Hukukta Bağışlama Sözleşmesi, Türleri ve Şartları

Bağışlama, bağışlayan kişinin hayatta iken hüküm ifade etmek kaydıyla, malvarlığı üzerinden bağışlanan tarafa ivazsız bir menfaat sağlamayı taahhüt ettiği sözleşme türüdür. Karşı tarafın herhangi bir karşılık borcu altına girmediği bu hukuki ilişkide borç yalnızca bağışlayana aittir ve işlem kazandırıcı nitelik taşır. Malvarlığındaki bu kazandırma sadece aktif değerlerin artmasıyla değil, bağışlananın borcunun devralınması veya ibra edilmesi yoluyla pasifin eksiltilmesi şeklinde de meydana gelebilir. Türk Borçlar Kanunu'nun 27. maddesinin birinci fıkrasına göre kamu düzenine, ahlaka, kişilik haklarına, emredici yasal düzenlemelere aykırılık taşıyan yahut konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin hükümsüzlük yaptırımına tabidir.

Bağışlama Sayılmayan Hukuki Durumlar

Malvarlığında karşılıksız etki doğuran her işlem bağışlama olarak kabul edilmez. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 285. maddesinin ikinci fıkrasına göre henüz edinilmemiş bir haktan feragat etmek veya mirası reddetmek bağışlama değildir. Aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca ahlaki bir ödevin yerine getirilmesi de bağışlama niteliğinde sayılmamaktadır. Bunların yanı sıra eşlerden birinin evlilik birliğinin giderlerine katılma hakkından vazgeçmesi ya da karşılıksız emek harcayarak hizmet sunması gibi durumlar bağışlama kapsamında görülmez.

Bağışlamanın Türleri ve Şekil Şartları

Bağışlama işlemi elden bağışlama veya bağışlama sözü verme şeklinde kurulabilir. Türk Borçlar Kanunu'nun 289. maddesi uyarınca elden bağışlama, bağışlayanın bir taşınırını bağışlanana teslim etmesiyle kurulmuş olur. Buna karşılık bağışlama sözü vermenin geçerliliği, Türk Borçlar Kanunu'nun 288. maddesinin birinci fıkrası gereğince sözleşmenin yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır. Bir taşınmazın veya taşınmaz üzerindeki ayni bir hakkın bağışlanması sözü vermenin geçerliliği ise Türk Borçlar Kanunu'nun 288. maddesinin ikinci fıkrası doğrultusunda resmî şekilde yapılmış olmasına bağlıdır.

Şekle uyulmaması sebebiyle geçersiz olan bağışlama sözü verme, Türk Borçlar Kanunu'nun 288. maddesinin üçüncü fıkrasına göre bağışlayan tarafından yerine getirildiğinde elden bağışlama hükmündedir. Ancak geçerliliği resmî şekle bağlanmış olan bağışlamalarda bu kural uygulanmaz.

Koşullu ve Yüklemeli Bağışlama

Bağışlama sözleşmesi Türk Borçlar Kanunu'nun 290. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bir koşula bağlanarak yapılabilir. Bağışlayan, bağışlananın kendisinden önce ölmesi durumunda bağışlama konusunun kendisine dönmesi koşulunu koyabilir. Türk Borçlar Kanunu'nun 292. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca bağışlama konusu bir taşınmaza veya taşınmaz üzerindeki ayni bir hakka ilişkinse, bağışlayana dönme koşulu tapu siciline şerh verilebilir. Yerine getirilmesi bağışlayanın ölümüne bağlı olan bağışlamada ise Türk Borçlar Kanunu'nun 290. maddesinin ikinci fıkrası gereğince vasiyete ilişkin hükümler uygulanır.

Bağışlayan taraf işleme birtakım yüklemeler ekleme hakkına sahip olup bağışlananın kabul ettiği bu mükellefiyetlerin ifasını talep edebilir. Şayet yükleme kamu menfaatine yönelik belirlenmişse, bağışlayanın vefatının ardından bu yerine getirmeyi isteme hakkı ilgili kamu kurumuna devrolur. Bağışlanan konunun değeri ifa masraflarını karşılamadığı ve fazlası kendisine ödenmediği takdirde ise bağışlanan kişi, söz konusu yükümlülüğü yerine getirmekten kaçınabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy