Sözleşmenin Tanımı ve Tarafların Yükümlülükleri
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bakım borçlusunun bakım alacaklısına ömrü boyunca bakıp gözetmeyi taahhüt ettiği, buna karşılık bakım alacaklısının da malvarlığının tamamını yahut belirli malvarlığı değerlerini devretmeyi üstlendiği iki tarafa borç yükleyen bir ilişkidir. Anlaşmanın kurulmasıyla birlikte bakım borçlusu; alacaklıya uygun nitelikte konut ve beslenme sağlama, rahatsızlandığında gerekli itinayı gösterme ve tedavi ihtiyaçlarını karşılama borcu altına girer. Bu borç ilişkisinin olağan ifasında bakım borçlusunun bakım alacaklısıyla aynı konutta yaşaması öngörülmekle birlikte, taraflar sözleşmede aksini kararlaştırarak bu birliktelik zorunluluğunu kaldırabilirler.
Sözleşmenin Şekil Koşulları ve Geçerlilik Esasları
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 612 hükmü uyarınca ölünceye kadar bakma sözleşmesi, içeriğinde mirasçı atanmasına yer verilmemiş olsa bile kural olarak miras sözleşmesi biçiminde düzenlenmedikçe hukuken geçerlilik kazanmaz. Bu kuralın kanuni istisnası olarak, devletçe tanınmış bir bakım kurumu tarafından yetkili makamlarca belirlenen şartlara riayet edilerek yapılan sözleşmelerde yazılı biçim yeterli kabul edilmektedir. Düzenlemenin niteliğine göre noter, sulh hâkimi ve taşınmaz devrini içeren durumlarda tapu müdürlükleri resmi işlem mercileri arasında yer alır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 612Kaynağı aç
Tapu Müdürlüğündeki İşlemler ve Mülkiyetin Tescili
Tapu müdürlükleri yalnızca taşınmaz mülkiyetinin devrini kapsayan sağlar arası ölünceye kadar bakma sözleşmelerini resmi senetle tanzim edebilir; ölüm sonrasına yönelik malvarlığı aktarımlarında tapu idaresi üzerinden işlem yürütülemez. Tapu müdürlüğündeki işlemlerde tarafların kimlik belgeleri, ikişer adet vesikalık fotoğrafları, ilgili belediyeden temin edilecek emlak beyanının varlığı ve işlemi bizzat takip eden iki tanığın hazır bulunması şarttır.
Noter nezdinde yapılan sözleşmede mülkiyet devri taahhüt edilmişse, tescil talebi esasen bakım alacaklısı tarafından yapılır. Bakım alacaklısı devre yanaşmadığı takdirde tescil işlemi ancak mahkeme hükmüyle gerçekleştirilebilir. Sözleşme metninde bakım borçlusuna alacaklı henüz hayattayken tek taraflı tescil isteme yetkisi verilmişse işlem borçlunun başvurusuyla tamamlanır; tescil sağlanamadan bakım alacaklısının vefat etmesi durumunda tescil alacaklının mirasçılarından istenir, mirasçıların onay vermemesi halinde ise mahkeme kararının ibrazı gerekir.
Taşınmaz Üzerindeki Tasarruf Yetkisi ve Alacaklının Güvencesi
Sözleşmeye istinaden taşınmaz mülkiyeti bakım borçlusu adına tapuda tescil edildikten sonra borçlu bu taşınmaz üzerinde her türlü tasarrufta bulunabilir. Bakım borçlusunun vefatı halinde taşınmaz mirasçılarına geçer. Taşınmazını devretmiş olan bakım alacaklısı ise haklarını güvence altına almak üzere bu taşınmaz üzerinde satıcı gibi yasal ipotek hakkına sahiptir.
Sözleşmenin Feshi ve Edimlerin Tasfiyesi
Karşılıklı edimler arasında bariz bir dengesizlik mevcutsa ve edimi fazla olan taraf kendisine bağışlama kastıyla hareket edildiğini kanıtlayamazsa, diğer taraf 6 ay önceden bildirimde bulunarak sözleşmeyi her zaman feshedebilir. Bu dengesizliğin saptanmasında ilgili sosyal güvenlik kurumu verileri doğrultusunda bakım borçlusuna devredilen değerin anapara karşılığı ile bağlanacak irat farkı kıyaslanır; fesih tarihine kadar yerine getirilmiş edimler anapara ve faizleriyle değerlendirilip denkleştirilerek hak sahibi tarafa iade edilir.
Borçlara aykırılık dolayısıyla sözleşmesel bağın çekilmez bir hal alması veya sözleşmenin yürütülmesini imkânsızlaştıran haklı nedenlerin ortaya çıkması halinde taraflardan biri süre vermeksizin sözleşmeyi feshedebilir. Önemli nedenlerle gerçekleştirilen fesihte kusurlu taraf elinde bulundurduğu iktisabı iade etmekle ve kusursuz tarafın uğradığı zararlara karşılık uygun bir tazminat ödemekle yükümlüdür. Bakım borçlusunun ölümü halinde ise bakım alacaklısı 1 yıl içinde sözleşmeyi feshetme imkânına sahiptir.
Nafaka Alacaklıları, Saklı Pay ve İptal Davaları
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 615 düzenlemesi gereğince bakım alacaklısı bu sözleşme nedeniyle kanuna göre nafaka yükümlüsü olduğu kişilere karşı yükümlülüğünü yerine getirme imkânını kaybederse, nafakadan yoksun kalan hak sahipleri sözleşmenin iptalini isteyebilir. Hâkim, sözleşmenin iptali yerine, bakım borçlusunun ifa edeceği edimlerden mahsup edilmek üzere bakım alacaklısının nafaka borçlusu olduğu kişilere nafaka ödenmesine karar verebilir. Aynı hüküm çerçevesinde mirasçıların tenkis ve alacaklıların iptal davası açma hakları saklı tutulmuştur.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 615Kaynağı aç
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 506 uyarınca saklı pay oranları; altsoy için kanuni miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri, sağ kalan eş bakımından altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olunması halinde miras payının tamamı, diğer hallerde ise dörtte üçüdür. Bakım alacaklısının mirastan mal kaçırma amacıyla tasarrufta bulunduğunu ileri süren mirasçılar muris muvazaası iddiasıyla tapu iptali ve tescil davası veya şartları varsa tenkis davası açabilirler.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 506Kaynağı aç
Görevli Yargı Yeri ve Zamanaşımı Süreleri
Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde devri üstlenilen malvarlığının bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesi iptal davalarında görevli ve yetkili mahkemedir. Bakım alacaklısının devretmeyi taahhüt ettiği malvarlığına ilişkin istemlerde genel zamanaşımı süresi 10 yıl olarak uygulanır; buna karşılık sözleşmeye dayanılarak açılan tapu iptal ve tescil taleplerinde herhangi bir hak düşürücü süre veya zamanaşımı söz konusu değildir.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi hangi resmi makamlarda kurulabilir?
Miras sözleşmesi kuralı kapsamında noter veya sulh hâkimi huzurunda yapılabileceği gibi, taşınmaz mülkiyetinin devrini kapsayan sağlar arası sözleşmeler tapu müdürlüklerinde resmi senetle kurulabilir; devletçe tanınmış bakım kurumlarında ise yetkili makamların belirlediği koşullarla yazılı şekil yeterlidir.
Bakım alacaklısı devrettiği taşınmaz için yasal güvence isteyebilir mi?
Bakım alacaklısı, bakım borçlusuna devrettiği taşınmaz üzerinde haklarını güvence altına almak amacıyla satıcı gibi yasal ipotek hakkına sahiptir.
Bakım borçlusunun ölümü durumunda fesih hakkı ne kadar sürede kullanılır?
Bakım borçlusu vefat ettiğinde bakım alacaklısı 1 yıl içinde sözleşmenin feshini talep etme hakkını kullanabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy