NFT'nin Hukuki Niteliği
NFT (Non-Fungible Token), bir eserin kendisi değil; o eserin blokzincir üzerindeki dijital tescil kaydı ya da meta verisi olarak nitelendirilen bir varlıktır. Bu ayrım pratik sonuçlar doğurabilir: bir NFT edinmek, eser üzerindeki fikri mülkiyet haklarının alıcıya geçip geçmeyeceğini kendiliğinden belirlemez.
NFT'leri doğrudan ve bütünüyle düzenleyen bağımsız bir Türk kanunu bugün itibarıyla bulunmamaktadır. Bu nedenle NFT uyuşmazlıkları, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK), 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) gibi mevcut mevzuat hükümleri çerçevesinde incelenmektedir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 1Kaynağı aç
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 52Kaynağı aç
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 29Kaynağı aç
Telif Hukuku Açısından NFT: Eser Sahibinin Hakları
FSEK m. 8 uyarınca bir eserin sahibi onu meydana getirendir. Bir işlenmenin ve derlemenin sahibi ise asıl eser sahibinin hakları mahfuz kalmak şartıyla onu işleyendir. Sinema eserlerinde yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryo yazarı ve diyalog yazarı eserin birlikte sahipleridir; canlandırma tekniğiyle yapılmış sinema eserlerinde animatör de birlikte sahipler arasındadır. Bu kurallar FSEK m. 8'de düzenlenmiş olup birden fazla kişinin katkısıyla oluşturulan animasyon ya da video tabanlı eserler söz konusu olduğunda eser sahipliğinin birden fazla kişide bulunabileceği göz ardı edilmemelidir.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 8Kaynağı aç
Mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların geçerliliği bakımından FSEK m. 52 önemli bir şekil şartı öngörmektedir: mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi zorunludur. NFT işlemlerinde sıklıkla başvurulan akıllı sözleşmelerin bu yazılılık şartını karşılayıp karşılamadığı, bugün itibarıyla tartışmalı bir mesele olarak açık kalmaktadır.
Güzel Sanat Eserlerinde Pay ve Takip Hakkı
FSEK m. 45, güzel sanat eserlerinin asıllarında eser sahiplerine pay ve takip hakkı tanımaktadır. Bu hak yalnızca mimari eserler dışında FSEK m. 4'te sayılan güzel sanat eserlerinin asıllarına uygulanır; bunların yanı sıra eser sahibinin kendisinin sınırlı sayıda meydana getirdiği veya eser sahibinin kontrolünde ve izniyle meydana getirilip imzalanmış ya da başka biçimde işaretlenmiş özgün kopyalar da kapsam dahilindedir. Mimari eserler bu güvenceden yararlanamaz. Pay hakkının doğabilmesi için eserin eser sahibi ya da mirasçıları tarafından bir kez satılmış olması, satışın koruma süresi içinde gerçekleşmesi, satışın sergi, açık artırma, mağaza ya da başka biçimlerde yapılması ve satış bedelleri arasında açık nispetsizlik bulunması gerekir; pay bedel farkından ödenir.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 45Kaynağı aç
NFT platformlarındaki akıllı sözleşmeler, ikincil satışlarda sanatçıya otomatik pay aktarımı sağlayacak biçimde teknik olarak yapılandırılabilmektedir. Bununla birlikte bu yapılandırmanın FSEK m. 45'teki koşulları fiilen karşılayıp karşılamadığı, özellikle NFT ikincil satışının pay hakkı doğuran bir satış sayılıp sayılmayacağı, yargısal düzeyde henüz yanıt bulmuş bir mesele değildir.
FSEK m. 45 kapsamında pay ödeme borcunun zamanaşımı, bu borcun doğumunu sağlayan satıştan itibaren beş yıldır. Ayrıca satışın gerçekleştiği müessese sahibi, pay ödeme borcundan satıcıyla birlikte müteselsilen sorumludur. Cebri satış hâllerinde ise pay, diğer alacaklar tamamen ödendikten sonra ödenir.
NFT Sözleşmelerinde Borçlar Hukuku Boyutu
TBK m. 1 uyarınca sözleşme, tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklamalarıyla kurulur; irade açıklaması açık veya örtülü olabilir. Blokzincir üzerinde gerçekleşen NFT transferinin bu hüküm kapsamında irade beyanı içerip içermediği, bağlayıcı bir yargı kararına değil ikincil değerlendirmelere dayanan tartışmalı bir yorum sorunudur.
NFT platformlarında ikincil satışlarda sanatçıya otomatik pay aktarımı sağlayan akıllı sözleşme kodlarının platformlar arası uyumsuzluğu veya manuel transferlerde çalışmaması, sözleşmeye aykırılık davalarına konu olabilmektedir.
Marka Hakkına Tecavüz ve NFT
SMK m. 29/1, marka hakkına tecavüz sayılan fiilleri sıralamaktadır. Bu bentler arasında; marka sahibinin izni olmaksızın markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanmak suretiyle markayı taklit etmek (m. 29/1-b), markanın taklit edildiğini bilerek ya da bilmesi gerekirken tecavüz yoluyla kullanılan markayı taşıyan ürünleri satmak, dağıtmak, başka biçimlerde ticaret alanına çıkarmak, ithal veya ihraç etmek, ticari amaçla elde bulundurmak ya da bu ürüne dair sözleşme yapmak için öneride bulunmak (m. 29/1-c) ile marka sahibi tarafından lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devretmek (m. 29/1-ç) yer almaktadır.
Tescilli bir markanın veya ayırt edilemeyecek kadar benzerinin izinsiz biçimde NFT içeriğinde yer alması durumunda m. 29/1-b ve m. 29/1-ç bentlerindeki fiillerin oluşup oluşmadığı, somut olayın koşullarına göre incelenmesi gereken bir sorudur. Madde metninde, tanınmış bir markanın sulandırılması veya markanın ayırt edici karakterinden haksız kazanç sağlanması ayrı bir bent olarak düzenlenmemiştir; bu konudaki hukuki dayanak SMK m. 29/1 bentlerinin kapsamı dışında kalmakta olup ayrıca incelenmeyi gerektirmektedir.
NFT Dolandırıcılığında Cezai Sorumluluk
NFT aracılığıyla gerçekleştirildiği ileri sürülen bazı dolandırıcılık eylemleri, eylem unsurlarının kanunda öngörülen nitelikli hâllerden birine girmesi koşuluyla TCK m. 158 kapsamında incelenebilir. TCK m. 158/3 uyarınca bu madde ile m. 157'de yer alan suçların üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ise bir kat artırılır. Bu artırımın uygulanabilmesi için önce eylemin m. 158 veya m. 157 kapsamındaki suçu oluşturduğunun saptanması ve hangi bent hâlinde işlendiğinin ayrıca belirlenmesi gerekir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 158Kaynağı aç
Uyuşmazlıklarda Yargı Yolu
NFT'lerle ilgili uyuşmazlıklar kural olarak Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemelerinde görülür. Taraflar arasında tahkim şartı öngörülmüşse uyuşmazlık tahkim yoluyla da çözülebilir.
NFT satın almak telif hakkını da devreder mi?
NFT, eserin blokzincir üzerindeki kaydını temsil eder. Eser üzerindeki fikri mülkiyet haklarının alıcıya geçip geçmeyeceği NFT ediniminin kendisinden değil, taraflar arasındaki sözleşme koşullarından belirlenir. FSEK m. 52 uyarınca mali haklara ilişkin devir ve lisans sözleşmelerinin yazılı yapılması ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesi zorunludur. Akıllı sözleşmelerin bu şekil şartını karşılayıp karşılamadığı henüz tartışmalıdır.
FSEK m. 45'teki pay hakkı NFT satışlarında uygulanır mı?
FSEK m. 45, mimari eserler dışındaki güzel sanat eserlerinin asıllarına ve eser sahibinin kontrolünde sınırlı sayıda üretilip imzalanmış özgün kopyalara uygulanır. Pay hakkının doğabilmesi için eserin eser sahibi ya da mirasçıları tarafından bir kez satılmış olması, satışın koruma süresi içinde gerçekleşmesi, satışın sergi, açık artırma, mağaza ya da başka biçimlerde yapılması ve satış bedelleri arasında açık nispetsizlik bulunması şartları birlikte aranır; pay bedel farkından ödenir. NFT ikincil satışının bu kapsamda değerlendirilip değerlendirilemeyeceği yargısal düzeyde henüz yanıt bulmamıştır.
FSEK m. 45'teki pay hakkı için dava açma süresi ne kadardır?
Pay verme borcunun zamanaşımı, bu borcun doğumunu sağlayan satıştan itibaren beş yıldır.
Başkasına ait marka görselini içeren NFT üretmek hukuka aykırı mıdır?
Tescilli markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini içeren NFT içerikleri söz konusu olduğunda SMK m. 29/1-b kapsamındaki taklit yasağının ve m. 29/1-ç kapsamındaki izinsiz genişletme veya devir yasağının uygulanıp uygulanamayacağı, somut olayın koşullarına göre incelenmesi gereken bir sorudur. Tanınmış markanın sulandırılması veya ayırt edici karakterinden haksız kazanç sağlanması SMK m. 29/1'in bentlerinde ayrıca düzenlenmemiştir; bu konunun hukuki dayanağı ayrıca incelenmelidir.
NFT platformu ikincil satış payını ödemezse ne yapılabilir?
Akıllı sözleşme ile taahhüt edilen satış payının ödenmemesi, sözleşmeye aykırılık gerekçesiyle dava açılmasına zemin hazırlayabilir. FSEK m. 45 uyarınca satışın gerçekleştiği müessese sahibi, pay ödeme borcundan satıcıyla birlikte müteselsilen sorumludur. Bu kuralın NFT pazar yeri operatörlerine uygulanıp uygulanamayacağı ise yargısal düzeyde henüz yanıt bulmamıştır.
NFT dolandırıcılığında cezai yaptırım nasıl uygulanır?
Eylemin TCK m. 158'deki nitelikli hâllerden birine girdiğinin saptanması gerekir. Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında, suç örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ise bir kat artırılır. Artırımın uygulanabilmesi için önce temel suçun ve işlenme biçiminin belirlenmesi zorunludur.
NFT uyuşmazlıklarında hangi mahkeme görevlidir?
Bu tür uyuşmazlıklar kural olarak Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemelerinde görülür. Taraflar aralarında tahkim şartı kararlaştırmışsa uyuşmazlık tahkim yoluyla da çözülebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy