Ölen Kişinin Borçları Mirasçılara Kalır Mı ve Nasıl Önlenir?

Mirasbırakanın Borçlarında Külli Halefiyet ve Sorumluluk

Külli halefiyet ilkesi uyarınca mirasçılar, mirasbırakanın ölümü anında onun malvarlığı haklarını kendiliğinden devraldıkları gibi borçlarını da üstlenirler. Miras, mirasçılara aktif ve pasif unsurlarıyla bir bütün hâlinde geçer; mirasçıların yalnızca malvarlığı değerlerini kabul edip borçları reddetmesi hukuken mümkün değildir.

Mirası kabul eden mirasçılar, mirasbırakanın borçlarından kendi kişisel malvarlıklarıyla ve sınırsız şekilde sorumlu olurlar; bu sorumluluk mirasla intikal eden malvarlığı değerlerini aşan borçlar için de kendi kişisel malvarlığından ödeme yapma zorunluluğunu kapsayabilir. Birden fazla mirasçı bulunması durumunda mirasçılar tereke borçlarından alacaklılara karşı müteselsilen sorumludur. Borcun tamamını ödeyen mirasçı, diğer mirasçılara miras payları oranında rücu etme hakkına sahiptir.

Mirasın Paylaşılması ve Beş Yıllık Sorumluluk Süresi

Mirasçılar arasındaki müteselsil sorumluluk mirasın resmi paylaşımından itibaren beş yıl boyunca devam eder. Miras paylaştırıldıktan sonra beş yıl geçmesiyle birlikte mirasçılar ödenmemiş borçlardan artık müteselsilen değil, kendi miras payları oranında sorumlu tutulurlar.

Mirasın paylaşılmasından sonra başlayan bu beş yıllık süre zamanaşımı süresi niteliğinde olmayıp müteselsil sorumluluğa özgü özel bir sorumluluk süresidir.

Banka Kredileri, Kredi Kartları ve Emekli Aylığı Borçları

Mirasbırakanın banka kredisi borcu bulunması durumunda geçerli bir hayat sigortası poliçesi varsa ve şartları kapsıyorsa borcun kalan kısmı sigorta şirketi tarafından ödenebilir; bu kapsamda sigorta tazminatı borcu kapattığı ölçüde mirasçılar ödeme yükümlülüğünden kurtulur. Rehinli veya ipotekli malın satışı borcu kapatmaya yetmezse kalan kısım için mirasçıların kişisel malvarlığına başvurulabilir.

Mirasbırakanın kredi kartı borçları da mirasın pasifine dahildir ve mirası reddetmeyen mirasçılar tarafından ödenmek zorundadır. Vefat eden kişinin emekli maaşı ölümle birlikte kesilir ve borç ödemede kullanılamaz; emeklinin kredi borcu ise genel kurallar doğrultusunda mirasçılara intikal eder.

Vergi Borçları, SGK Primleri ve İdari Para Cezaları

213 sayılı Vergi Usul Kanunu m. 12 gereğince mükellefin vergi ödevleri mirası reddetmemiş mirasçılarına intikal eder. Mirasçılardan her biri mirasbırakanın vergi borçlarından müteselsilen değil, yalnızca kendi miras payı oranında sorumlu olur.

Anayasa m. 38 uyarınca cezaların şahsiliği ilkesi gereği mirasbırakana kesilen vergi cezaları ile trafik cezaları ve idari para cezaları ölümle birlikte düşer; mirasçılardan tahsil edilemez. SGK prim borcu ve idari harç borcu gibi kamusal borçlar ise ceza niteliğinde olmadıkları sürece mirasçılara intikal eder.

Vergi dairesi, mirasçıların mirası reddetme süresi dolana kadar geçen üç aylık müddette takip işlemlerini bekletir; miras bu süre içinde reddedilmediği takdirde mirasçılara ödeme emirleri gönderilir. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m. 102 uyarınca amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar; para cezalarına ait hususi kanunlarındaki zamanaşımı hükümleri saklı tutulmuştur ve zamanaşımından sonra mükellefin rızaen yapacağı ödemeler kabul edilir.

Mirasın Reddi ve Terekenin Resmi Tasfiyesi

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 605 uyarınca yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilir. Mirasbırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise miras kendiliğinden reddedilmiş sayılır.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 606 uyarınca miras üç ay içinde reddedilebilir. Bu süre, yasal mirasçılar bakımından mirasçılık durumlarını daha sonra öğrendikleri kanıtlanmadığı müddetçe mirasbırakanın vefatını öğrendikleri tarihten; vasiyetname ile atanan mirasçılar bakımından ise tasarrufun kendilerine resmi yolla bildirildiği tarihten başlar. Mirasın reddi yönündeki beyan, yetkili sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı olarak, kayıtsız ve şartsız biçimde yöneltilir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 611 uyarınca yasal mirasçılardan birinin ret kararı vermesi durumunda açığa çıkan pay, mirasın açıldığı tarihte o kimse yaşamıyormuş gibi diğer hak sahiplerine intikal eder; atanmış mirasçının mirastan el çekmesi hâlinde ise ölüme bağlı tasarruftan murisin farklı bir arzusu olduğu çıkarılmadıkça bu hisse en yakın yasal mirasçılara kalır. TMK m. 612 doğrultusunda en yakın yasal mirasçıların tümü mirası reddettiğinde sulh mahkemesi iflas usulünü işleterek resmi tasfiyeyi gerçekleştirir; borçlar ödendikten sonra artakalan değerler bulunursa bunlar mirastan feragat etmemişçesine hak sahiplerine teslim edilir. Tereke varlıklarının borçları karşılamaya yetmediği durumlarda ise açıkta kalan borçlar düşer ve alacaklıların mirasçılara yeniden başvurma hakkı bulunmaz.

Mirasbırakanın borçları çok fazla olduğunda ve mirasın reddi süresi geçtiğinde mirasçılar mahkemeden terekenin resmi tasfiyesini talep edebilir; bu yolla borçlardan doğan sorumluluk tereke ile sınırlı tutulabilir.

Tenkis Davası ve Mirasçıların Kişisel Alacaklıları

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 562 uyarınca muris tasarruf edilebilir kısmı aştığında saklı payı zedelenen mirasçı, iflası durumunda iflas idaresinin yahut mirasın geçtiği tarihte elinde borç ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklıların ihtarına karşın tenkis davası ikame etmezse; alacaklılar veya iflas masası, borcun temini için zorunlu olan miktarla sınırlı ve mirasçı için geçerli süre dâhilinde bu davayı açabilir. Mirasçılık sıfatından çıkarılan kişinin söz konusu tasarrufa itiraz etmemesi hâlinde de iflas idaresi veya bahse konu alacaklılar aynı esaslar dahilinde tenkis davası açma imkânına sahiptir.

Mirasçının kendi kişisel alacaklısı mirasbırakanın borçlarından bağımsız olarak mirasçının tereyedeki miras payına haciz koydurabilir. Karşılıksız olarak mirastan tamamen feragat eden mirasçının alacaklılarını koruyan ayrı bir yasal düzenleme ise bulunmamaktadır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy