Anonim Şirket Yönetim Kurulu Üyeliği Kanuni Şartları

Yönetim Kurulu Üyeliğine Seçilmede Temel Kanuni Şartlar

Anonim şirket yönetim kurulu, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 359/1 gereğince esas sözleşmeyle belirlenmiş ya da genel kurul tarafından seçilmiş bir veya daha fazla üyeden meydana gelir. Yönetim kurulu üyeliğine getirilecek kişilerin taşıması gereken ilk yasal koşul ise tam ehliyetli olmalarıdır. Türk Ticaret Kanunu m. 359/3 hükmü, yönetim kuruluna seçilen üyelerin ve tüzel kişi adına tescil edilecek gerçek kişilerin tam ehliyete sahip bulunmasını zorunlu kılmıştır.

Yönetim kurulu üyeliğine gerçek kişilerin yanı sıra tüzel kişiler de seçilebilir. Türk Ticaret Kanunu m. 359/2 çerçevesinde, bir tüzel kişi üye seçildiğinde tüzel kişiyle birlikte sadece onun adını temsil edecek bir gerçek kişi tescil ve ilan edilir. Tescil ve ilanın gerçekleştiği hususu şirketin internet sitesinde vakit kaybetmeksizin duyurulur. Yönetim kurulu toplantılarına iştirak etme ve oy hakkını kullanma yetkisi yalnızca tescil edilen bu gerçek kişiye aittir.

Devlet, il özel idaresi, belediye, köy ve diğer kamu tüzel kişilerinin paydaş olduğu anonim şirketlerde, bu kamu tüzel kişileri ya da onların gerçek kişi temsilcileri yönetim kuruluna atanabilir. Türk Ticaret Kanunu m. 359/5 uyarınca, üye sayısı ikiden fazla olan yönetim kurullarında tüm üyelerin aynı kamu tüzel kişisinin temsilcisi olmaması kaydıyla kamu tüzel kişisini temsilen birden fazla gerçek kişi de üye olarak seçilebilir.

Seçilme Engelleri ve Üyeliğin Kendiliğinden Sona Ermesi

Türk Ticaret Kanunu m. 359/4 uyarınca yönetim kurulu üyeliğini sona erdiren yasal sebepler, yönetim kurulu üyeliğine seçilmeye de engel teşkil eder. Kanun koyucu bu düzenleme ile göreve başlarken aranan şartlar ile görevin devamı süresince korunması gereken nitelikleri birbirine bağlamıştır.

Türk Ticaret Kanunu m. 363/2 hükmü uyarınca üyelerden birinin iflas etmesi, fiil ehliyetinin kısıtlanması veya kanunda öngörülen şartlar ile esas sözleşmede belirtilen vasıfları kaybetmesi durumunda, ilgilinin üyeliği başka bir işleme lüzum kalmaksızın kendiliğinden sona erer. Bu eksiklikler seçim anında mevcutsa ilgili kişinin üyeliğe seçilmesi kanunen engellenmiş olur.

Seçilme şartları bakımından Türk Ticaret Kanunu m. 359/4 ve m. 363/2 maddelerinde geçen kanun terimi, yalnızca Türk Ticaret Kanunu hükümlerini değil, özel kanunlar dahil olmak üzere yürürlükteki tüm mevzuatı kapsar. Türk Ticaret Kanunu m. 363/1 gereğince herhangi bir nedenle üyelik açığı oluştuğunda yönetim kurulu, kanuni koşulları taşıyan bir kişiyi geçici üye olarak seçip ilk genel kurulun onayına sunar; bu üye onay verilene kadar vazifesini sürdürür ve onaylanması durumunda selefinin kalan süresini tamamlar.

Belirli Pay Gruplarına Tanınan Temsil Hakkı

Türk Ticaret Kanunu m. 360/1 uyarınca esas sözleşmede açıkça belirtilmesi koşuluyla, belirli pay gruplarına, kendilerine özgü nitelikleriyle grup teşkil eden pay sahiplerine ve azlığa yönetim kurulunda temsil edilme hakkı tanınabilir. Esas sözleşmede bu yönde bir imtiyaz tanınmışsa, hak sahibi grup veya azlık tarafından önerilen ya da bu gruba dahil olan adayın haklı bir gerekçe bulunmadıkça genel kurul tarafından seçilmesi zorunludur.

Halka açık anonim ortaklıklarda belirli gruplara veya azlığa verilecek temsil yetkisi yönetim kurulu üye sayısının yarısını aşamaz. Bağımsız yönetim kurulu üyelerine ilişkin özel kanuni kurallar saklı tutulmuştur. Türk Ticaret Kanunu m. 360/2 uyarınca yönetim kurulunda temsil edilme imtiyazı sağlayan bu paylar kanunen imtiyazlı pay statüsündedir.

Esas Sözleşmeyle Getirilen Özel Yeterlilikler ve Yasaklar

Anonim şirket pay sahipleri, kanunun öngördüğü asgari şartların yanında esas sözleşmeye hüküm koyarak yönetim kurulu üyeliğine seçilmek için bağlayıcı yasaklar ya da yeterlilik kriterleri belirleyebilirler. Bu nitelikler üyelerin tahsil düzeyine, vatandaşlığına, mesleki tecrübesine, yaşına veya şirketin yürüttüğü faaliyet konusuna ilişkin olabilir. Şirket esas sözleşmesinde yer alan bu tür yeterlilik ve yasak düzenlemelerine seçim sürecinde uyulması zorunludur.

Özel Kanunlarda Yer Alan Sektörel Seçilme Koşulları ve Yaptırımı

Belirli alanlarda faaliyet yürüten anonim şirketler için özel kanunlarda üyelerin niteliklerine dair emredici şartlar getirilmiştir. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu m. 23/1 uyarınca banka yönetim kurulu üyelerinin, aynı Kanun'un 8/1 maddesinin (a), (b), (c) ve (d) bentlerinde kurucular için aranan yasal niteliklere sahip bulunması gerekir.

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 4/2 hükmü gereğince, sigorta ve reasürans şirketlerinin yönetim kurulu üyeleri mali güç şartı haricinde kurucularda aranan şartları taşımalıdır. Ayrıca üyelerin çoğunluğunun asgari dört yıllık lisans düzeyinde yükseköğrenim görmüş olması ve sigortacılık, iktisat, işletme, muhasebe, hukuk, maliye, matematik, istatistik, aktüerya veya mühendislik sahalarında en az üç senelik mesleki tecrübeye sahip bulunması yasal zorunluluktur.

Yönetim kurulu üyeliğine seçilme şartlarının yerine getirilip getirilmediği resmi tescil aşamasında denetlenir. Ticaret sicil memuru, kanuni şartların sağlanıp sağlanmadığını incelemekle ve bu koşulların yerine getirilmediğini tespit ettiğinde seçim kararının tescilini reddetmekle yükümlüdür.

Özel kanunlarda emredici şekilde öngörülen nitelikleri haiz olmayan kişilerin yönetim kurulu üyeliğine seçilmesi hukuken geçersizdir. Genel kurul ya da yönetim kurulu tarafından bu niteliklere sahip olmayan bir adayın seçilmesi hâlinde seçim kararı kanunun emredici hükümlerine aykırılık sebebiyle mutlak butlanla batıl olur ve her ilgili bu kararın geçersizliğini mahkemeden talep edebilir.

Mesleki ve Kamusal Görev Yasaklarının Seçilmeye Etkisi

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 28/1 uyarınca devlet memurlarının tacir veya esnaf sayılmayı gerektiren faaliyetlerde bulunması ve ticaret müesseselerinde vazife üstlenmesi yasaktır. Bu doğrultuda memurlar anonim şirketlerde kural olarak yönetim kurulu üyesi olamazlar. Ancak memurların kurumlarını temsilen iştiraklerde aldıkları görevler ile kooperatifler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve kanunla tesis edilen yardım sandıklarının kurullarındaki üyelikleri bu yasağın istisnasını teşkil eder.

3568 sayılı Kanun m. 45/1 gereğince serbest muhasebeci mali müşavirler ile yeminli mali müşavirlerin ticari faaliyette bulunmaları, anonim şirketlerin yönetim kurulu üyeliği ve başkanlığı yapmaları kural olarak yasaklanmıştır. Bununla birlikte aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca hayri ve ilmi kuruluşlar, 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamındaki teşebbüsler, kamu idarelerinin hissedarı olduğu kurumlar ile Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu yönetimindeki kuruluşlarda mesleki faaliyet icra edilmemesi şartıyla yönetim kurulu üyeliği veya başkanlığı üstlenilmesi meslekle bağdaşmayan iş sayılmaz.

1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 50/1 uyarınca noterlerin diğer işlerle birleşme yasağı bulunmakta olup yargı organlarının yükleyeceği işler, bilim ve hayır kurumlarının başkanlık ve üyelikleri, hakemlik ve vasiyeti tenfiz memurluğu bu yasağın istisnaları olarak düzenlenmiştir.

Devlet Memurları Kanunu, Noterlik Kanunu ve 3568 sayılı Kanun kapsamındaki görev yasakları düzen hükmü niteliğindedir. Bu yasaklara karşın yönetim kurulu üyeliğine seçilme durumu şirketler hukuku yönünden geçerliliğini muhafaza eder; yasak hükmüne aykırılık yalnızca ilgilinin tabi olduğu mesleki veya idari mevzuat bakımından disiplin sorumluluğu sonucunu doğurur.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy