1512 Sayılı Noterlik Kanunu: Kuruluş, Atama ve İşlem

Kanun, noterliği bir kamu hizmeti olarak kurar. Bu hizmette noter, hukuki güvenliği sağlamak ve anlaşmazlıkları önlemek amacıyla işlemleri belgelendirir; kanunların verdiği diğer görevleri de yerine getirir.

Kuruluş, yetki çevresi ve kapanma

Kural olarak her asliye ve münferit sulh mahkemesinin bulunduğu yerde, o mahkemenin yargı çevresindeki noterlik işleri için bir noterlik kurulur. Asliye mahkemesinin çevresi birden çok ilçeyi kapsıyorsa gerektiğinde diğer ilçelerde de noterlik kurulabilir. Bir ilin belediye sınırları içinde birden fazla noterlik varsa her noterlik, bağlı olduğu asliye mahkemesinin yargı çevresiyle sınırlı olmaksızın il belediyesi sınırları içindeki bütün noterlik işlerini görmeye yetkilidir.

Asliye mahkemesi kaldırılan ilçelerdeki birinci, ikinci ve üçüncü sınıf noterliklerin faaliyeti devam eder ve bu yerlerde birden çok noterlik kurulabilir. 109 uncu madde, ancak asliye mahkemesi bulunmayan ilçelerde faaliyetleri devam eden veya yeniden kurulan, aynı yargı çevresinde olup aynı belediye sınırları içinde bulunmayan noterlikler hakkında uygulanmaz. Adalet Bakanlığı, iş yoğunluğu artan yerlerde birden çok noterlik açabilir; boşalmış olmak kaydıyla mevcut noterliklerden birden fazlasını kapatabilir ve bu yetkilerden önce Türkiye Noterler Birliğinin mütalaasını alır. Aynı ilçelerdeki birinci, ikinci ve üçüncü sınıf noterlikler boşalmışsa Birliğin teklifi üzerine Bakanlıkça kapatılabilir.

Noterlik sınıfları ve noterin sınıfı

Kanunun 4 üncü maddesi noterlikleri dört sınıfa ayırır. Birinci, ikinci ve üçüncü sınıflar, Birliğin mütalaasıyla Adalet Bakanlığınca sınıflandırılır. Ölçü, yetki çevresindeki nüfus, iş yoğunluğu ve noterlik geliridir; genellikle aynı mahkemeye bağlı noterlikler aynı sınıftan sayılır. Bakanlık her dört yılda bir durumu inceleyerek yeni sınıflandırmayı Resmî Gazete ile ilan eder. Yeni sınıflandırma ilan olununcaya kadar eski sınıflandırma uygulanır. Süre içinde açılan yeni noterlikler, süre beklenmeden ve tahmini gayrisafi gelirleri de gözetilerek sınıflandırılıp ilan olunur.

Dördüncü sınıfa indirmeye ilişkin 31 inci madde saklıdır. Dördüncü sınıftan üçüncü sınıfa geçirilecekler her yılın Nisan ayı başında tespit edilerek ilan olunur. Açık bulunan üçüncü sınıf bir noterliğe noter atanması mümkün olamazsa bu noterlik, 4 üncü maddedeki sınıflandırma ve ilan hükümleri uygulanmaksızın Adalet Bakanlığınca dördüncü sınıfa indirilir.

Ek 4/a maddesi noterlerin üç sınıfa ayrıldığını, ilk atamada üçüncü sınıf hizmetin başladığını ve ikinci ile üçüncü sınıfta asgari hizmet süresinin dörder yıl olduğunu düzenler. Sınıfın yükselebilmesi, Adalet müfettişinin son hal kâğıdında olumlu kanaat bulunmasına bağlıdır. Noterliğin sınıfının yükseltilmesi noterin sınıfına tesir etmez. Noterliklerin dört sınıfa, noterlerin ise üç sınıfa ayrılması aynı sonucu vermez; bu iki düzen arasındaki ilişki metinde çözülmemiştir ve her hüküm kendi konusu içinde okunur.

Staj, belge ve stajyerin sorumluluğu

Noter olabilmek için kural olarak bu kısımdaki hükümlere göre stajın tamamlanması ve noterlik belgesinin alınması şarttır. Adli veya askeri yargı hâkimlik ya da savcılıklarına veya hukuk fakültesi mezunu olup idari yargı hâkimlik veya savcılıklarına atanmış kişiler, avukat unvanını kazanmış kişiler ve Avukatlık Kanunundaki staj ve sınav şartlarından bağışıklı olarak avukatlığa kabul hakkını kazanmış kişiler staja tabi değildir.

Staja kabul için Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, 21 yaşını bitirip 40 yaşını doldurmamış olmak ve Türk hukuk fakültesinden mezun olmak ya da yabancı hukuk fakültesi bakımından Türkiye programlarındaki eksik derslerden başarılı sınav vermiş bulunmak gerekir. Ayrıca Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavında başarılı olmak, 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesine göre memurluğa engel mahkûmiyet bulunmamak, kesinleşmiş ceza veya disiplin kararıyla hâkim, savcı, memur ya da avukat olma niteliğini kaybetmemiş olmak, mesleğe yaraşmayan tutumu çevresince bilinmemiş olmak, noterlikle veya stajyerlikle birleşemeyen işle uğraşmamak, mahkeme kararıyla kısıtlanmamış olmak ve görevi sürekli yapmaya engel bedensel veya akılca maluliyet bulunmamak aranır. İflasta itibarın iade edilmiş olması, aciz vesikası varsa kaldırılmış olması ve staj yerinde ikametgâh bulunması da şarttır. Hileli ve taksirli müflisler, itibarları iade edilse bile kabul olunmaz.

Noterlik stajına engel mahkûmiyeti olanlar ile terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı bulunanlar noterliğe kabul edilemez. Engel bir suçtan soruşturma veya kovuşturma varsa staja alınma kararı sonucuna kadar bekletilebilir; ret gereken hâllerde sonuç beklenmez. 8 inci madde, 50 nci maddenin birinci ve ikinci fıkraları ile üçüncü fıkradaki ticaret yapma yasağını stajyerlere de uygular. Bununla birlikte 50 nci maddenin ikinci fıkrası mülga olarak gösterildiğinden bu yollamanın kapsamı, yürürlükte kalan birinci fıkra ve ticaret yasağıyla sınırlı biçimde okunmalıdır. Beyannamenin gerçeğe aykırılığı ortaya çıkarsa resmî mercilere yalan beyanda bulunmak suçundan ceza kovuşturması yapılır.

Staj istemi, istem tarihinden itibaren on gün içinde on beş gün süreyle belediye ve adliye dairesinde asılarak ilan edilir; herkes açık delil veya vakıa göstererek itiraz edebilir. Oda yönetim kurulu itiraz süresinin bitiminden itibaren bir ay içinde gerekçeli kabul, ret veya bekletme kararı verir. Süre içinde karar verilmezse talep reddedilmiş sayılır. Tebliğden itibaren on beş gün içinde Birliğe itiraz edilebilir. Kabul ve itiraz üzerine verilen karar Bakanlığın onayıyla kesinleşir; Bakanlık kararına karşı Danıştay’a başvurulabilir. Staj listeye kayıtla başlar ve itiraz kaydı durdurur.

Adalet Bakanlığı her yılın Aralık ayında, açık veya boşalmış bulunan ile açılacak veya boşalacak noterliklerin sayısını gözeterek ve Birliğin mütalaasını alarak gelecek yıl staja kabul edilecek kişi sayısını tespit eder. Bu sayı yıl sonuna kadar Resmî Gazete’de ve staj yapılacak yerlerde çıkacak birer gazetede birer kez yayımlanır. Staj bir yıldır ve kesintisiz yapılır. Haklı sebeple devam edilmeyen günler, engelin kalkmasından sonraki bir ay içinde başvurulursa oda yönetim kurulunca tamamlatılır. Oda başkanı en çok on beş gün izin verebilir. Yanında staj yapılan noter her üç ayda bir ahlaki gidiş ve mesleki ehliyet raporu verir; son rapor, noter olup olamayacağı veya stajın altı ay uzatılması kanaatini de kapsar.

Bakanlık, dosyanın gelmesinden itibaren on beş gün içinde stajın amacının gerçekleşip gerçekleşmediğine karar verir. Gerçekleşmemişse staj altı ay uzatılabilir veya stajyerlikten çıkarma kararı verilebilir. Gerçekleşmişse verilen belge, açık bulunan üçüncü sınıf noterliklerden birine atanma hakkı verir. İlgili kararlara karşı Danıştay’a başvurulabilir. Belge sahipleri Bakanlıktaki deftere belge sıra numarasına göre kaydedilir; adres değişikliği, değişiklik tarihinden itibaren on beş gün içinde bildirilir.

Noterlik stajı ücretlidir. Ücret, Bakanlığın mütalaası alınarak Birlikçe tespit edilir ve stajın başlangıcından belgenin verildiği tarihe kadar Birlik bütçesinden ödenir; uzatılan süre için ödenmez. Kanunda sayılan terk, çıkarma, teklif reddi, göreve başlamama veya erken ayrılma hâllerinde ödenen ücret kanuni faiziyle tahsil edilir. Alacak, ödeme sebebinin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde belgenin verildiği tarihten itibaren on yılda zamanaşımına uğrar. Stajyer, staj süresi içinde yaptığı işlerden o işin asıl görevlisi gibi sorumludur.

İlan, atama, başlama ve vekâlet

Boşalan, açılan veya dördüncü sınıftan üçüncü sınıfa geçirilen noterlikler Resmî Gazete’de ilan olunur. Yaş tahdidi nedeniyle boşalacak noterlikler, noter bu tahdide tabi tutulmadan önce ilan edilir. İlana başvuranlar, 7 nci maddenin birinci, beşinci ve sonraki bentlerindeki şartları kaybetmediklerini gösteren belgeler ile askerlik belgesini dilekçelerine ekler. Süresinde eksik belge tamamlanmazsa istem nazara alınmaz. Başvurma tarihinde noter bulunanlar hakkında bu fıkralar uygulanmaz.

İlan edilen üçüncü sınıf noterliğe ancak noterlik belgesi almış kişi atanabilir. Bakanlık, ilandan bir ay sonra ve verilen sürenin bitiminden sonra defterde en önde bulunan engeli olmayan istekliden atama yapar. Birinci sınıf noterliğe birinci sınıf, ikinci sınıfa birinci veya ikinci sınıf, üçüncü sınıfa birinci, ikinci veya üçüncü sınıf noterler arasından ilanı izleyen bir ay içinde başvuran isteklilerden biri Adalet Bakanınca atanır. Belge sahibinin üçüncü sınıfa atanması, üst sınıf noter isteklisi bulunmamasına bağlıdır. Bir üst sınıfın isteği tercih edilir; bulunduğu noterlikte iki yılını doldurmamış noterin isteği nazara alınmaz. Aynı sınıfta mesleki kıdem, kıdem eşitliğinde belge sıra numarası esas alınır.

Atanma veya nakil isteğinden, ilan süresinin bitimini izleyen on beş gün içinde vazgeçilirse bu vazgeçme atamada değerlendirilir; aksi hâlde dikkate alınmaz. Atama tasarrufunun yargı organınca iptali hâlinde açıkta kalan noter önceki görevine döner. Önceki yere başkası atanmışsa kendi sınıfından ilk boşalan veya açılan noterliğe tercihen atanır ve önceki hizmet süresi yeni yerde geçmiş sayılır. İki yıllık hizmetten sonra istifa eden noter, yeterliğini belgelendirerek kendi sınıfından veya alt sınıftan bir noterliğe 27 nci maddedeki esas ve sıraya göre atanabilir. Ayrılıştan itibaren altı ay geçmeden talepte bulunamaz. İkinci defa istifa yoluyla ayrılanlar bir daha atanamaz.

Noter sıfatı atama kararının tebellüğüyle kazanılır. Kendi veya üst sınıfta başka noterliğe atanan ya da nakledilen noterin eski sıfatı da tebellüğ tarihinde sona erer. Atanan veya nakledilen kişi tebliğden itibaren bir ay içinde göreve başlar. Meslekte bulunanlar bakımından bu süre, devir ve teslimin tamamlandığı tarihten işlemeye başlar. Haklı sebep olmaksızın başlanmazsa veya tebliğden sonra vazgeçilirse meslekten istifa edilmiş sayılır. Tespit edilen yer dışında daire açan veya noterliği dışarı taşıyan notere bir aylık süre verilir; süresinde taşımazsa istifa etmiş sayılır ve daire Birliğin gözetiminde nakledilir.

Dördüncü sınıf noterlikler, adalet komisyonunun inhası üzerine Bakanlıkça görevlendirilecek icra müdürü, yardımcısı veya kâtip sınıfından bir adalet memuru tarafından geçici yetkili noter yardımcısı sıfatıyla yönetilir. Boşalan birinci, ikinci veya üçüncü sınıf noterliği, atanan noter başlayıncaya kadar önce stajının altı ayını tamamlamış stajyer yönetir. Birden fazla stajyer varsa kıdemli olan, uygun stajyer yoksa odanın görevlendireceği stajyer, o da yoksa başkâtip ve onun engelinde en kıdemli kâtip vekâlet eder. Bunlar da yoksa görev adalet komisyonunca atanacak memura gördürülebilir. Vekile ödenecek ücret kendi aylık veya ücretinden az olamaz; noterliğin aylık safi gelirinin yarısından fazla da olamaz.

Tutuklanma, işten el çektirme ve geçici işten çıkarma hâllerinde görev 33 üncü madde uyarınca gördürülür. Geçici çıkarma ayrık olmak üzere safi gelirin artan kısmının yarısı notere verilir, diğer yarısı sonuç kesinleşene kadar alıkonulur. Hastalık ve izin gibi haklı engelde öncelikle imzaya yetkili kişi, yoksa belirtilen stajyer, başkâtip veya kıdemli kâtip vekâlet eder. Noter, stajının üç ayını tamamlamış stajyerine, başkâtibine veya başka bir kâtibine imza yetkisi verebilir. Birden fazla yetkide öncelik yetki belgesinde belirtilir; ayrıntılı şartlar yönetmeliğe bırakılmıştır.

And, teminat, daire ve personel

İlk defa atanan noter, işe başlamadan önce bağlı asliye hukuk veya münferit sulh mahkemesinde görevi doğru ve tarafsız yapacağına dair and içer. Mesleğe girenler göreve başlamadan itibaren iki ay içinde bir yıllık gayrisafi gelirin yüzde 5’i oranında yalnız para teminatı verir. Sonraki yıllarda önceki yıl fiilî gayrisafi gelirin yüzde 1’ini Şubat sonuna kadar verir. Teminat, görev nedeniyle doğabilecek zararlara ve para cezasına karşılıktır; başkasına temlik ve terhin edilemez. Süresinde yatırılmazsa bir ayı geçmeyen ek süre verilir. Bu sürede de tamamlanmazsa noter istifa etmiş sayılır.

Noter, göreve başlamadan itibaren on beş gün içinde mühür ve imza örneklerinin üçer örneğini valiliğe gönderir. İmzaya yetki verilenlerin imza örneği de yetki belgesinden itibaren on beş gün içinde gönderilir. Noterlik dairesi resmî daire sayılır; kira sözleşmesini daire adına noter yapar ve her türlü gider notere aittir. Birliğin verdiği noter kimlik kartı, tüm resmî ve özel kuruluşlarca kabul edilecek resmî kimlik hükmündedir.

Noter kâtibi olabilmek için Devlet Memurları Kanunundaki şartlar, meslekten çıkarılmamış olmak, altı aylık adaylık ve noterin yeterlik onayı gerekir. Yeterliği onaylanmayan aday altı ay daha çalıştırılabilir; yine başarı gösteremezse o noterlikte çalıştırılamaz. Adaylar en az bir yıl süreli sözleşmeyle işe alınır. Adaylık bitimini izleyen on beş gün içinde yetersizlik sebebiyle fesih ihbar hakkı saklıdır. Bu süre içinde fesih veya uzatma olmazsa sözleşme kâtiplik sözleşmesi olarak devam eder. Sözleşme dört nüsha düzenlenir ve on beş gün içinde birer nüshası noter odasına ve bölge çalışma müdürlüğüne gönderilir. Aykırılıkta kusursuzluk anlaşılmazsa ilk defasında en az kınama cezası verilir.

Meslekten çıkarma cezasının kesinleşmesi hâlinde kâtiplik veya adaylık sözleşmesi kesinleşme tarihinde kendiliğinden sona erer; bu nedenle noterden tazminat talep edilemez. Hizmetliler kâtip görevinde kullanılamaz. En az bir yıl hizmeti bulunan kâtip ve hizmetlilere hizmet süresine göre on beş gün, yirmi gün veya bir ay yıllık izin verilir. İzin başka yerde geçirilecekse yedi güne kadar yol izni zorunludur. Haklı mazeretle yılda en çok on gün izin verilebilir; toplam on günü aşan miktar yıllık izinden düşülür ve izin sürelerinde ücret tam ödenir. Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez; süreler toplu iş sözleşmesi ve hizmet akdiyle artırılabilir. Kâtip ve hizmetlilerle noter arasındaki hizmet ilişkisi, kanunda aksine hüküm yoksa iş mevzuatına tabidir.

İzin, yaş tahdidi ve devir

Noterlerin yıllık izni, hizmeti altı aydan on yıla kadar olanlar için otuz gün, daha fazla hizmeti olanlar için kırk gündür. On yıl bu birinci süreye dahildir. Gidiş ve dönüş süreleri de dahildir ve izni Adalet Bakanlığı verir. Birbirini izleyen iki yılın izni birlikte verilebilir; bu hâlde önceki yıllara ait kullanılmamış izin hakları düşer. Haklı engel varsa noterliğin bulunduğu yer Cumhuriyet savcısı, gidiş ve geliş dâhil on günü geçmeyen mazeret izni verebilir. Bu izinlerin toplamı yirmi günü aşarsa aşan kısım yıllık izinden düşülür.

Birlik organlarında çalışma veya Birlik ya da Bakanlık görevi nedeniyle ayrılan noter, savcıya haber vermek şartıyla işin gerektirdiği süre izinli sayılır. Bu izin yıllık izinden indirilemez. Üçüncü ve dördüncü fıkralara göre verilen izinler derhâl Bakanlığa bildirilir. Haklı engel olmaksızın iznini on beş gün geçiren noter istifa etmiş sayılır. Daha az geçirme veya izinsiz ayrılmada disiplin cezası uygulanır; ilk defasında en çok kınama verilebilir.

Hastalık raporuna göre izin, beş yıla kadar hizmette üç aya, beş yıldan on yıla kadar hizmette altı aya, on yıldan fazla hizmette bir yıla kadardır. Resmî sağlık kurulu raporuyla bu süreler iki katına kadar uzatılabilir. Sonunda iyileşmeyen noterin görevine Bakanlıkça son verilir. Noterler 65 yaşını tamamladıklarında yaş tahdidine tabi tutulur. Yaş hesabında Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümleri kıyasen uygulanır.

Noterliğin boşalması derhâl Cumhuriyet savcılığına bildirilir. Savcı hesap ve işlemleri en çok iki ay içinde inceler; evrak, defter, belge ve emanetleri tutanakla vekile devreder. İlişik çıkmazsa teminat notere veya mirasçılarına iade edilir. İlişik çıkarsa bunu karşılayabilecek miktar alıkonularak yetkili makamların incelemesine göre işlem yapılır. Devirde hazır bulunan Cumhuriyet savcısı ile görevlendirilen adalet memuruna Harçlar Kanununa göre yol tazminatı Birlikçe ödenir; işin süresi ne olursa olsun beş günden fazlası için verilmez.

Görevler, şekil ve ispat gücü

Noterin genel görevleri arasında kanunla başkasına verilmemiş hukuki işlemleri düzenlemek, mercisi belirtilmemiş resmî işlemleri yapmak, gayrimenkul satış vaadi, imza, mühür, işaret ve tarih onayı, örnek çıkarma, çeviri, protesto, ihbar, ihtar, tescil ve diğer kanun işleri bulunur. Noter bir şeyin veya yerin hâl, şekil ve kıymetini, ilgili kişilerin kimlik ve ifadelerini tespit eder. Davet edilirse piyango ve özel kuruluşların kur’a, seçim ve toplantılarında hazır bulunup durumu belgelendirir.

Taşınmaz satış sözleşmesi noterler tarafından da yapılabilir. Noter başvuru belgesi düzenler, kısıtlamaları ve diğer kanunlardaki sınırlama ile usulü gözetir ve işlemi bizzat yapar. Hak sahibi belirlendikten ve satışa engel hukuki durum bulunmadığı tespit edildikten sonra sözleşme yapılır; aksi hâlde satış gerçekleştirilmez. Sözleşme taraflarca imzalandığı anda noter yevmiye numarası alıp sistemi kaydeder; ardından tapu müdürlüğü tescili sağlar. Sözleşme ve belgeler sisteme aktarılır ve fiziken arşivlenir. Bu satışlardan yalnızca 492 sayılı Kanuna ekli (4) sayılı tarifenin ilgili bendine göre tapu harcı alınır. Harç tamamlanmadan işlemde aynı kanunun 128 inci maddesi uygulanır. Sözleşmeler damga vergisinden, ilgili kâğıtlar değerli kâğıt bedelinden istisnadır.

Terk eden eşin ortak konuta daveti ve mirasçılık belgesi verilmesi noterler tarafından da yapılabilir. Noter yazılı veya sözlü başvuruda tutanak düzenler ve özel kanundaki usulü gözetir. Bu işlemleri bizzat yapar; imza yetkili hukuk fakültesi mezunu görevli veya stajyer varsa onlar da yapabilir. Mirasçılık belgesi yargılamayı gerektiriyorsa, nüfus kayıtları yeterli değilse veya yabancı tarafından isteniyorsa noter tarafından verilemez. Menfaati ihlal edilenler sulh hukuk mahkemesinde itiraz edebilir. Mahkeme, karar örneğini ilgili notere ve Birliğe bildirir.

Noter, ilgilinin istemiyle hukuki işlemi belgelendirir. Kimlik, adres, yetenek ve gerçek isteği tamamen öğrenmekle yükümlüdür. İşitme, konuşma veya görme engeli anlaşılırsa işlem, engellinin isteğine bağlı olarak iki tanık huzurunda yapılır. İşitme veya konuşma engelinde yazıyla anlaşma da yoksa iki tanık ve yeminli tercüman bulundurulur. İlgili Türkçe bilmezse yeminli tercüman bulundurulur. İmza veya imza yerine el işareti yoksa varsa mühür, yoksa sol el başparmağı, o da yoksa başka parmak bastırılır ve hangi parmak olduğu yazılır. Mühür kullanılsa bile parmağın da bastırılması zorunludur.

Noter, tanık, tercüman ve bilirkişi; kendisi ilgili veya vekil ise, eş ya da maddede belirtilen hısım veya evlatlık ilişkisi varsa, kâtip veya hizmetli ise, bu kişilerden birinin vekili ise ya da işlem kendi veya bu kişilerin yararına tasarruf ise işleme katılamaz. Noterin yapamadığı işlemi o yerde başka noter yoksa asliye hukuk hâkimi, o da yoksa sulh hukuk hâkimi bu kanun hükümlerine göre yapar. Reşit olmayanlar, mahcurlar, andlı tanık olarak dinlenemeyenler ile noterin kâtip ve hizmetlileri tanık olamaz. Vekil, veli, vasi, kayyım, mümessil, mirasçı veya tüzel kişi adına işlem yaptıranlar sıfat ve yetki belgesi göstermek zorundadır. Belge iş kâğıdına yazılır; işle ilgili kısımlarının örneği asıl ve örneklere bağlanır.

Kanuna göre belgelendirilen işlemler resmidir. Düzenleme şeklindeki hukuki işlemler sahteliği sabit oluncaya kadar geçerlidir. İmza onayı yalnız imzanın ilgiliye ait olduğunu belgeler, içeriği kapsamaz; imza ve tarih sahteliği sabit oluncaya kadar geçerlidir. Diğer işlemler aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir. İlgilinin imzasını ve noterin onayını taşımayan çıkıntılar geçersizdir; çıkıntı el yazısıyla yapılamaz. Tamamlanmış işlemin değiştirilmesi, feshi veya iptali yeni bir işlemle ve önceki işlemin yapıldığı şekilde yapılır. Düzeltme de aynı yolla yapılır; ancak önceki işlemin nitelik ve değeri değişmemiş olmalıdır. Yeni işlemin tarih ve numarası noterlikteki önceki kâğıda yazılır; işlem başka noterlikte yapılmışsa nüsha gönderilir.

İşlemler kural olarak dairede yapılır. Gecikme veya başka bir zorluk varsa sebep iş kâğıdında gösterilerek daire dışında da yapılabilir. Aynı yetki, işlem tarihinde öncelikle imzaya yetkili kimseye de aittir. Düzenleme bir tutanakla yapılır. Tutanakta noter ve noterlik, yer ve tarih, ilgili ile varsa tercüman, tanık ve bilirkişinin kimlik ve adresi, ilgilinin vergi kimlik numarası, gerçek istek beyanı, katılanların imzası ve noterin imza ve mührü bulunur. Asıl dairede saklanır, örnek ilgiliye verilir. Tutanak, noterin ilgiliyi tanıyıp tanımadığını ve tanımıyorsa kanı yolunu gösterir. Kanı oluşmaz ve işlem yine istenirse bu durum ile kimlik ispat vasıtası yazılır.

Gerçek istek beyanı yazıldıktan sonra tutanak ilgiliye okutulur. Uygunsa bu husus yazılır ve altı imzalanır. Okuma veya yazma imkânı yoksa iki tanık huzurunda beyan alınır, tutanak okunur ve beyanın aynen yazıldığı yazılarak imzalanır. Beyanda dayanılan ve tutanağa bağlanan belge, tutanağın ayrılmaz parçasıdır. Niteliği tapuda işlem gerektiren sözleşme ve vekâletnameler, vasiyetname, mülkiyeti muhafaza kaydıyla satış, gayrimenkul satış vaadi, vakıf senedi, evlenme mukavelesi, evlat edinme ve tanıma, mirasın taksimi sözleşmesi ve diğer kanunlardaki sair işlemler düzenleme şeklinde yapılır.

İmza onayı, imzanın atan kişiye ait olduğunun şerhle belgelenmesidir. Aslı ilgiliye verilir; imzalı örnek dairede saklanır ve bu örnek harca tabi değildir. Onay, imzanın huzurda atılması veya ilgili tarafından kabul edilmesiyle mümkündür. Şerh yer ve tarihi, kimlik, adres ve vergi kimlik numarasını, tanınmıyorsa ispat belgesini, imzanın huzurda atıldığını veya dışarıda atılıp kabul edildiğini, katılanların imzaları ile noterin imza ve mührünü taşır. Mühür, tarih, parmak izi veya imza yerine geçen el işaretinin onayında bu hükümler kıyasen uygulanır.

İşlem örnekleri yalnız ilgililere, kanuni mümessil veya vekillerine ya da mirasçılarına verilir. Vasiyetname örneği, Türk Kanunu Medenisi hükümlerine göre açılmadıkça, vasiyeti yapandan veya noterlikten onaylı ve özel yetki taşıyan vekilinden başkasına verilemez. Bunların dışında örnek, bağlı olunan asliye hukuk veya münferit sulh hâkiminin iznine bağlıdır. Konsolosluk evrakında izin son ikametgâh mahkemesince, bu yer tespit edilemezse Ankara Asliye Hukuk Mahkemesince verilir. İzin harç ve vergiye tabi değildir.

Günlük çalışma diğer resmî dairelerle başlar. İş kabulü süresi en çok bir saat fazla olabilir ve saati noter odasının genel kurulu tespit eder. 52 nci madde saklı kalmak üzere noter, günlük çalışma dışında iş kabul edemez. Tatil günlerinde ve iş günlerinin tatil saatlerinde yalnız vasiyetname düzenleme ve onaylama veya gecikmesinde zarar umulan işlemler yapılabilir. Sebep evrakta gösterilir ve işlem tatilden sonraki ilk yevmiye numarasına kaydedilir.

Emanet, vasiyetname ve elektronik işlem

Emanetler noter tarafından saklanır. Tutanak örneği emaneti verene verilir ve emanet kimin için yatırıldıysa ona tebliğ olunur. İlgili isterse emanet mühürlenerek milli bankada, banka yoksa demir kasa veya sağlam dolapta saklanır. Emanet para en geç ertesi gün bankadaki noterlik emanet cari hesabına hak sahibinin adı, soyadı ve adresi gösterilerek yatırılır. Tahsil ve ödemede makbuz kullanılır; para noterlik çekine karşı bankaca ödenir. Gider ödendikçe bankaya yapılan ihbar zamanaşımını keser.

Saklanma süresinin sonunu izleyen bir yıl içinde emanet alınmaz veya harç ve gider ödenmezse noter tebliğ eder. Tebliğden itibaren bir ay içinde başvurulmazsa emaneti satar, giderleri ayırır ve kalanı bankaya yatırır. Değersiz veya satış masrafını korumayan emanet, 65 inci maddenin birinci fıkrasındaki tebliğ sonuçsuz kalırsa Hazineye devredilir. Bankaya yatırılan para zamanaşımı dolunca Hazineye aktarılır. Emanet, tutanaktaki şartlar dışında ancak tarafların muvafakati veya mahkeme kararıyla verilebilir.

Noter açık veya kapalı vasiyetnameyi saklar ve tutanak düzenler. Ölüme bağlı tasarruf yapanın kaydını nüfus dairesine bildirir. Ölüm ihbar edilir veya resmî belgeyle ispat edilirse onaylı örnekleri, yetkili sulh hâkimine verilmek üzere Cumhuriyet savcılığına tevdi eder. Tebliği istenen kâğıt Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ olunur. Tutanak daire nüshasına bağlanır; tebliğin yapıldığı veya yapılamadığı husus ilgilinin nüshasına yazılıp onaylanır.

Kanunda öngörülen işlemler güvenli elektronik imzayla da yapılabilir. Düzenleme şeklinde zorunlu işlemler ile irade beyanlarının alınmasında ilgililerin noter huzurunda olması gerekir. Tüm işlemlere dair bilgi ve belgeler Birliğin Bilişim Sisteminde kaydedilir ve saklanır. Güvenli elektronik imzalı belgede kanunlardaki mühürleme uygulanmaz ve ayrıca suret aranmaz; talep edilmedikçe ayrıca fiziki belge düzenlenmez. Elle imzalı suretle çelişirse sistemde kayıtlı güvenli elektronik imzalı belge esas alınır. Dayanak belgenin aslının fiziki ibrazı zorunluysa asıl, yönetmelikte belirlenen süre içinde notere ibraz edilir.

Yasaklar, denetim ve sorumluluk

Yargı mercilerinin vereceği işler, ilim ve hayır kuruluşlarının başkan ve üyelikleri, hakemlik ve vasiyeti tenfiz memurluğu ayrık olmak üzere hiçbir hizmet ve görev noterlikle birleşemez. 50 nci maddenin ikinci fıkrası mülga olarak gösterilmiştir. Noterler borsa oyunu, 657 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin birinci fıkrası anlamında ticaret, kefalet, ücret indirimi, aracı kullanma, reklam ve rekabet ile ücret konusunda aralarında sözlü veya yazılı anlaşma yapmaktan yasaklıdır. Kanunların emredici hükümlerine aykırı hususlarda işlem yapamazlar. Bu yasak, imza onaylaması yapılan işlemlerin içeriği hakkında da uygulanır.

Noter ve noterlik kâtipleri görevleri nedeniyle öğrendikleri sırları, kanunların emrettiği hâller dışında açıklayamaz. Evrak ve defterler mahkeme, sorgu hâkimliği, Cumhuriyet savcılığı, resmî daireler veya yetkili soruşturma kişileri tarafından konusu belirtilerek incelenebilir. Daire dışına çıkarılmaları mahkeme veya sorgu hâkimi kararına bağlıdır. Dosyada kalmasına karar verilirse onaylı örnek, aslının yerinde saklanması için notere verilir. Soruşturma yetkilileri ile Cumhuriyet savcılarının isteyeceği örnekler noterlik ücretine tabi değildir; diğer resmî mercilere verilecek örneklerden yalnız yazı ücreti alınır.

Noterlikler Adalet Bakanlığı ve Türkiye Noterler Birliğinin gözetim ve denetimi altındadır. Cumhuriyet savcıları devamlı denetler ve yılda en az bir kez teftiş eder. Münferit sulh mahkemesi yanındaki noterlik, bağlı asliye Cumhuriyet savcılığına tabidir. Adalet müfettişleri de teftiş eder. Müfettişler ve savcılar lüzum görürse evrak, defter ve cilt bentlerini daire içinde muhafaza altına alabilir. Birlik denetimini yetkilendireceği başkan, üye veya denetleme kuruluyla yapar.

İş stajyer, kâtip veya kâtip adayı tarafından yapılmış olsa bile noter, işin yapılmaması ya da hatalı veya eksik yapılmasından zarar görenlere karşı sorumludur. Ödediği miktar için buna sebep olan stajyere veya noterlik personeline rücu edebilir. Noterler, geçici yetkili noter yardımcıları, noter vekilleri, noter kâtipleri ve adayları noterlikteki görevleriyle bağlantılı suçlarda kamu görevlisi sayılır. Birlik organındaki noterler bu görevleriyle bağlantılı suçlarda da öyledir. Birlik genel sekreterliğine veya saymanlığına noter olmayan kişi seçilirse aynı hüküm uygulanır. Bu kişilere karşı yazılı görevleri sırasında veya görevleri sebebiyle işlenen suçlar bakımından da kamu görevlisi sayılırlar.

Noterlerin görevden doğan veya görev sırasında işledikleri suçlarından dolayı kovuşturma Adalet Bakanlığının iznine bağlıdır. Dosya Ceza İşleri Genel Müdürlüğüne verilir. Kovuşturma gerekli görülürse suçun işlendiği yer ağır ceza mahkemesine en yakın ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet savcılığına gönderilir. Savcı beş gün içinde iddianamesini düzenleyerek dosyayı ağır ceza mahkemesine verir. Hakkında son soruşturma açılmasına karar verilen noterin duruşması, suçun işlendiği yer ağır ceza mahkemesinde yapılır. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçta suçüstü hâlinde soruşturma genel hükümlere göre yapılır. 153 ilâ 155 inci maddeler noter dışındaki görevlilere uygulanmaz.

Eski tarihle evrak düzenleyen, yevmiye defterinde numara ayıran veya beyanname yahut makbuzlarda tahrifat yapan noter görevlileri, kâtipler ve adaylar belgede sahtecilik hükümlerine göre cezalandırılır. Kâtip ve kâtip adaylarının suçuna iştiraki bulunmayan noter, gözetim ve denetim görevini yerine getirmediği sabit olursa Türk Ceza Kanununun 257 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca cezalandırılır. 109 uncu maddenin birinci fıkrasındaki görevleri yerine getirmeyen noter odası yönetim kurulu başkan ve üyeleri hakkında aynı kanunun 257 nci maddesi uygulanır.

Disiplin, el çektirme ve göreve son verme

Mesleğin vakar ve onuruna aykırı hareket eden, görevini yapmayan, kusurlu yapan veya güveni sarsan noterlere niteliğe ve ağırlığa göre disiplin cezası verilir. Cezalar uyarma, kınama, para cezası, bir aydan altı aya kadar sıfat saklı geçici işten çıkarma ve bir daha atanmamak üzere meslekten çıkarmadır. 157 nci maddeye göre iki defa hüküm giyme ve kanunun emrettiği hâllerde meslekten çıkarma zorunludur. Aynı cezayı gerektiren eylem beş yıl içinde tekrarlanırsa sıradaki daha ağır ceza uygulanır; bu hâlde dahi daha ağır ceza verilmesi mümkündür. Sıraya bağlı olmaksızın takdir, bu tekrar hükmünün dışındaki hâller içindir.

Disiplin kovuşturmasında isnat açıkça ve yazılı bildirilir, yazılı savunma istenir ve en az on gün süre tanınır. Atamadan önceki eylem, meslekten çıkarmayı gerektirmediği sürece disiplin konusu olamaz. Noterlikten ayrılma, noterlik sırasındaki eylemler için kovuşturmaya engel değildir. Kovuşturmayı Birlik Disiplin Kurulu yapar. Şikâyet edilen başkan veya üye ilgili çalışmaya katılamaz. Kurul önce kovuşturmaya yer olup olmadığına karar verir.

Kovuşturmaya yer olmadığı kararı noterin bulunduğu yer Cumhuriyet savcısına ve varsa şikâyetçiye tebliğ edilir. Tebliğden itibaren on beş gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. Bakanlık dosyayı inceleyip kesin karar verir. Karar kesinleşirse aynı konuda yeniden inceleme, yeni delile ve kesinleşmeden itibaren üç yıl geçmemiş olmasına bağlıdır. Kovuşturma açılırsa bir üye delil toplar ve en geç üç ayda rapor verir; kurul bu süreyi iki ay uzatabilir. Kurul rapordan itibaren en geç iki ayda işi sonuçlandırır.

Noter talep ederse inceleme gizli duruşmayla yapılır. Davete rağmen gelmez veya vekil göndermezse, bunun davetiyede yazılması şartıyla duruşma gıyapta devam eder. Kurul delillerin gösterilme ve incelenme biçimini serbestçe takdir eder. Kararlar üye tam sayısının salt çoğunluğuyla verilir. Delil yalnız bir tanığın kişisel bilgisinden ibaretse o tanık her hâlde dinlenir. Duruşma tutanağını başkanın görevlendirdiği üye tutar. Duruşma dışında dinlenenlere ait tutanaklar duruşmada okunur. İstinabe talimatını, dinlenecek kişinin bulunduğu yere en yakın noter odası başkanı veya görevlendireceği noter yerine getirir.

Tanık ve bilirkişiler Tebligat Kanununa göre çağrılır. Usulüne göre çağrılıp gelmeyen veya kanuni sebep olmaksızın tanıklık, bilirkişilik ya da yeminden çekinenler hakkında Ceza Muhakemesi Kanununun tanıklık hükümleri uygulanır. Gerekli kararları Ankara sulh ceza hâkimi, kurulun tutanak örneği üzerinden verir. Disiplin kurulu başkan ve üyeleri, maddede anılan usul kanunundaki sebeplerle reddedilebilir ve çekinebilir. Kararın birer örneği ilgililere ve Cumhuriyet savcısına tebliğ edilir; tebliğden itibaren on beş gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir.

Noterin ceza kovuşturması sonunda mahkûm veya beraat etmiş olması disiplin cezasına engel olmaz. Disiplin işlemine konu fiilden ceza soruşturması açılmışsa disiplin kovuşturması, soruşturma kesin karar veya hükümle sonuçlanıncaya kadar bekletilir. Disiplin kararları kesinleşmedikçe uygulanmaz. Para cezaları dışındaki disiplin cezalarını Adalet Bakanlığı yerine getirir. Para cezası veya giderlerin ödenmesine dair kurul kararları, İcra ve İflas Kanununun ilamların icrası hükümlerine göre Birlik tarafından yerine getirilir ve Birliğe gelir yazılır.

Suç teşkil eden fiillerden soruşturma veya kovuşturma yapılan noter, soruşturma veya kovuşturmanın selameti bakımından Bakanlıkça gerekli görülürse kesin karar veya hükme kadar işten el çektirilir. 7 nci maddenin ikinci fıkrasında yazılı suçlardan mahkûmiyette el çektirme, hükmün kesinleşmesine kadar sürer. Soruşturma veya kovuşturma sırasında el çektirilmemiş noter bu suçlardan hüküm giyerse kesinleşme beklenmeden işten el çektirilir. Noter, 7 nci maddenin ikinci bendi hariç o maddedeki yetenek ve şartlardan birini kaybederse görevine Bakanlıkça son verilir. Ayrıca birbirini izleyen son iki hal kâğıdında meslekte yeterli görülmemesi, son teftişten itibaren en az altı ay hizmet görmesi ve bundan sonra yaptırılan üçüncü teftişte de müfettişin yetersizlik kanaatine varması hâlinde göreve son verilir.

Stajyerlere uyarma, kınama, aylık net ücretin yarısını geçmeyen ücretten kesme ve bir daha staja alınmamak ve noterliğe atanmamak üzere stajyerlikten çıkarma cezaları verilebilir. Kâtip ve kâtip adaylarına da uyarma, kınama, aylık net ücretinin yarısını geçmeyen ücretten kesme ve bir daha noter kâtibi veya adayı atanmamak üzere meslekten çıkarma cezaları verilebilir. Bu cezayı yanında çalıştığı noter verir ve karardan önce savunmayı almak zorundadır. Kâtip ve adaylar hakkındaki disiplin kurulu kararları kesindir; ilgililerin Danıştay’a başvurma hakkı saklıdır.

Birlik, kongre ve noter odaları

Noterler Birliğin tabii üyesidir. Yaş tahdidine tabi tutulan noterler fahri üye olur. Yönetim kurulu, mesleğe yararlı kişilerin fahri üyeliğine karar verebilir. Birliğin organları başkan, başkanlık divanı, yönetim kurulu, disiplin kurulu, kongre ve noter odalarıdır. Yönetim Kurulu yedi asıl ve dört yedek üyeden oluşur, dört yıl için kongrece seçilir. Aynı noter, yönetim, disiplin ve oda yönetim kurulu üyeliklerinden birden fazlasına seçilemez.

Yönetim kurulu üyesi, meslekte en az beş yıl kıdemli noterler arasından seçilir. Engel suçtan son soruşturma açılmasına karar verilenler veya geçmiş beş yılda kesinleşmiş para ya da geçici işten çıkarma cezası alanlar seçilemez. Oy pusulasına seçilecek asıl üye tam sayısının yarısından en az bir fazla isim yazılması zorunludur. Asıl ve yedek üyelerin yarısı iki yılda bir yenilenir. Seçilmeye engel suçtan kamu davası açılan üye, dava sonuna kadar çalışmalara katılamaz. Kurul üye tamsayısının salt çoğunluğuyla toplanır ve katılanların salt çoğunluğuyla karar verir; karar için en az dört üyenin aynı oyda birleşmesi şarttır. Disiplin Kurulu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla toplanır ve en az üç üyenin birleşmesiyle karar verir.

Kongre, oda genel kurullarının seçtiği ikişer noter ile oda başkanlarından oluşur. Noter sayısı ondan fazla olan odalar, her fazla on noter için bir delege daha seçer. Yönetim kurulu başkan ve üyeleri delege seçilemez; kongrenin tabii üyesidirler fakat faaliyet raporuyla ilgili kararlarda oy kullanamazlar. Kongre her yıl Haziran ayının ilk haftası toplanır. Toplanma için delegelerin çoğunluğu gerekir. Olmazsa ertesi gün mevcutlarla toplanılır; yine de üyelerin en az dörtte biri katılmadan görüşme yapılamaz. Bu sayı ilk ertelemede de sağlanamazsa toplantı, sayı elde edilinceye kadar bir ayı geçmeyen sonraki tarihlere bırakılır. Seçim toplantısına katılmak ve oy kullanmak zorunludur. Kongre katılanların salt çoğunluğuyla karar verir; 166 ncı maddenin 10 uncu bendindeki konuda üye tamsayısının salt çoğunluğu aranır.

Üç veya daha fazla noterlik bulunan her belediye hududu içinde bir noter odası kurulur. Bakanlık, oda kurulamayan yerleri bir odaya bağlar ve ondan az noter bulunan yerleri zorunlu hâllerde başka odaya bağlayabilir. Her noter, bölgesi içinde bulunduğu odaya kaydolmak zorundadır. Oda genel kurulu her sene Nisan ayı içinde toplanır. Olağanüstü toplantı, Bakanlığın veya kayıtlı noterlerin beşte birinin yazılı istemiyle çağrılır; istemde bulunan noter sayısı ikiden az olamaz. Seçim toplantısına katılmak ve oy kullanmak zorunludur. Birlik ve odaların tebligatı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır.

Birlik ve odaları temsilen uluslararası toplantı ve kongrelere katılmak Adalet Bakanlığının iznine bağlıdır. Gizli oyla yapılacak seçimler ek 1 inci maddedeki esaslara göre yargı gözetiminde gerçekleştirilir. Seçime katılacakları gösteren liste, gündem ve toplantı bilgileri toplantıdan en az on beş gün önce ilçe seçim kurulu başkanı hâkime verilir. Bir yerde birden fazla ilçe seçim kurulu varsa görevli hâkimi Yüksek Seçim Kurulu belirler. Oy verme gizli oy, açık tasnif esasına göredir. Listede adı olmayan noter oy kullanamaz. Seçim sonuçlarına işlemler ve tutanakların düzenlenmesinden itibaren iki gün içinde itiraz edilebilir. Sonucu etkileyecek ölçüde usulsüzlük veya kanuna aykırılık nedeniyle seçim iptal edilirse yenileme, bir aydan az ve iki aydan fazla olmayan bir süre içinde Pazar gününe belirlenir.

Bakanlık, Birlik ve odalar üzerinde gözetim ve denetim hakkına sahiptir. Amaç dışı faaliyette Birliğin merkezdeki sorumlu organları ile oda başkan ve yönetim kurullarının görevine son verilmesine ve yenilerinin seçilmesine, Bakanlık veya Cumhuriyet başsavcılığı istemiyle asliye hukuk mahkemesi basit usulle karar verir. Dava en geç üç ayda sonuçlandırılır. Yenileri en geç bir ay içinde seçilir ve eskilerin süresini tamamlar. Millî güvenlik, kamu düzeni, suçun önlenmesi veya yakalama bakımından gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde vali faaliyetten men edebilir. Karar yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunulur; hâkim kırk sekiz saat içinde açıklamazsa karar kendiliğinden kalkar.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy