Evlilik haricindeki bir nedenle nişanlılık ilişkisi son bulduğunda, nişanlıların yahut onların ana ve babaları ile onlar gibi hareket eden kişilerin karşı tarafa bağışladığı mutat dışı hediyelerin geri verilmesi istenebilir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 122. maddesi kapsamında düzenlenen bu talepte, hediyenin aynen ya da mislen teslim edilememesi durumunda sebepsiz zenginleşme kuralları devreye girer. Nitekim Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2014/13254 Esas, 2015/1563 Karar sayılı ilamında da alışılmışın dışındaki hediyelerin öncelikle aynen, elde yoksa mislen iade edileceği, bunun da sağlanamaması halinde parasal karşılığının sebepsiz zenginleşme hükümleri doğrultusunda istenebileceği açıklanmıştır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 122Kaynağı aç
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2014/13254, K. 2015/1563Kaynağı aç
Kusur Şartının Aranmaması ve Tazminat Dengesi
Alışılmışın dışındaki nişan hediyelerinin iadesi davasında tarafların nişanın bozulmasındaki kusur durumu belirleyici değildir. Türk Medeni Kanunu'nun 122. maddesi ve Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2014/13254 Esas, 2015/1563 Karar sayılı kararı uyarınca, mutad dışı hediyelerin geri alınmasına ilişkin davalarda kusur aranmaz. Bu doğrultuda nişanın sona ermesine kendi kusuruyla yol açan taraf dahi vermiş olduğu alışılmışın dışındaki hediyelerin iadesini talep edebilir.
Nişanlanma, evlenme vaadine dayanan bir bağ kurmakla birlikte taraflara birbirini evlenmeye zorlama hakkı vermez. Bununla birlikte nişanla bağlantılı olarak kararlaştırılan cayma tazminatı veya ceza şartı niteliğindeki anlaşmalar da hukuken icra edilemez. Nişanın bozulması nedeniyle manevi tazminat istenebilmesi bakımından ise yalnızca nişanın bozulmasının doğurduğu üzüntü yeterli sayılmamakta; kusurlu bir davranışın bulunması ve bu davranışla kişilik haklarının zedelenmiş olması aranmaktadır.
Alışılmış ve Alışılmışın Dışındaki Hediye Ayrımı
İade talebinin konusunu yalnızca alışılmışın dışındaki (mutad dışı) hediyeler oluşturur. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2014/13254 Esas, 2015/1563 Karar sayılı ilamında ifade edildiği üzere, alışılmış mutad hediyeler giyilmekle, kullanılmakla eskiyen ve tüketilen eşyalardır. Bir hediyenin mutad sayılıp sayılmayacağı; yöresel örf ve âdete uygun olmasına, günün koşullarına göre maddi değerinin aşırı bulunmamasına ve tarafların mali ile sosyal durumlarına göre değerlendirilir. Bu nedenle giymekle eskiyen, kullanılmakla tüketilen veya mutad kabul edilen eşyaların iadesine kural olarak karar verilmez.
Yargısal uygulamada nişan yüzüğü alışılmış hediye kapsamında görülerek iadeye tabi tutulmamaktadır. Buna karşılık nişan yüzüğü dışında kalan altın, bilezik, kolye, küpe ve benzeri ziynet eşyaları çoğunlukla mutad dışı hediye kabul edilerek iade kapsamına dahil edilmekte, somut olayın özellikleri ve takının niteliği mahkemece dikkate alınmaktadır.
Talep Şekli ve Bedelin Belirlenmesi
Nişan takılarının iadesi davasında dava dilekçesinde öncelikle takıların aynen iadesi, aynen iadenin mümkün olmaması halinde ise bedelinin tahsili talep edilir. Aynen iadesi sağlanamayan ziynet eşyalarının bedelinin tahsiline karar verilirken, Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2014/18045 Esas, 2015/4348 Karar sayılı kararında belirtildiği üzere dava tarihindeki değerin değil, ziynetlerin nişanın bozulduğu tarihteki bedellerinin tespiti gerekir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2014/18045, K. 2015/4348Kaynağı aç
İspat Yükü ve Delillerin İncelenmesi
Nişan hediyelerinin ve takılarının verildiği ile iade edilmediği olgusu her türlü delille kanıtlanabilir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 6. maddesi uyarınca, kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça taraflardan her biri hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2014/18045 Esas, 2015/4348 Karar sayılı kararına göre, kendisine hediye verildiğini kabul eden ancak bunları sonradan iade ettiğini savunan davalı taraf iade olgusunu kanıtlamak zorundadır. Buna karşılık davalının hediyelerin kendisine hiç verilmediğini savunması durumunda, bu eşyaların verildiğini ispat yükü davacıdadır. Nişan takılarının sahte olduğuna dair bir iddia ileri sürüldüğünde ise ispat yükü bu iddiada bulunan tarafa ait olur.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 6Kaynağı aç
Takıların varlığının ve miktarının tespitinde mahkemeler fotoğraf, video kaydı, tanık anlatımı ve bilirkişi raporlarından yararlanır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2012/21137 Esas, 2012/26186 Karar sayılı kararında belirtildiği üzere, törene ilişkin CD kayıtları ve fotoğraflar üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılarak tanık ve taraf beyanlarının birlikte değerlendirilmesi gerekir. Hüküm kurulurken de her bir ziynet eşyasının ayarı, gramı ve değeri kararda açıkça gösterilmelidir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2012/21137, K. 2012/26186Kaynağı aç
Görevli Mahkeme, Yetki ve Zamanaşımı
Nişan hediyelerinin iadesi davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise genel kural uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Nişanlılığın sona ermesinden doğan dava hakları, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 123. maddesi gereğince nişanın sona ermesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 123Kaynağı aç
Nişan yüzüğü ayrılık durumunda geri verilir mi?
Yargıtay uygulamasına göre nişan yüzüğü mutad hediye sayıldığından kural olarak iadesi gerekmez; yüzük dışındaki altın ve ziynetler ise somut duruma göre çoğunlukla mutad dışı hediye sayılarak iade kapsamında değerlendirilir.
Nişanı bozan taraf hediye ettiği takıları geri isteyebilir mi?
Evet, alışılmışın dışındaki hediyelerin iadesine ilişkin davalarda kusur aranmadığı için nişanın bozulmasında kusurlu olan taraf da mutad dışı hediyelerin iadesini talep edebilir.
Aynen iade edilemeyen ziynet eşyasının bedeli hangi tarihe göre hesaplanır?
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2014/18045 Esas, 2015/4348 Karar sayılı ilamına göre, aynen iadesi mümkün olmayan ziynet eşyalarının bedeli belirlenirken dava tarihindeki değil, nişanın bozulduğu tarihteki bedelleri esas alınır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

