Nafaka Artırım Davasının Reddi ve Hukuki Sebepleri

Nafaka Artırım Talebinin Reddi ve Değişen Koşullar Kriteri

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 331. maddesine göre durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır. Aynı Kanun'un 176. maddesinin 4. fıkrası uyarınca da tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına ya da azaltılmasına karar verilebilir. Kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda ise hâkim, Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesi gereğince hukuka ve hakkaniyete göre karar verir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 2012/1140 E., 2012/6036 K. sayılı kararında, iştirak nafakasına hükmedilen tarih ile nafaka artırım dava tarihi arasında geçen sürede tarafların sosyal ve ekonomik durumunda, davalının belirlenen gelir durumunda, müşterek çocuğun yaşı ve ihtiyaçlarında ciddi bir değişiklik gerçekleşmediği tespit edilerek yerel mahkemenin artırım talebini reddetmesinde bir isabetsizlik bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

İştirak Nafakasında Artırım Talebinin Reddedileceği Haller

Türk Medeni Kanunu'nun 327. maddesinin 1. fıkrası gereğince çocuğun bakım, eğitim ve korunma harcamalarını karşılama borcu anne ve babaya aittir. Bununla birlikte ebeveynin yoksulluk içinde bulunması, çocuğun vaziyetinin olağan dışı masraflar gerektirmesi veya benzeri sıra dışı nedenlerin ortaya çıkması halinde hâkim izni alınarak çocuğa ait malvarlığından bakım ve tahsil masraflarını karşılayacak tutarda harcama yapılması mümkündür. Anne ve babanın bakım yükümlülüğü Türk Medeni Kanunu'nun 328. maddesi uyarınca kural olarak erginliğe kadar sürer; erginliğe erişilmesine karşın eğitimin devam etmesi halinde ise ana ve baba, koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde tahsil sona erene dek bakmakla yükümlüdür.

Türk Medeni Kanunu'nun 330. maddesi uyarınca nafakanın takdirinde küçüğün gereksinimleri, anne ve babanın yaşam standartları ile mali güçleri ve varsa çocuğun öz gelirleri esas alınır. Aylık olarak peşin ödenmesi öngörülen nafakanın, talep gelmesi durumunda ilerleyen yıllarda tarafların mali ve sosyal koşullarına paralel olarak ne ölçüde ödeneceği de mahkemece karara bağlanabilir. Öte yandan nafaka borçlusunun hüküm tarihindeki şartları taşımaması, geçimini temin edememesi, çalışmaması ve başka bir gelir kaynağının bulunmaması halinde aleyhine nafaka ödenmesine karar verilemeyeceği belirtilmektedir.

Yoksulluk Nafakasında Artırım İsteminin Reddi Sebepleri

Yoksulluk nafakasında borçlunun maddi gücünü yitirmesi veya artırım isteyen alacaklının yaşam şartlarının iyileşip mali gücünün artması durumlarında artırım talebi reddedilir. Bunun yanında Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesinin 3. fıkrası gereğince irat biçimindeki nafaka alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin vefatıyla kendiliğinden kalkar; evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürme hallerinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır. Alacaklının resmi nikah olmaksızın evlilik hayatı sürmesi, evlenmesi veya yoksulluk halinin son bulması artırım isteminin de reddedilmesine yol açar.

Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesinin 5. fıkrası uyarınca mahkeme, talep edildiği takdirde irat biçimindeki nafakanın sonraki yıllarda tarafların iktisadi ve sosyal vaziyetlerine göre hangi oranda ödeneceğini hüküm altına alabilir. Mevcut bir nafakanın yükseltilmesini amaçlayan artırım talepleri, aile fertlerinin dayanışma yükümlülüğüne dayanan ve aralarındaki bağ ile ödeme güçlerinin değerlendirildiği yardım nafakasından farklı koşullara bağlıdır.

Red Kararının Hukuki Niteliği ve Gelecekteki Etkisi

Nafaka artırım davasının reddedilmiş olması, gelecekte değişebilecek yaşam şartları açısından kesin hüküm teşkil etmez. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 2012/1140 E., 2012/6036 K. sayılı ilamında ifade edildiği üzere, mahkemenin ret hükmü daha sonra açılacak nafaka artırım davaları açısından kesin hüküm oluşturmaz. İlerleyen süreçte tarafların sosyal ve ekonomik durumu, çocuğun eğitim durumu ve değişen ihtiyaçlarına göre nafaka artırımına ihtiyaç duyulduğu takdirde her zaman yeniden nafaka artırım davası açılabilir.

Usul Kuralları, Yetki ve Kanun Yolları

Nafaka artırımı istemi, nafaka yükümlüsünün yerleşim yerindeki aile mahkemesine başvurularak dava yoluyla öne sürülür. Ekonomik şartlarda belirgin bir başkalaşma yaşandığında bu dava zamanaşımı süresine tabi olmaksızın açılabilmekte; nafakanın indirilmesi ya da kaldırılmasına dair talepler de zamanaşımı sınırlaması olmaksızın ileri sürülebilmektedir. Nafaka borçlusu ise mevcut dava dosyası kapsamında karşı dava açarak nafakanın düşürülmesini veya kaldırılmasını isteyebileceği gibi bu taleplerini ayrı bir dava konusu da yapabilir.

Nafaka artırım davasında dava dilekçesine tebliğ tarihinden itibaren iki haftalık süre içinde cevap verilebilir ve haklı gerekçe sunularak mahkemeden ek süre talebinde bulunulabilir. Usulüne uygun tebligata rağmen duruşmaya katılınmaması halinde yargılama tarafın yokluğunda yürütülür ve aleyhe karar verilebilir; delil bildirilmemişse mevcut dosya kapsamı üzerinden hüküm tesis edilir. Mahkeme kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilmektedir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 2014/14467 E., 2014/11249 K. sayılı ilamında ise yerel mahkemenin kesin nitelikte kurduğu nafaka artırımı hükmüne yönelik temyiz istemi reddedilerek bu usuli ret kararı onanmıştır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy