşul olarak, affa uğramış olsa bile belirli suç türlerinden mahkûm olunmamış olması ya da bu suçlardan hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilmemiş olması aranmaktadır. Kanunun 10. maddesinin (d) bendinin ikinci alt bendinde sayılan bu suçlar şunlardır: devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine, özel hayata ve hayatın gizli alanına, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile uyuşturucu veya uyarıcı madde suçları; ayrıca zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık ve fuhuş. Kanun metni HAGB kararını bu suçlar yönünden bağımsız bir engel olarak düzenlemiştir.
Üçüncü alt koşul, devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine, özel hayata ve hayatın gizli alanına, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile uyuşturucu veya uyarıcı madde suçlarından dolayı hakkında devam etmekte olan bir kovuşturma bulunmamasıdır. Bu alt bent, d-2'deki suç listesiyle kısmen örtüşmekle birlikte zimmet, rüşvet, hırsızlık gibi ekonomik suçları kapsamamaktadır; dolayısıyla iki alt bendin kapsamı birbirinden farklıdır.
Terörle Bağlantı Yasağı
5188 sayılı Kanun'un 11. maddesine eklenen beşinci fıkra, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulu'nca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı ya da irtibatı olduğu tespit edilen kişilerin özel güvenlik alanında faaliyet yürüten şirket veya birimlerde çalışamayacağını hükme bağlamaktadır. Bu yasağın m. 11/4'teki kimlik iptali mekanizmasıyla hukuki ilişkisi kanun metninden açıkça çıkarılamamaktadır.
İdare Mahkemesine İptal Davası Açılması
Özel güvenlik kimlik kartının iptali bir idari işlem niteliği taşıdığından bu karara karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilmektedir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin birinci fıkrası uyarınca dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde idare mahkemelerinde altmış gündür. 5188 sayılı Kanun'un bu konuda özel bir süre öngörüp öngörmediği mevcut düzenlemeden netlik kazanmamaktadır; bu nedenle süre ve başlangıcı her somut durumda ayrıca değerlendirilmelidir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Yürütmeyi Durdurma Talebinin Koşulları
İdare mahkemesinde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz; bu, 2577 sayılı Kanun'un 27. maddesinin birinci fıkrasında açık bir kural olarak yer almaktadır. Kimlik iptal kararının uygulanmasının dava sonuçlanana dek askıya alınması için ayrıca yürütmeyi durdurma talebinde bulunulması ve mahkemenin bu talebi kabul etmesi gerekmektedir.
5188 sayılı ÖZEL GÜVENLİK HİZMETLERİNE DAİR KANUN m. 11Kaynağı aç
2577 sayılı Kanun'un 27. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca idare mahkemeleri, yürütmeyi durdurma kararı verebilmek için iki koşulun birlikte gerçekleşmesini aramaktadır: idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğacak olması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması. Yürütmeyi durdurma kararları kural olarak davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra verilmektedir. Uygulanmakla etkisi tükenen işlemlerde savunma alınmaksızın da karar verilebilmekte; ancak kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin işlemler bu kapsamdan sayılmamaktadır. Özel güvenlik kimlik iptali işleminin bu istisna çerçevesinde değerlendirilip değerlendirilemeyeceği her somut davada mahkemece belirlenmektedir.
Yürütmeyi durdurma kararlarında, işlemin hangi gerekçelerle hukuka açıkça aykırı olduğunun ve uygulanması halinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğunun gerekçeli biçimde gösterilmesi zorunludur. Öte yandan dava dilekçesi ve eklerinden talebin yerinde olmadığı anlaşılırsa mahkeme, davalı idarenin savunmasını almaksızın istemi reddedebilmektedir. Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmeyi durdurma talebinde bulunulamamaktadır.
Yürütmeyi durdurma kararları kural olarak teminat karşılığında verilmekte; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilmektedir. İdareden ve adli yardımdan faydalanan kimselerden teminat alınmaz. Teminata ilişkin uyuşmazlıklar, yürütmeyi durdurma hakkında karar veren mahkeme tarafından çözümlenmektedir.
Yürütmeyi durdurma kararı verilen dava dosyaları öncelikle incelenerek karara bağlanmaktadır.
Yürütmeyi Durdurma Kararlarına İtiraz
Yürütmeyi durdurma istemleri hakkında verilen kararlara, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilmektedir. İtiraz merciinin dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar vermesi zorunludur ve bu karar kesindir. Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmeyi durdurma isteminde bulunulamaz.
Eğitim Şartı ve Muafiyetler
5188 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca özel güvenlik temel eğitimi, teorik ve pratik eğitim ile silah eğitiminden oluşmak üzere yüz yirmi ders saatinden meydana gelmekte; yenileme eğitimi ise altmış ders saatinden az olmamak üzere düzenlenmektedir. Yükseköğretim kurumlarının güvenlikle ilgili fakülte ve meslek yüksek okullarından mezun olanlarda silah eğitimi dışında özel güvenlik temel eğitimi şartı aranmamaktadır. Genel kolluk kuvvetlerinden ve Milli İstihbarat Teşkilatından emekli olanlar ya da en az beş yıl bu görevlerde çalıştıktan sonra kendi istekleriyle ayrılanlar ise hem temel eğitim şartından hem de kanunun 10. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen eğitim şartından muaf tutulmaktadır.
5188 sayılı ÖZEL GÜVENLİK HİZMETLERİNE DAİR KANUN m. 22Kaynağı aç
Sık Sorulan Sorular
HAGB kararı varsa özel güvenlik kimlik kartı iptal edilir mi?
5188 sayılı Kanun'un 10. maddesinin (d) bendi, sayılan suçlardan hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmiş olmayı bağımsız bir yasal engel olarak açıkça düzenlemektedir. Kanun metnine göre bu engel, suça ilişkin aftan bağımsız biçimde uygulanmaktadır; dolayısıyla HAGB kararı varlığı, başlangıçta kimlik alınmasının ve sonradan sürdürülmesinin önünde ayrı bir koşul olarak yer almaktadır.
Aktif kovuşturma devam ederken özel güvenlik görevlisi olunabilir mi?
5188 sayılı Kanun'un 10. maddesinin (d) bendinin üçüncü alt koşulu, devletin güvenliğine, anayasal düzene, özel hayata, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile uyuşturucu suçlarından dolayı hakkında devam etmekte olan bir kovuşturma bulunmamasını ayrı bir yasal engel olarak öngörmektedir. Bu şartın sonradan kaybedilmesi, yani göreve başlandıktan sonra söz konusu suçlardan kovuşturma başlatılması, 11. madde kapsamında kimlik iptali sonucunu doğurabilmektedir.
İdare mahkemesinde dava açma süresi ne kadardır?
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin birinci fıkrası uyarınca özel kanunlarda başka bir süre öngörülmeyen hallerde idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür. 5188 sayılı Kanun'da bu konuda özel bir düzenleme bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Dava açınca kimlik iptali kendiliğinden durur mu?
Hayır; 2577 sayılı Kanun'un 27. maddesinin birinci fıkrası, dava açılmasının idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmayacağını açıkça belirtmektedir. Kimlik iptal kararının askıya alınabilmesi için ayrıca yürütmeyi durdurma talebinde bulunulması ve mahkemenin bu talebi kabul etmesi gerekmektedir.
Mahkeme yürütmeyi durdurma talebini hangi koşullarda kabul eder?
2577 sayılı Kanun'un 27. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca mahkemenin yürütmeyi durdurma kararı verebilmesi için iki koşulun birlikte gerçekleşmesi aranmaktadır: işlemin uygulanmasının telafisi güç veya imkânsız zarara yol açacak olması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması. Her iki koşulun kararın gerekçesinde somut olarak gösterilmesi de zorunludur. Talebin dava dilekçesinden itibaren yersiz olduğu anlaşılırsa mahkeme, savunma alınmaksızın istemi reddedebilir.
Yürütmeyi durdurma kararı için teminat vermek gerekir mi?
2577 sayılı Kanun'un 27. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca yürütmeyi durdurma kararları kural olarak teminat karşılığında verilmektedir. Ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilmektedir. İdareden ve adli yardımdan faydalanan kimselerden teminat alınmaz.
Emekli polis veya asker özel güvenlik eğitimini almak zorunda mı?
5188 sayılı Kanun'un 14. maddesi, genel kolluk kuvvetlerinden ve Milli İstihbarat Teşkilatından emekli olanları ya da en az beş yıl bu görevlerde çalıştıktan sonra kendi istekleriyle ayrılanları özel güvenlik temel eğitimi şartından ve kanunun 10. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen eğitim şartından muaf tutmaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy