Ödeme hizmetleri, modern finansal sistemin işleyişinde ve para transferlerinin güvenle gerçekleştirilmesinde kritik bir konuma sahiptir. Mevzuat uyarınca ödeme hizmeti sunmak isteyen kuruluşların kanunda öngörülen kurumsal, mali ve operasyonel şartları karşılayarak Bankadan faaliyet izni alması zorunludur.
6493 sayılı ÖDEME VE MENKUL KIYMET MUTABAKAT SİSTEMLERİ, ÖDEME HİZMETLERİ VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI HAKKINDA KANUN m. 14Kaynağı aç
Ödeme Hizmetleri ve Hizmet Sunabilecek Kuruluşlar
6493 sayılı Kanunun 12. maddesi kapsamında ödeme hesabının işletilmesine imkan veren para yatırma ve çekme işlemleri, doğrudan borçlandırma, ödeme kartı veya benzeri araçlarla gerçekleştirilen para transferleri, ödeme aracı ihracı veya kabulü, para havalesi, elektronik haberleşme cihazı üzerinden verilen onayla yürütülen ödemeler ve fatura ödemelerine aracılık faaliyetleri kanunen ödeme hizmeti kabul edilir.
Kanunun 13. maddesi uyarınca Türkiye'de ödeme hizmeti sağlayabilecek kurumlar sınırlı olarak sayılmıştır. Bankalar, elektronik para kuruluşları ve ödeme kuruluşları dışındaki kişi veya kuruluşların ödeme hizmeti sunması mümkün değildir.
Ödeme Kuruluşlarının Kuruluş ve Sermaye Şartları
6493 sayılı Kanunun 14. maddesi uyarınca ödeme hizmetleri alanında faaliyette bulunmak isteyen kuruluşların Bankadan izin alması zorunludur. Kuruluşun anonim şirket şeklinde kurulması, pay senetlerinin nakit karşılığı çıkarılması ve tamamının nama yazılı olması şarttır. Ayrıca sermayesinde yüzde on ve üzerinde paya sahip olanların ve tüzel kişilikte kontrolü elinde bulunduranların 5411 sayılı Bankacılık Kanununda banka kurucuları için aranan nitelikleri haiz olması gerekir.
Kuruluşun sermayesinin nakden ödenmiş olması ve her türlü muvazaadan uzak bulunması kanuni bir gerekliliktir. 6493 sayılı Kanun uyarınca asgari sermaye miktarı; fatura ödemelerine aracılık faaliyetlerini yürüten teşebbüsler için en az bir milyon Türk lirası, diğer ödeme hizmetlerini sunan kuruluşlar bakımından ise en az iki milyon Türk lirası olarak uygulanır.
Teşkilat Yapısı, Altyapı ve Güvenlik Yükümlülükleri
Ödeme kuruluşunun yasal kapsamdaki işlemleri gerçekleştirebilecek yönetim kadrosuna, yeterli personele ve teknik donanıma sahip olması, ayrıca şikâyet ve itirazlarla ilgili birimleri oluşturması şarttır. Bunun yanında faaliyetlerin sürekliliğine, ödeme hizmeti kullanıcılarına ilişkin fon ve bilgilerin güvenliğine ve gizliliğine dair gerekli tedbirlerin alınması ile denetimi engellemeyecek şeffaf ve açık bir ortaklık yapısına ve organizasyon şemasına sahip olunması gerekir.
Ödeme kuruluşu, ödeme hizmeti sunarken sadece ödeme işlemi için kullanılması şartıyla ödeme hesabı tutabilir. Kuruluşun ödeme hizmetiyle ilgili olarak aldığı fonlar, mevduat veya katılım fonu sayılmadığı gibi elektronik para olarak da nitelendirilmez.
Ödeme kuruluşunun kredi verme faaliyetinde bulunması kanunen yasaktır. Ödeme hizmetleri ile ilgili yürütülen işlemlerin kredi verme kapsamına girip girmediği Bankaca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir ve yapılamayacak faaliyetleri tespit etme yetkisi Bankaya aittir.
Faaliyet İzni Başvuru Süreci ve İnceleme Usulü
Faaliyet izni başvurusunda şirketin müflis olmadığına, vergi ve prim borcu bulunmadığına, kanunda belirtilen belirli suçlardan mahkumiyet kararı verilmediğine ve sermayesine ilişkin belgeler sunulur. Bu belgelerin hem başvuran şirket hem de doğrudan veya dolaylı olarak yüzde on ve üzeri paya sahip gerçek ve tüzel kişi ortaklar adına teslim edilmesi zorunludur.
Başvuruda bulunan şirketin doğrudan veya dolaylı olarak en az yüzde on paya ya da kontrole sahip ortaklarının yurt dışında kurulu bir banka veya finans kuruluşu olması durumunda, bu kuruluşların uymak zorunda olduğu uluslararası bankacılık kuralları gözetilerek aranacak belgeler daha sınırlı tutulmuştur.
Faaliyet iznine dair bilgi ve belgelerdeki eksikliklerin tebliğ tarihinden itibaren altı ay içinde giderilmemesi durumunda faaliyet izni başvurusu geçersiz hale gelir. İstenen bilgi ve belgelerin eksiksiz tamamlanmasını müteakip başvuru altı ay içinde Banka tarafından karara bağlanır ve olumsuz kararlar gerekçesiyle birlikte ilgililere bildirilir.
6493 sayılı ÖDEME VE MENKUL KIYMET MUTABAKAT SİSTEMLERİ, ÖDEME HİZMETLERİ VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI HAKKINDA KANUN m. 15Kaynağı aç
Kanuni koşulların sağlanması, belgelerin eksiksiz tamamlanması ve başvurunun olumlu değerlendirilmesi üzerine ödeme kuruluşuna faaliyet izni verilir ve karar Resmî Gazete'de yayımlanır. İzin verilen kuruluş, faaliyete başladığı tarihten itibaren on gün içinde Bankaya bildirimde bulunmakla yükümlüdür. Öte yandan ödeme kuruluşu ödeme hizmeti dışındaki alanlarda faaliyet gösterir ve bu faaliyetler mali durumu veya mevzuata uygunluk denetimini olumsuz etkilerse, Banka ödeme hizmetleri için müstakil bir kuruluş ihdas edilmesini talep edebilir.
Kurumsal Yönetim Organları ve İç Sistemler
Ödeme kuruluşlarının yönetim kurulu genel müdür dahil olmak üzere üç kişiden az olamaz. Yönetim kurulu; iç kontrol ve risk yönetimi birimlerinin faaliyetlerine ilişkin strateji ve politikaların saptanması, bilgi sistemleri yönetimi politikalarının belirlenmesi, risklerin tanımlanması, yönetilmesi, izlenmesi ve raporlanmasına dair usul ve esasların yürütülmesinden sorumludur.
Ödeme kuruluşu genel müdürünün lisans düzeyinde eğitim almış olması ve işletmecilik veya finans alanında en az yedi yıl mesleki deneyime sahip bulunması şarttır. Yönetim kurulu üyeleri ve genel müdür, görevlerine başlamadan önce müflis veya konkordato ilan etmiş olmadıklarına ilişkin taahhütnameyi ve ilgili belgeleri idari merciye tevdi etmekle yükümlüdür.
Kuruluş bünyesinde operasyonel etkinliğin sağlanması amacıyla iç kontrol sisteminin; maruz kalınabilecek risklerin tanımlanması, ölçülmesi ve izlenmesi gayesiyle risk yönetim sisteminin kurulması mecburidir. Yetkili otorite, kuruluşların faaliyetlerinin mevzuata uygun şekilde yürütülmesi için uzaktan gözetim ve yerinde denetim icra etme yetkisine sahiptir. Ödeme kuruluşunun kurulmasına, işleyişine, sermaye ve özkaynak yapısına, şube, temsilci veya dış hizmet sağlayıcı kullanımına, kurumsal yönetim ilkelerine, iç sistemlerine ve bilgi sistemleri yönetimine ilişkin usul ve esaslar Mali Suçları Araştırma Kurulunun görüşü alınarak Bankaca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
Ödeme kuruluşları aldıkları fonları mevduat olarak değerlendirebilir mi?
Ödeme kuruluşunun kabul ettiği fonlar yalnızca ödeme işlemi amacıyla tutulabilir; bu fonlar hiçbir surette mevduat, katılım fonu veya elektronik para sayılamaz.
Ödeme kuruluşu genel müdüründe hangi nitelikler aranır?
Genel müdürün lisans düzeyinde eğitim görmüş olması ve işletmecilik veya finans sektöründe en az yedi yıllık mesleki deneyime sahip bulunması şarttır.
Faaliyet izni başvurusundaki eksikliklerin tamamlanması için tanınan süre nedir?
Başvurudaki eksikliklerin bildirime ilişkin tebliğ tarihinden itibaren altı ay içinde tamamlanmaması halinde faaliyet izni başvurusu kendiliğinden geçersiz sayılır.
Faaliyet izni alan kuruluş ne zaman bildirim yapmalıdır?
Faaliyet izni alan ödeme kuruluşu, fiilen faaliyete geçtiği tarihten itibaren on gün içinde Bankaya bildirimde bulunmak zorundadır.
Ödeme kuruluşlarının kredi verme yetkisi var mıdır?
Ödeme kuruluşlarının müşterilerine kredi verme faaliyetinde bulunması kanunen yasaklanmıştır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy