Anonim Şirket Paylarında İntifa Hakkının Kapsamı ve Süresi
İntifa hakkı, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 794. maddesi uyarınca aksine bir düzenleme bulunmadıkça hak sahibine konusu üzerinde tam yararlanma yetkisi sağlayan sınırlı bir ayni haktır; taşınırlar, taşınmazlar, haklar veya bir malvarlığı üzerinde tesis edilebilir. Anonim şirket payları üzerinde kurulan intifa hakkı da pay sahibinin malvarlıksal ve idari haklarının bu çerçevede kullanılmasını konu alır. İntifa hakkı gerçek kişiler lehine kurulmuşsa hak sahibinin ölümüyle; tüzel kişiler lehine kurulmuşsa kararlaştırılan sürenin dolması veya süre belirlenmemişse tüzel kişiliğin ortadan kalkmasıyla sona erer ve tüzel kişiler için bu süre en çok yüz yıl devam edebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 794Kaynağı aç
Türk Medeni Kanunu'nun 803. maddesi gereğince intifa hakkı sahibi, hakkın konusu olan malı zilyetliğinde bulundurma, yönetme, kullanma ve ondan yararlanma yetkilerine sahiptir; bu yetkilerini kullanırken iyi bir yönetici gibi özen göstermekle yükümlüdür. Kuru mülkiyet sahibi olan pay sahibi, payın veya paya bağlı hakların hukuka aykırı ya da niteliğine uygun düşmeyen biçimde kullanılmasına itiraz edebilir. Sözleşmede aksine hüküm bulunmadıkça veya durum ve koşullardan hak sahibince şahsen kullanılması gerektiği anlaşılmadıkça intifa hakkının kullanılması başkasına devredilebilir; bu halde pay sahibi haklarını devralana karşı ileri sürebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 803Kaynağı aç
Nama Yazılı Paylar Üzerinde İntifa Hakkının Kurulması Usulü
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 490. maddesi uyarınca, kanunda veya esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe nama yazılı paylar herhangi bir sınırlandırmaya bağlı olmaksızın devredilebilir. Nama yazılı paylar üzerinde intifa hakkının kurulması ise payın senede bağlanıp bağlanmamış olmasına göre Türk Medeni Kanunu'nun 795. maddesindeki genel ilkeler ve ticaret hukuku usulleri çerçevesinde yürütülür.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 795Kaynağı aç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/1865, K. 2025/478Kaynağı aç
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 490Kaynağı aç
Nama yazılı pay senedi basılmış olması halinde intifa hakkı, intifa amaçlı ciro ve teslimle kurulur. Pay senedi ciro edilmeksizin sadece intifa amaçlı yazılı bir temlik beyanı düzenlenmesi ve senedin zilyetliğinin devredilmesi yoluyla da hakkın kurulması mümkündür. Payın senede bağlanmadığı çıplak pay hallerinde ise intifa hakkı, alacağın devri hükümleri izlenerek taraflar arasında düzenlenecek yazılı bir intifa hakkı sözleşmesi ile kurulabilir.
Esas Sözleşmesel Bağlam Kuralları ve Şirketin Onay Yetkisi
Türk Ticaret Kanunu'nun 492. maddesinin ilk iki fıkrası gereğince esas sözleşmede nama yazılı payların ancak şirketin onayıyla devredilebileceği öngörülebilir ve bu sınırlama pay üzerinde intifa hakkı kurulurken de geçerlidir. Şirket, pay mülkiyetinin geçmesine hangi sebeplerle karşı koyabiliyorsa aynı sebeplere dayanarak pay üzerinde intifa hakkı kurulmasını da reddedebilir. Buna karşılık Türk Ticaret Kanunu'nun 492. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca şirketin tasfiyeye girmesi halinde devredilebilirliğe ilişkin sınırlamalar düşer.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 492Kaynağı aç
Şirketin onayı reddetme nedenleri Türk Ticaret Kanunu'nun 493. maddesinde düzenlenmiştir. Şirket, esas sözleşmede öngörülmüş önemli bir sebebi ileri sürerek veya devredene paylarını başvurma anındaki gerçek değeriyle kendi ya da diğer pay sahipleri yahut üçüncü kişiler hesabına almayı önererek onay istemini reddedebilir. Pay sahipleri çevresinin bileşimine ilişkin esas sözleşme hükümleri, şirketin işletme konusu veya işletmenin ekonomik bağımsızlığı yönünden onayın reddini haklı gösteriyorsa önemli sebep oluşturur. Esas sözleşmeye konulacak haklı sebeplerin kanunda gösterilmiş sebeplere uygun biçimde somutlaştırılması zorunlu olup kanun maddesine genel atıf yapılması yeterli kabul edilmez.
Türk Ticaret Kanunu'nun 494. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca şirket, onaylamaya ilişkin talebi aldığı tarihten itibaren en geç üç ay içinde reddetmemişse veya ret kararı haksızsa onay verilmiş sayılır. Öte yandan, Türk Ticaret Kanunu'nun 491. maddesinde yer alan ve bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı payların devrinde ödeme yeterliliği şüpheli görüldüğünde teminat istenebileceğine ilişkin kanuni bağlam hükümleri, yalnızca esas sözleşmesel bağlama atıf yapan 492. maddenin ikinci fıkrası kapsamında değerlendirilmediğinden intifa hakkı tesisinde onayın reddine gerekçe yapılamaz.
Pay Defterine Kayıt ve Şirketle İlişkilerde Meşruiyet
Anonim şirketlerde gerek senede bağlanmamış paylar gerekse nama yazılı pay senetleri üzerinde tesis edilen intifa hakları, hak sahiplerinin kimlik, unvan ve adres bilgileriyle birlikte şirket pay defterine işlenir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 499. maddesi gereğince, pay üzerinde intifa hakkının tesis edildiği usulünce ispatlanmadığı sürece bu kaydın yapılması mümkün değildir. Hak deftere işlendiğinde, pay senedinin mevcut olduğu hallerde şirket bu durumu senedin arkasına şerh düşer; senetsiz paylarda ise hak sahibi şirketten kaydın tamamlandığını tevsik eden bir belge verilmesini isteyebilir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 499Kaynağı aç
Pay defterine yapılan intifa kaydı kurucu nitelik taşımayıp açıklayıcı mahiyettedir. Buna karşın 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 499. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, şirket nezdinde meşruiyet ancak defter kaydıyla sağlanır; dolayısıyla hukuken geçerli biçimde tesis edilmiş olsa bile deftere işlenmeyen bir intifa hakkı şirketçe muhatap alınmaz. Öte yandan, payları Merkezî Kayıt Kuruluşu bünyesinde kayden izlenen anonim ortaklıklarda Sermaye Piyasası Kanunu ve bu alanı ilgilendiren özel yasal kurallar saklı kalmaya devam eder.
Pay defterine kayıt icra edilirken kanunda açıkça yer almasa dahi açıklık ve şeffaflık ilkeleri gereğince intifa hakkının kanundan mı sözleşmeden mi doğduğu, intifa hakkı sahibinin pay üzerindeki hakkının oranı ve oy hakkının kime ait olduğu hususları da deftere yazılabilir.
Genel Kurula Katılma, Oy Hakkı ve Kararların İptali
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 432. maddesinin ikinci fıkrasına göre pay üzerinde intifa hakkı kurulmuşsa, taraflarca farklı bir esas benimsenmedikçe oy hakkı intifa lehtarı tarafından kullanılır ve bu yetki hak sahibine genel kurula bizzat iştirak imkânı verir. Bununla birlikte intifa hakkı sahibi, oylarını kullanırken pay sahibinin çıkarlarını hakkaniyet çerçevesinde gözetmek mecburiyetindedir; bu yükümlülüğe riayet etmeyen intifa lehtarı pay sahibine karşı sorumlu olur. Kuru mülkiyeti elinde bulunduran pay sahibi ise oy kullanma imkânı bulunmaksızın toplantıya iştirak edebilir ve alınan kararlara yönelik itiraz ve muhalefetini tutanağa şerh düşürebilir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 432Kaynağı aç
Genel kurul kararlarının iptali davasını düzenleyen Türk Ticaret Kanunu'nun 446. maddesinde iptal davası açabilecek kişiler arasında pay sahipleri, yönetim kurulu ve icrası kişisel sorumluluk doğuracaksa yönetim kurulu üyeleri gösterilmiş, intifa hakkı sahibine hükümde açıkça yer verilmemiştir. Hukuk öğretisinde intifa hakkı sahibinin oy hakkını korumak amacıyla tek başına iptal davası açabileceği ve kuru mülkiyet sahibi ile arasında ihtiyari dava arkadaşlığı bulunduğu savunulurken, diğer bir görüş iptal davası açma hakkının toplantıya katılıp muhalefet eden pay sahibine ait olduğunu kabul etmektedir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 446Kaynağı aç
Senede bağlanmamış çıplak payda intifa hakkı nasıl kurulur?
Anonim şirkette pay senede bağlanmamışsa intifa hakkı, alacağın devri hükümleri çerçevesinde taraflar arasında akdedilecek yazılı bir intifa hakkı sözleşmesi ile kurulur.
Pay defterine intifa hakkı kaydı yaptırılması zorunlu mudur?
Pay defterine kayıt kurucu değil açıklayıcı niteliktedir; ancak şirketle ilişkilerde yalnızca pay defterinde kayıtlı bulunan kişi intifa hakkı sahibi kabul edildiğinden hakkın şirkete karşı tanınması ve kullanılabilmesi için deftere kaydedilmesi gerekir.
Nama yazılı paya ait oy hakkı intifa süresince kime aittir?
Aksi kararlaştırılmadıkça oy hakkı intifa hakkı sahibi tarafından kullanılır; intifa hakkı sahibi bu hakkı kullanırken pay sahibinin menfaatlerini hakkaniyete uygun biçimde gözetmekle yükümlüdür ve buna aykırılıktan sorumludur.
Şirket intifa hakkı onay talebine üç ay içinde yanıt vermezse ne olur?
Şirket onaylama talebini aldığı tarihten itibaren en geç üç ay içinde başvuruyu reddetmemişse veya yapılan ret haksızsa intifa hakkının kurulmasına onay verilmiş sayılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

